Birgir Ármannsson, fyrrverandi forseti Alþingis, segir í ritdómi um bókina í Morgunblaðinu 11. ágúst 2026: „Í síðasta efniskafla bókarinnar er fjallað nokkuð um komandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Kemur þar fram sú skoðun að fyrir Íslendinga hljóti hún að snúast um meira heldur en bara það að „kanna hvað sé í boði“ hjá ESB. Verði niðurstaðan sú að hefja viðræður verði það ekki túlkað öðruvísi en svo að í því felist umboð til að hefja skipulagt ferli, þar sem markmiðið sé aðild. Áhættan sem í því felist sé ekki fólgin í hinum formlegu, lagalegu áhrifum þjóðaratkvæðagreiðslunnar sem slíkrar, heldur frekar því að farið sé inn á braut þar sem Ísland verði skref fyrir skref háðara og samþættara ESB.“

Björn Bjarnason, fyrrverandi dómsmálaráðherra, segir í vikulegum dálki sínum í Morgunblaðinu 15. ágúst: „Hvað gerist á pólitískum vettvangi eftir að Ísland er komið inn í stofnanakerfi ESB? Hverjir móta ákvarðanirnar og hver hefur síðasta orðið um túlkun þeirra?“ Hann kveður þetta meginstefið í bók þeirra Baudenbacher feðgina: „Þau lýsa ekki ESB-aðild sem einföldum lagagerningi sem hafi fyrir fram ákveðnar og fyrirsjáanlegar afleiðingar. Þau benda á að með aðild breytist sjálfur vettvangurinn þar sem ákvarðanir eru teknar. Pólitískt vald færist til stofnana sambandsins og reglurnar taka síðan að lifa sínu eigin lífi fyrir áhrif nýrrar löggjafar, atbeina framkvæmdastjórnarinnar, málamiðlana aðildarríkjanna og dóma ESB-dómstólsins.“

Baudenbacher said that the referendum on 29 August was not about Europe or isolation, because Iceland was already deeply integrated into Europe through her membership in the European Economic Area, EEA, and in the European Free Trade Association, EFTA. The referendum was whether to continue in the EEA or join the European Union, the EU. Baudenbacher argued that Iceland would have negligible influence in the EU, relatively much less than in the EEA. The EU was confronted by many difficulties, not least in Germany. As an EU member state, Iceland would have to transfer control of her fisheries, agriculture, foreign trade, and monetary affairs to Brussels, whereas these sectors were exempted from the EEA agreement. At present, the EFTA Court decided on cases, but if Iceland joined the EU, judicial power would be transferred to the Court of Justice of the European Union which was known for its tendency to support the European Commission. It was not a plausible argument that Iceland had to join the EU for security reasons. She already had a defence treaty with the United States, and changes in long-term foreign policy were not made on the basis of comments by a US President whose bark was worse than his bite.

Baudenbacher said that if the voters approved of resuming the accession negotiations in the referendum, then there was a danger that the Icelanders would be entrapped in such negotiations which were essentially negotiations about the adjustment of Iceland to the EU legal framework. While formally nothing barred Iceland from rejecting membership, it might be difficult to return to the situation of 2026. A membership application meant not only that a state wanted a discussion, but also that it wanted to join the EU. A Yes in the referendum meant a big step towards membership, not only an exploration of the terms offered.

Baudenbacher recalled the Icesave dispute between the Icelanders on the one hand and the British and the Dutch on the other. It began when the British and the Dutch government unilaterally decided, in the midst of the 2008 Icelandic bank collapse, to compensate deposits in Landsbanki’s Icesave accounts and then demanded that the Icelandic state guaranteed the reimbursement of their outlays, roughly four billion euros, with interest. The Icelandic state rejected this demand as it was the Landsbanki’s estate and the Icelandic Depositors’ Guarentee Fund that were liable for the accounts, and as the Icelandic state had fulfilled all its obligations under European law on financial markets. After the Icelandic voters had twice rejected deals where the liability of the Icelandic state was accepted, if the assets of Landsbanki could not cover its liabilities to depositors, the dispute was referred to the EFTA Court where Baudenbacher presided. The European Commission joined Great Britain and the Netherlands in the case. The EFTA Court rejected a liability of the Icelandic state in the case, as there was no statute to be found that it was financially liable, and as the current European legislation was about bank failures, but not the collapse of a whole banking system.

The meeting hall was packed, and after Baudenbacher’s lecture he got a standing ovation. It was followed by a lively discussion. The chair, Ólafur Ragnar Grímsson, quipped that Baudenbacher was probably the only person alive who could prompt the three ex-ministers Jón Baldvin Hannibalsson from the Social Democrats, Gudni Ágústsson from the Agrarians, and Gudlaugur Thór Thórdarson from the Independence Party to attend the same meeting. In one of his responses Baudenbacher pointed out that Brexit had been a great loss for the EU, because the British has developed a strong legal tradition different from that of the continent, especially in France. He quoted the Czech foreign minister Karel Schwarzenbeg who had not wanted a Europe controlled by French dirigisme combined with German thoroughness. Baudenbacher added that Schwarzenberg’s forefather, Karl Philipp, Prince Schwarzenberg, had led the army which defeated Napoleon at Leipzig in October 1813, Napoleon being one of the many despots who had tried to unify Europe.

Baudenbacher kvað þjóðaratkvæðagreiðsluna 29. ágúst 2026 ekki snúast um Evrópu eða einangrun, því að Ísland væri þegar í víðtæku og djúpu samstarfi við önnur Evrópulönd á vettvangi Evrópska efnahagssvæðisins, EES, og Fríverslunarbandalagsins, EFTA. Atkvæðagreiðslan snerist þess í stað um áframhaldandi aðild að EES eða inngöngu í Evrópusambandið. Ísland myndi hafa sáralítið áhrif í ESB, miklu minni hlutfallslega en í EES. Evrópusambandið glímdi nú við mikla erfiðleika á mörgum sviðum, og Þjóðverjar væru að ókyrrast þar inni. Ísland yrði að afsala sér lokaorði eða endanlegu ákvörðunarvaldi um fiskveiðar, landbúnað, utanríkisviðskipti og peningamál, gengi það í ESB, en öll þessi svið væru undanþegin EES samningnum. Nú skæri EFTA dómstóllinn úr ágreiningsmálum, en gengi Ísland í ESB, færðist dómsvaldið til Dómstóls Evrópusambandsins, sem væri jafnan mjög hliðhollt framkvæmdastjórn ESB. Þau rök væri enn fremur hæpin, að vegna óvissu um öryggi sitt yrði Ísland að færa sig frá Bandaríkjunum og til ESB. Landið gæti ekki markað utanríkisstefnu sína til langs tíma miðað við einhver ógætileg orð sitjandi Bandaríkjaforseta, sem léti hvort sem er af völdum eftir tvö og hálft ár.

Baudenbacher kvað hætt við því, yrði samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslunni að hefja á ný aðildarviðræður, að Íslendingar festust þá í slíkum viðræðum, sem væru auðvitað í eðli sínu aðlögunarviðræður. Torvelt gæti reynst að snúa aftur til ástandsins árið 2026, þótt vissulega væri ekkert í lögum eða reglum, sem bannaði Íslandi beinlínis að hverfa að lokum frá aðild. Í aðildarumsókn fælist ekki aðeins, að aðild væri skoðuð, heldur að umsóknarríkið vildi ganga í ESB. Með jái í þjóðaratkvæðagreiðslunni væri ekki farið í könnunarleiðangur, heldur stórt skref stigið í átt að aðild.

Baudenbacher rifjaði upp Icesave-deiluna milli Íslendinga annars vegar og Breta og Hollendinga hins vegar. Hún hófst, þegar Bretar og Hollendingar ákváðu einhliða að greiða eigendum Icesave-reikninga Landsbankans út innstæður þeirra og kröfðust þess síðan, að íslenska ríkið gengi í ábyrgð fyrir endurgreiðslu, sem nam fjórum milljörðum evra auk vaxta. Íslenska ríkið hafnaði þessari kröfu, því að það væri ekki ábyrgt fyrir reikningunum, heldur þrotabú Landsbankans og Tryggingarsjóður innstæðueigenda, enda hefði íslenska ríkið farið eftir öllum settum samevrópskum reglum um fjármálamarkaði. Eftir að kjósendur höfðu í tveimur þjóðaratkvæðagreiðslum hafnað samningum, þar sem gert var ráð fyrir greiðsluskyldu ríkisins, dygðu eignir þrotabús Landsbankans ekki fyrir innstæðum, kom deilan til kasta EFTA-dómstólsins, þar sem Baudenbacher var í forsæti. Gerðist ESB aðili að málinu með Bretum og Frökkum. EFTA-dómstóllinn hafnaði því, að íslenska ríkið væri ábyrgt fyrir greiðslum til innstæðueigenda. Hvergi væri um það stafur í regluverki EES og ESB, auk þess sem innstæðutryggingar á EES hefðu verið hugsaðar fyrir einstaka banka, en ekki fyrir hrun heils bankakerfis.

Húsfyllir var í Sjálfstæðissalnum, og að fyrirlestri Baudenbachers loknum stóðu fundargestir á fætur og hylltu hann. Fjörugar umræður urðu á eftir. Fundarstjórinn, Ólafur Ragnar Grímsson, sagði kankvís, að Baudenbacher væri sennilega eini maðurinn, sem gæti fengið þá Jón Baldvin Hannibalsson, Guðna Ágústsson og Guðlaug Þór Þórðarson til að koma á einn og sama fundinn. Í svörum sínum benti Baudenbacher á, að ESB hefði misst mikið við útgöngu Bretlands, sem hefði búið að langri lagahefð, en hún væri um margt ólík lagahefðinni á meginlandinu, sérstaklega í Frakklandi. Vitnaði Baudenbacher í orð tékkneska stjórnmálamannsins Karels Schwarzenbergs um, að sér litist ekki á þá Evrópu, sem mótuð væri af frönsku stjórnlyndi og þýskri smásmygli. Gat Baudenbacher þess, að forfaðir Schwarzenbergs, Karl Philipp, fursti af Schwarzenberg, hefði stjórnað hernum, sem sigraði Napóleon við Leipzig í október 1813, en Napóleon var einn hinna mörgu einræðisherra, sem freistuðu þess að sameina Evrópu.

Árið 1807 var Ísland hjálenda Danakonungs. Það ár skall á stríð milli Breta og Dana, og settu Bretar hafnbann á yfirráðasvæði Danakonungs og hertóku skip í förum til þess eða frá því. Magnús Stephensen dómari, sem var þá um haustið staddur í Kaupmannahöfn, minntist þá bresks áhrifamanns, Sir Josephs Banks, sem hann hafði hitt á Íslandi tíu ára snáði æarup 1772. Hann skrifaði honum og rakti raunir Íslendinga, sem væru nú allar bjargir bannaðar. Sir Joseph sneri sér óðar til ríkisstjórnarinnar og konungs, sem var góður vinur hans, og var veitt sérstakt leyfi til þess að flytja vöru til Íslands og frá því. Gaf konungur meira að segja árið 1810 út sérstaka yfirlýsingu um, að Íslendingar teldust vinir Breta, þótt þeir væru þegnar Danakonungs. Hannes kvað þessa yfirlýsingu sennilega einsdæmi í hernaðarsögu Vesturlanda. Hungursneyð varð hins vegar í Noregi vegna hafnbannsins, og lýsti Henrik Ibsen því í frægu kvæði um Þorgeir í Vík, Terje Vigen.

Árið 2013 kvað EFTA dómstóllinn upp úrskurð í deilu Breta og Hollendinga við Íslendinga. Bretar og Hollendingar höfðu í bankahruninu íslenska árið 2008 ákveðið að greiða eigendum Icesave-reikninga Landsbankans í Bretlandi og Hollandi út innstæður þeirra og kölluðu það lán til hins íslenska Tryggingarsjóðs innstæðueigenda. Síðan höfðu þeir krafist þess, að ríkissjóður Íslands ábyrgðist endurgreiðslu „lánsins“, sem nam fjórum milljörðum evra, um helmingi af landsframleiðslu Íslands, en við upphæðina bættust síðan vextir. Íslenska ríkið svaraði því til, að það hefði sett allar þær reglur um fjármálamarkað, sem tilskildar voru í samningum um Evrópska efnahagssvæðið, og væri ekki ábyrgt fyrir viðskiptum einkaaðila. Þrotabú Landsbankans og Tryggingarsjóður innstæðueigenda bæru fjárhagslega ábyrgð á upphæðinni, ekki íslenska ríkið. EFTA dómstóllinn, þar sem dr. Carl Baudenbacher var í forsæti og samdi dóminn, úrskurðaði Íslandi í vil, enda væri hvergi í lögum og reglum EES að finna neitt um fjárhagslega ábyrgð ríkja á bankainnstæðum. Hefði Ísland ella átt á hættu að lenda í svipuðu skuldafangelsi og Haiti, sem Frakkar neyddu með valdi árið 1825 til að samþykkja bætur til franskra landeigenda, sem hraktir höfðu verið þaðan, og var síðasta vaxtagreiðslan innt af hendi árið 1947. Þótt betur færi en á horfðist, því að þrotabú Landsbankans reyndist eiga fyrir öllum innstæðum og vel það, hefðu vaxtagreiðslurnar einar sér verið feikiháar, hefði þetta „lán“ Breta og Hollendinga hlotið viðurkenningu EFTA dómstólsins.

Hin bókin er eftir Hjört J. Guðmundsson, sagnfræðing og alþjóðastjórnmálafræðing og nefnist JÁhættaog er um hættuna af að segja já í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Þar segir hann, að viðræður við ESB séu eins og ráðamenn þess hafi margsagt um aðlögun að regluverki þess, en ekki eiginlegar samningaviðræður. Fámenn ríki á jaðri Evrópu eigi erfitt uppdráttar í ESB. Ísland fengi 0,8% af þingmönnum og 0,1% vægi í flestum málum í ráðherraráðinu. Íslendingar myndi greiða miklu meira inn í sjóði ESB en þeir fengju úr þeim, líklega um 40 milljarða kr. á ári. Ráðamenn ESB stefni leynt og ljóst að því að breyta sambandinu úr tollabandalagi í öflugt miðstýrt sambandsríki sem yrði eitt af stórveldum heims. Við inngöngu flyttist forræði yfir fiskveiðum til Brussel, enda séu fiskveiðar á einkavaldsviði ESB, en reglan um hlutfallslegan stöðugleika sé aðeins vinnuregla, og henni mætti breyta með meirihlutasamþykkt ráðherraráðsins. Evrópusambandið hafi staðnað í samanburði við Bandaríkin, og kenni ráðamenn þar um skriffinnsku og reglugerðafargani. Það sé goðsögn að matvælaverð á Íslandi hljóti að lækka við inngöngu í ESB. Það verð ráðist af staðbundnum aðstæðum og verðmyndun á innra markaði Evrópu. Það sé rangt að Íslendingar hafi tekið upp 80% af regluverki ESB, þótt líklega hafi þeir nú tekið upp um 20% af því. Fáir hafi reynst okkur verr en ESB í eftirmála bankahrunsins, er það gerðist aðili að máli Breta og Hollendinga gegn Íslandi fyrir EFTA-dómstólnum. Framkvæmdastjórn ESB hafi iðulega verið skjól fyrir spillta stjórnmálamenn, og víðtæk spilling hafi þrifist í stjórnkerfi þess, eins og fjölmörg dæmi séu um.

Í ritdómi í Morgunblaðinu 30. júlí 2026 segir Hannes H. Gissurarson, prófessor emeritus í stjórnmálafræði, að ritin séu stutt og aðgengileg: „Báðir höfundar skrifa um málið af hófsemi og þekkingu.“ Vekur hann sérstaka athygli á skrifum Ernu um fæðuöryggi og Hjartar um spillinguna í Brussel, en lítið hefur verið rætt um þetta hvort tveggja í umræðum um Ísland og ESB.

Hannes rifjaði upp tvær ritgerðir Þráins, sem vörpuðu nýju ljósi á íslenska hagsögu. Önnur var um ítöluna og birtist í International Review of Law and Economics árið 1992. Landnámsmenn komu víðast að djúpum dölum, sem auðvelt var að skipta í jarðir. En dalirnir voru umkringdir fjöllum, sem nýta þurfti til beitar á sumrin, og það urðu þeir að gera saman. Þau beitarlönd voru afrétt, ekki einkaeign. Þá gátu einstakir bændur freistast til að reka of marga sauði á fjall, því að ávinningur af viðbótarsauðunum rann óskiptur til þeirra, en saman báru þeir kostnaðinn. Þannig varð til hætta á ofnýtingu, og hefur hún verið kölluð „samnýtingarbölið“ (the tragedy of the commons). Fornmenn kunnu þó ráð við því. Það var, að hver bóndi fékk að reka á fjall fastan fjölda sauða, „telja í“ afréttina. Fornmenn vissu líka, hvaða heildarfjöldi sauða væri hagkvæmastur. Það var við þau mörk, að þeir sneru sem feitastir niður á haustin, eins og kveðið var á um í Grágás.

Hin ritgerð Þráins, sem birtist í Journal of Economic Behavior & Organisation árið 1996, var um þá þversögn, að þjóðin svalt löngum, þótt auðug fiskimið væru undan landi. Skýringin var, að Íslendingar játuðust undir yfirráð Noregskonungs (og síðar Danakonungs) árið 1262, en konungur gerði bandalag við landeigendastéttina um að kæfa sjávarútveg í fæðingu. Þetta var gert með banni við vetursetu útlendinga, kröfu um, að allir yrðu að vera heimilisfastir á einhverju bændabýli (vistarbandið), og opinberum verðskrám, þar sem fiskverð var sett langt undir heimsmarkaðsverði. Þráinn spurði: Hvað gekk konungi til að halda þegnum sínum föstum í fátækt? Svarið var, að hann hafði séð á fimmtándu og sextándu öld hættuna af því, að landið gengi undan honum, væri útlendingum leyft að veiða hér og versla. Hann kaus því lægri tekjur og meira öryggi sjálfs sín, og landeigendastéttin (sem var aðeins lítið brot bænda, sem flestir voru leiguliðar) studdi hann, því að hún vildi halda í ódýrt vinnuafl, sem ella hefði leitað í sjávarsíðuna.

Hannes benti á, að á ofanverðri átjándu öld varð þetta kerfi gjaldþrota. Landeigendastéttin missti tökin, konungur seldi jarðir sínar og biskupsstólanna í sögulegustu einkavæðingu Íslandssögunnar, flestir bændur urðu sjálfseignarbændur, verslunareinokuninni var létt af og vistarbandið afnumið. Með öflugum sjávarútvegi mynduðust forsendur fyrir sjálfstæði. Eftir að Íslendingum tókst í fjórum þorskastríðum að reka útlendinga út af Íslandsmiðum, reis kerfi, sem reyndist í senn sjálfbært og arðbært, kvótakerfið, eins og Þráinn skýrði vel í bók sinni, Háskalegum hagkerfum, árið 2007. Flutti hann einnig fróðlegan fyrirlestur á ráðstefnu um kvótakerfið í Háskóla Íslands í október 2012, þegar uppi voru raddir um að feta í fótspor konunga og taka sjávarútveginn aftur kverkataki.

Hannes skrifaði einnig um Þráin í hinum fasta dálki sínum í nettímaritinu The Conservative. Jón Óttar Ragnarsson athafnamaður minntist Þráins á Facebook 26. júní 2026: „Einn eftirminnilegasti karakterinn í upphaflega Eimreiðarhópnum var snillingurinn Þráinn Eggertsson, hagfræðiprófessor. Fáir gáfu meira af sér í þessum félagsskap sem við Magnús Gunnarsson kölluðum saman í byrjun áttunda áratugarins til að vera hugmyndabrunnur fyrir borgaralega frjálslynd öfl á Íslandi. Fyrir utan að vera brilljant hagfræðingur og frábær penni, var Þráinn einn skemmtilegasti meðlimur í þessari frábæru sveit sem hittist reglulega í hádeginu í turnherberginu á Borginni.“ Magnús Gunnarsson athafnamaður skrifaði í minningargrein um Þráin í Morgunblaðinu sama dag, 29. júní 2026: „Það var fyrir rúmum 50 árum að Þráinn Eggertsson kom til liðs við hópinn, sem stóð að útgáfu Eimreiðarinnar. Þráinn tók strax virkan þátt í þeirri líflegu umræðu, sem þar átti sér stað um lífið og tilveruna. Hann var hæglátur, en með eindæmum rökfastur. Það sakaði ekki að hann var góður sögumaður og fylgdi oft rökum sínum eftir með léttum og skemmtilegum dæmum.“ Ragnar Árnason, prófessor emeritus í hagfræði, skrifaði sama dag: „Þráinn var einstaklega viðkunnanlegur maður. Hann hafði mikla persónutöfra og samræðuhæfileika og var ávallt fyndinn og skemmtilegur. Samt var hann hógvær og lítt fyrir að trana sér fram. Með rannsóknum sínum jók hann getu okkar til að takast á við vandamál samfélagsins. Með lífi sínu auðgaði hann tilveru okkar allra.“

One illuminating paper by Thráinn examined how the Icelanders escaped what has been called ‘the tragedy of the commons’. The original settlers, arriving between 874 and 930, found a subarctic island with green valleys reaching the coast, surrounded by mountain pastures. The interior of the country, however, was barren and uninhabitable. The land was mainly suitable for sheep farming. It was relatively easy to establish private property rights over the farms in the valleys, but during the summer, the farmers of each valley jointly utilised the mountain pastures for their sheep. This created a temptation for each farmer to graze more sheep than was optimal, since he alone enjoyed the profit of any additional sheep, whereas the commune bore the loss. The solution was to assign each farm a set number of sheep to graze in the mountain pastures, a quota. The total number of sheep was set so that, when they returned in the autumn, they were as fat as possible, which was the economically correct target.

The quota system in the mountain pastures was relatively efficient. But in another illuminating paper, Thráinn described a disaster: how the Icelanders starved for centuries despite living next to the most fertile fishing grounds in Europe. The reason was that Iceland was long under the Danish crown, which formed an alliance with the landowners (while most farmers were tenants) to stifle the growth of the fisheries: 1) by prohibiting foreigners from staying for the winter, 2) obliging everybody to work and register at a farm (bondage), and 3) issuing royal decrees that priced fish far below its market value. The crown did this to maintain its hold on the country, and the landowners to keep their access to cheap labour. The consequence was a series of famines that only ended in the nineteenth century with free trade, the abolition of bondage, and the growth of the fisheries.

Thráinn was a scholar, not a preacher, but he gave talks on controversial contemporary topics at two RNH international conferences in Reykjavík. One was in 2012, when a left-wing government was trying to dismantle the sustainable and profitable system of individual transferable quotas we had developed in fisheries (in some ways similar to the quota system in mountain pastures). Thráinn gave his full support to the system and sought to explain why some people were bent on reducing wealth. The other talk was at the retirement conference of Professor Hannes H. Gissurarson in 2023, when he spoke about the ‘dictator’s dilemma’ that China’s leader, Xi Jinping, faces. The dilemma is that an authoritarian ruler must choose between the free flow of information, which may weaken his hold on power, and its suppression, which may stifle economic growth. Xi is trying to overcome the problem by leveraging advanced technology and artificial intelligence, hoping to stimulate economic growth without accepting freedom. If he fails (which is likely), Thráinn predicted he would resort to warmongering.

Hannes kvað Þveræinga hafa sigrað árið 1262, þegar Íslendingar gengu loks Noregskonungi á hönd. Eftir það hefði konungur myndað bandalag við hina fámennu íslensku landeigendastétt um að halda sjávarútvegi niðri með vistarbandinu, banni við vetursetu útlendinga og verðskrám, þar sem fiskverð var sett langt undir heimsmarkaðsverði. Íslendingar hefðu lokast inni í fátæktargildru, sem þeir hefðu ekki sloppið úr, fyrr en frjálslyndir menn undir áhrifum frá Adam Smith hefðu komist til valda í Danmörku, afnumið verslunareinokunina og selt jarðir konungs og biskupsstóla, svo að stétt sjálfseignarbænda myndaðist. Úr þeim jarðvegi hefði Jón Sigurðsson sprottið, en hann hefði krafist sjálfstæðis með þeim rökum, að Íslendingar þekktu betur eigin aðstæður og möguleika en skriffinnar í Kaupmannahöfn.

Nú vildu Nefjólfssynir ganga í Evrópusambandið, en Þveræingar standa utan þess og vera þó vinir þess. Ísland væri í þeirri ákjósanlegu stöðu að hafa aðgang að innra markaði Evrópusambandsins, en með tryggingu fyrir öryggi sínu frá Bandaríkjunum. Gengju þeir í Evrópusambandið, yrðu þeir að láta af hendi löggjafarvald og dómsvald og forræði sjávarútvegs, landbúnaðar, utanríkisviðskipta og peningamála, en þessi fjögur svið væru undanþegin samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, sem gerður hefði verið árið 1994.