Hannes H. Gissurarson, prófessor emeritus í Háskóla Íslands og rannsóknastjóri RNH, flutti erindi í sumarskóla hugveitunnar New Direction í Brüssel og frönsku hugveitunnar ISSE, en hann var haldinn í Chateu de Thorens í Efra-Savoie héraði í Frakklandi 30. júní til 4. júlí 2025. Ræddi hann um rætur frjálslyndrar íhaldsstefnu. Hann gerði greinarmun á suðrænni frjálshyggju, sem rekja mætti til Rómarréttarins og hugmynda heilags Tómasar af Akvínas, og norrænni frjálshyggju, sem ætti upptök sín í venjurétti germanskra ættbálka og sjálfstjórnarhugmyndum þeirra, en þeim hefði rómverski sagnritarinn Tacitus lýst þegar á fyrstu öld e. Kr., en franski heimspekingurinn Montesquieu síðan lofað þær (en hann kvað frelsið hafa fæðst í skógum Þýskalands).
Norræna frjálshyggju er að finna í verkum íslenska sagnritarans Snorra Sturlusonar (1179–1241), sem lýsti átökum milli norskra (og sænskra) konunga og þegna þeirra, en þeir hefðu fylgt fram tveimur meginreglum, að valdsmenn stjórnuðu í umboði þjóðar sinnar og að alþýða hefði rétt á að gera uppreisn, brytu valdsmenn gegn hinum gömlu, góðu lögum. John Locke nýtti þennan germanska (og engilsaxneska arf), þegar hann smíðaði heimspekikenningu úr þessum reglum og reyndi með henni að réttlæta Byltinguna dýrlegu í Bretlandi árið 1688, en hún var gerð til varnar fornum réttindum Breta gegn ásælnum konungum. David Hume betrumbætti síðan kenninguna með lýsingu sinni á réttlæti sem sjálfsprottnu viðbragð við tveimur staðreyndum mannlegrar tilveru, takmörkuðum náungakærleika og knöppum efnislegum gæðum. Adam Smith bætti við rökum fyrir frjálsum alþjóðaviðskiptum, en Edmund Burke andmælti tilraunum frönsku jakobínanna til að kollvarpa öllum siðum og stofnunum og reyna að reisa nýtt ríki eftir fræðilegum forskriftum í stað þess að styðjast við reynsluvit kynslóðanna.
Hannes rifjaði upp, að ellefu árum áður en Adam Smith birti hið mikla verk sitt um Auðlegð þjóðanna hefði finnskur prestur, Anders Chydenius (1729–1803), sem setið hefði á sænska stéttaþinginu, skrifað bækling, þar sem hann hefði fært fram sömu rökin fyrir frjálsum alþjóðaviðskiptum. Chydenius hefði einnig gegnt mikilvægu hlutverki í baráttunni fyrir málfrelsi og trúfrelsi í Svíþjóð. Sænskir frjálshyggjumenn hefði afhrópað konung árið 1809 og sett tiltölulega frjáls stjórnlög sama ár. Þeir efldu á nítjándu öld réttarríkið, afnámu iðngildi og flest höft á atvinnufrelsi og kusu árið 1866 þjóðþing í stað gamla stéttaþingsins. Afleiðingarnar létu ekki á sér standa. Hagvöxtur varð ör í Svíþjóð árin 1870 til 1970, og landið varð eitt hið ríkasta í heimi.
Á nítjándu öld kom þriðji frjálshyggjuhugsuðurinn til sögu, danska skáldið, presturinn og stjórnmálamaðurinn Nikolai Frederik S. Grundtvig (1783–1872). Þegar Danakonungur afsalaði sér einveldi árið 1858, svo að valdið færðist til þjóðarinnar, kvað Grundtvig nauðsynlegt að mennta fólk í svokölluðum alþýðuháskólum, svo að það yrði að ábyrgum borgurum. Hann var þjóðernissinni, en ekki yfirgangssamur. Til dæmis taldi hann, að eingöngu hinn dönskumælandi hluti Slésvíkur ætti að sameinast Danmörku. Þjóðerni varð að vera sjálfvalið, ekki valdboðið. Þjóðernishyggja Grundtvigs snerist um að virða og rækta þjóðlega arfleifð, sögu, tungu, bókmenntir, þjóðlög og þjóðhætti eigin lands. Eftir að Danir misstu yfirráðin yfir Noregi árið 1814 og yfir Slésvík og Holtsetalandi árið 1864, lagði hann áherslu á, að þjóðin yxi og dafnaði innan eigin landamæra, þar sem hún gæti verið stolt af tilvist sinni og afrekum.
Hannes lagði áherslu á, að frjálslynd íhaldsstefna væri ekki aðeins sköpunarverk einstakra hugsuða, heldur líka greypt í norrænar venjur, umfram allt réttarríkið, sterkt borgaralegt skipulag, fullt af sjálfsprottnum samtökum og dreifðum byggðum. Frelsisskrár miðalda hefðu einnig verið hömlur á geðþóttavaldi. Það sýndi best, hversu öflug hin frjálslynda stjórnmálahefð Norðurlanda hefði verið, að hún hefði fyrst getað staðist ásælni konunga, sem sóst hefðu eftir valdi af Guðs náð, og síðan jafnaðarmanna, sem sóst hefðu eftir valdi í nafni Alþýðu. Nú á dögum væru Norðurlandaþjóðirnar einar hinar frjálsustu í heimi og einnig hinar hamingjusömustu. Þær hefðu kastað af sér oki jafnaðarstefnunnar á sama hátt og áður einvaldskonunga og á sama hátt og Englendingar hefðu, allt frá Magna Carta árið 1215 fram til byltingarinnar blóðlausu árið 1688, kastað af sér oki Normanna og endurheimt engilsaxneskt frelsi sitt, sem hefði verið þátt í samgermönskum menningararfi allra þjóða í Norður-Evrópu.
Á meðal annarra ræðumanna í sumarskólanum voru prófessor Ferenc Hörcher frá Ungverjalandi, sem varði hófsama íhaldsstefnu með sömu rökum og Roger Scruton, króatíski þingmaðurinn Stepan Bartulica, sem gagnrýndi miðstýringu í Evrópusambandinu, ráðunautur New Direction, Robert Tyler, sem lýsti viðhorfi íhaldsmanna til þjóðernis, prófessor Jean Luc Coronel de Boissezon frá Frakklandi, sem ræddi um íhaldsstefnu Josephs de Maistres og Louis Bonalds, ráðunautur Oikos, Arvid Hallén, sem hvatti til samstarfs frjálslyndra manna og íhaldssamra, prófessor James Orr frá Bretlandi, sem varði íhaldssemi um verðmæti, og Mateusz Morawiecki, fyrrverandi forsætisráðherra Póllands, sem talaði um ástand og horfur í Evrópu. Margir ræðumannanna létu í ljós áhyggjur vegna hælisleitenda, sem neita að fara eftir lögum og venjum í gistiríkjum sínum. Þetta gæti jafnvel leitt til verulegra átaka. Þeir lögðu áherslu á stuðning íhaldsmanna við fjölskylduna, kirkjuna og þjóðina. Fimmtíu stúdentar sóttu sumarskólann, og komust færri að en vildu.
Einn samkvæmisleikurinn var að nefna sjö bækur, sem menn gætu mælt með. Hannes nefndi Reflections on the Revolution in France eftir Edmund Burke (1790), Socialism eftir Ludwig von Mises (1922), The Road to Serfdom eftir Friedrich A. von Hayek (1944), The Open Society and Its Enemies eftir Karl R. Popper (1945), Atlas Shrugged eftir Ayn Rand (1957), The Gulag Archipelago eftir Aleksandr Solzhenitsyn (1974) og Anarchy, State, and Utopia eftir Robert Nozick (1974). Nemendum og kennurum bar saman um, að skólasetrið, Chateau de Thorens, væri stórkostlegt.
