Rannsóknastjóri RNH, Hannes H. Gissurarson, prófessor emeritus í stjórnmálafræði í Háskóla Íslands, birti grein í Morgunblaðinu 25. júní 2026, sem var svar við umtalaðri grein Hannesar Péturssonar skálds í netblaðinu Vísi tveimur dögum áður. Hafði Hannes skáld vísað því á bug, að boðskapur þeirra Ara fróða Þorgilssonar og Snorra Sturlusonar í ræðum þeirra Þorgeirs Ljósvetningagoða og Einars Þveræings ættu erindi til Íslendinga, þegar þeir greiddu atkvæði um það 29. ágúst 2026, hvort Ísland ætti að ganga í Evrópusambandið. Þeir Þorgeir og Einar hefðu báðir lagt áherslu á sérstöðu Íslands, sem hefði engan konung annan en lögin. Ræða Einars var flutt árið 1024, þegar íslenskur hirðmaður Ólafs digra Noregskonungs hafði mælst til þess á Alþingi, að Íslendingar gengju konungi á hönd. Hafði Einar sagst vel trúa því, að þessi konungur væri góður, en hitt vissu menn, að konungar væru misjafnir, sumir góðir og aðrir ekki, og væri því best að hafa engan konung. Íslendingar ættu að vera vinir konungs, ekki þegnar. Hannes sagði, að eftir það mætti skipta Íslendingum í Nefjólfssyni og Þveræinga. Nefjólfssynir teldu hag landsins best borgið innan stærri ríkisheildar, en Þveræingar tortryggðu erlent vald og vildu ráða eigin málum eftir megni.
Hannes kvað Þveræinga hafa sigrað árið 1262, þegar Íslendingar gengu loks Noregskonungi á hönd. Eftir það hefði konungur myndað bandalag við hina fámennu íslensku landeigendastétt um að halda sjávarútvegi niðri með vistarbandinu, banni við vetursetu útlendinga og verðskrám, þar sem fiskverð var sett langt undir heimsmarkaðsverði. Íslendingar hefðu lokast inni í fátæktargildru, sem þeir hefðu ekki sloppið úr, fyrr en frjálslyndir menn undir áhrifum frá Adam Smith hefðu komist til valda í Danmörku, afnumið verslunareinokunina og selt jarðir konungs og biskupsstóla, svo að stétt sjálfseignarbænda myndaðist. Úr þeim jarðvegi hefði Jón Sigurðsson sprottið, en hann hefði krafist sjálfstæðis með þeim rökum, að Íslendingar þekktu betur eigin aðstæður og möguleika en skriffinnar í Kaupmannahöfn.
Nú vildu Nefjólfssynir ganga í Evrópusambandið, en Þveræingar standa utan þess og vera þó vinir þess. Ísland væri í þeirri ákjósanlegu stöðu að hafa aðgang að innra markaði Evrópusambandsins, en með tryggingu fyrir öryggi sínu frá Bandaríkjunum. Gengju þeir í Evrópusambandið, yrðu þeir að láta af hendi löggjafarvald og dómsvald og forræði sjávarútvegs, landbúnaðar, utanríkisviðskipta og peningamála, en þessi fjögur svið væru undanþegin samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, sem gerður hefði verið árið 1994.
