Hannes: Velsæld Norðurlanda þrátt fyrir jafnaðarstefnu

Ljósm. Olav A. Dirkmaat.

Prófessor Hannes H. Gissurarson, rannsóknastjóri RNH, hélt fyrirlestur á þingi APEE, Association for Private Enterprise Education, á Maui, einni af Havaíeyjum, 12. apríl um „Norrænu leiðirnar: Velsæld þrátt fyrir endurdreifingu“. Hann kvað einskæra goðsögn, að Norðurlandaþjóðirnar ættu velgengni sína að þakka langvinnum yfirráðum jafnaðarmanna. Skýringarnar væru frekar, að þær stæðu vörð um réttarríkið og frjáls utanríkisviðskipti og vernduðu eignarrétt, jafnframt því sem samhugur, gagnkvæmt traust og gagnsæi væri mikið vegna samleitni þeirra og glöggrar sjálfsvitundar.

Hannes benti á, að allt frá 18. öld hefði verið til sterk frjálslyndishefð á Norðurlöndum, eins og sést hefði í ritum Anders Chydeniusar, sem hefði bent á ósýnilegu höndina á undan Adam Smith, og í verkum Johans Augusts Gripenstedts, sem hefði sem forsætisráðherra Svíþjóðar lagt undirstöður undir velmegun Svía. Hin frjálslynda stjórnarskrá Norðmanna frá árinu 1814 og útfærsla einstaklingsréttinda í Danmörku eftir afnám einveldis 1849 væru líka til marks um frjálslyndishefðina. Þrír heimskunnir sænskir hagfræðingar á 20. öld hefðu verið frjálshyggjumenn, Eli Heckscher, Gustav Cassel og Bertil Ohlin. Ef menn ætluðu sér að tala um „sænsku leiðina“, þá yrðu þeir að vita, að þær voru að minnsta kosti þrjár: frjálslynda leiðin 1870–1970, jafnaðarleiðin 1970–1990, þegar sköpun í atvinnulífinu var nær stöðvuð, og blandaða leiðin, sem síðan hefur verið fylgt og felur að miklu leyti í sér afturhvarf til frjálslyndu leiðarinnar.

Gabriel Calzada of the Francisco Marroquin University in Guatemala, Matt Ridley and Professor Gissurarson.

Gabriel Calzada frá Francisco Marroquin háskóla í Guatemala, Matt Ridley og Hannes. Ljósm. Parellada Centeno Javier.

Hannes lagði fram ýmis gögn máli sínu til stuðnings. Til dæmis væru lífskjör sænskættaðs fólks í Vesturheimi miklu betri en Bandaríkjamanna almennt og enn betri en lífskjör Svía í Svíþjóð. Sýndi það í senn áhrif menningar og stofnana á árangur. Annað dæmi væri samanburður „norrænu“ landanna í Vesturheimi, Manitoba, Minnesota, Dakota-ríkjanna beggja, Alberta og Saskatchewan og Norðurlandanna fimm. Velmegun væri að meðaltali miklu meiri í norrænu ríkjunum vestan hafs en í Evrópu. Sýndi þetta áhrif stofnana á árangur.

Loks vék Hannes að frjálslyndishefðinni á Íslandi, sem lesa mætti út úr ritum Jóns Sigurðssonar, leiðtoga Íslendinga í sjálfstæðisbaráttunni, Arnljóts Ólafssonar, höfundar fyrsta hagfræðiritsins á íslensku (sem samið var beint upp úr riti eftir Frédéric Bastiat), og Jóns Þorlákssonar, stofnanda Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra. Hannes lýsti einnig hinum víðtæku og árangursríku umbótum í frjálslyndisátt í stjórnartíð Davíðs Oddssonar 1991–2004. Þótt Íslendingar væru fámenn þjóð á útkjálka heimsins, hefði þeim enn fremur tekist að mynda tvö tiltölulega vel heppnuð kerfi til að leysa úr árekstrum einstaklinga í heimi nískrar náttúru og takmarkaðs náungakærleika. Annað hefði verið íslenska þjóðveldið 930–1262, þar sem réttarvarsla hefði verið í höndum einstaklinga, sem valið gátu um verndarstofnanir (goðana). Hitt væri íslenska kvótakerfið, þar sem framseljanlegum aflakvótum væri úthlutað til útgerðarfyrirtækja. Fyrsta skrefið í þá átt var tekið 1975 (í síld), en kerfið varð altækt 1991. Fiskveiðar á Íslandsmiðum væru í senn sjálfbærar og arðbærar, en sumir horfðu öfundaraugum til útgerðarmanna. Lét Hannes í ljós þá von, að Íslendingar týndu ekki þessari uppgötvun sinni eins og þeir hefðu týnt Vesturheimi eftir að hafa fundið hann árið 1000.

Á þinginu var prófessor Gabriel Calzada, rektor Francisco Marroquin háskóla í Guatemala, kjörinn forseti APEE og prófessor J. R. Clark frá Tennessee háskóla í Chattanooga endurkjörinn ritari. Fyrirlestur Hannesar var þáttur í samstarfsverkefni RNH og ACRE, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“. Hann hafði á Maui tækifæri til að hitta marga Íslandsvini, sem minnast heimsókna sinna hingað af ánægju, meðal annarra Matt Ridley, Barböru Kolm, Bob Lawson, Douglas Rasmussen og Douglas Den Uyl.

Glærur Hannesar á Maui 12. apríl 2017

Comments Off

Ragnar aðalfyrirlesari um fiskihagfræði

Fyrir framlag sitt tók Ragnar á móti myndabók frá mexíkóskum listamanni.

Ragnar Árnason prófessor, formaður rannsóknaráðs RNH, var aðalfyrirlesari (keynote speaker) á ráðstefnu Fiskihagfræðingafélags Norður-Ameríku, North American Association of Fisheries Economists, sem haldin var í La Paz í Baja California í Mexíkó 22.–24. mars 2017. Erindi hans nefndist „Catch Shares: Potential for Optimal Use of Marine Resources“, Aflahlutdeild: Möguleikar á hagkvæmri nýtingu auðlinda sjávarins. Sífellt fleiri þjóðir taka upp kerfi aflahlutdeildar í fiskveiðum, en íslenska kvótakerfið er eitt dæmi þess.

Ragnar verður einnig aðalfyrirlesari á ráðstefnu Fiskihagfræðingafélags Evrópu, European Association of Fisheries Economists, sem haldin verður í kastalanum í Dyflinni á Írlandi 25.–27. apríl 2017, en þar talar hann um „Fishing rights“, einkaafnota- eða eignarréttindi til fiskveiða. Skýrsla, sem Ragnar birti árið 2009 ásamt tveimur öðrum höfundum á vegum Alþjóðabankans og FAO, Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna, The Sunken Billions, Milljörðum sökkt, um sóun í sjávarútvegi, hefur vakið athygli og umræður um heim allan. Óhætt er að segja, að Ragnar sé ásamt Þráni Eggertssyni kunnasti hagfræðingur Íslendinga á alþjóðavettvangi.

Comments Off

Frjáls markaður á ferð

Dwight Lee, Federico Fernandez og John Fund (í ræðustól).

Samtök frjálslyndra framhaldsskólanema undir forystu Ísaks Hallmundssonar, RNH og Austrian Economics Center í Vínarborg, sem dr. Barbara Kolm veitir forstöðu, héldu fjölsótt málþing um frjálsan markað, „Free Market Road Show,“ í Háskólanum í Reykjavík laugardaginn 1. apríl 2017. John Fund frá National Review og Fox News talaði um hina nýju lýðstefnu (populism). Hún væri eins konar útrás óánægðs fólks, sem teldi kjörna fulltrúa sína ganga erinda alþjóðlegrar menntamanna- og skriffinnaklíku frekar en eigin þjóðar. Fund lagði áherslu á hinar öru framfarir, sem orðið hefðu í krafti frjálsra viðskipta. Í umræðum eftir ræðu Funds kvað prófessor Hannes H. Gissurarson íhalds- og frjálshyggjumenn alls ekki mega hverfa frá frjálsum alþjóðaviðskiptum, en beina óánægju alþýðufólks heldur að hinni alþjóðlegu klíku, sem sæti yfir hlut skattgreiðenda og neytenda og tekið hefði sér bólfestu í ábyrgðarlausum báknum, alþjóðastofnunum, háskólum og mörgum  fjölmiðlum.

Álvarez.

Federico Fernandez frá Austrian Economics Center lýsti deilihagkerfinu, þar á meðal airbnb gistingu og Uber akstri. Taldi hann hvort tveggja hagkvæmt og æskilegt. Prófessor Dwight R. Lee frá Georgíu-háskóla í Atlanta minnti á, að ríkisafskipti næðu sjaldnast tilgangi sínum. Einn aðalkosturinn á frjálsum markaði væri, að menn hættu þar mistökum, af því að þeir töpuðu á þeim, en í opinberum stofnunum héldu þeir þeim áfram, af því að þau væru styrkt af almannafé. Gordon Kerr, fjármálaráðgjafi í Lundúnum, gerði að umtalsefni ýmsa veikleika á hinu alþjóðlega peningakerfi. Gloria Álvarez frá Guatemala gagnrýndi lýðstefnu í Rómönsku Ameríku, ekki síst undir forystu Castro-bræðra á Kúbu og Hugos Chávez í Venesúela.

Guðlaugur Þór talar. Álvarez t. v. (hálffalin), Björn Jón og Kerr t. h.

Guðlaugur Þór Þórðarson utanríkisráðherra flutti lokaávarp þingsins. Vísaði hann því á bug, að kjör Trumps forseta og úrslit þjóðaratkvæðagreiðslunnar í Bretlandi um úrsögn úr Evrópusambandinu væri sambærilegt. Trump vildi ekki frjáls alþjóðaviðskipti, en helstu stuðningsmenn úrsagnarinnar úr ESB væru einmitt fylgismenn slíkra viðskipta. Íslendingar ættu að stunda frjáls viðskipti, en ekki ganga í önnur bandalög en þau, sem þeir hefðu hag af, eins og Atlantshafsbandalagið. Engin merki væru um, að Bandaríkjamenn væru að breyta um utanríkisstefnu. Auk Ísaks Hallmundssonar hafði Magnús Örn Gunnarsson veg og vanda af þinginu, en Björn Jón Bragason stjórnaði umræðum, sem voru fjörugar. Bárust ræðumönnum margar spurningar. Sjónvarpið ræddi við John Fund um stjórnmálaviðhorfið í Bandaríkjunum og Viðskiptablaðið við Gloriu Álvarez um ástandið í Rómönsku Ameríku. Um kvöldið hittust ráðstefnugestir, þar á meðal ræðumenn, á Petersen vínstúkunni á efstu hæð Gamla bíós.

Þátttaka RNH í þinginu var liður í samstarfsverkefni þess og ACRE, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

Comments Off

Heimurinn eftir Brexit og Trump

RNH, Samtök frjálslyndra framhaldsskólanema og Austrian Economics Center í Vínarborg efna til fundar í Háskólanum í Reykjavík laugardaginn 1. apríl kl. 11–13:30 um „Heiminn eftir Brexit og Trump“. Fundurinn er þáttur í „Free Market Road Show“ eða Frjálsum markaði á ferðinni, sem Austrian Economics Center skipuleggur víða um heim. Dagskráin hljóðar svo:

11:00 Opnun

11:20 A Major Economic Reconfiguration: The End of the Free Trade Area?

Ræðumenn: John Fund frá National Review, áður Wall Street Journal, og prófessor Dwight R. Lee

12:20 Hádegisverður

13:30 Troubled Times in a Divided World

Ræðumenn: Gloria Álvarez, aðgerðasinni í Rómönsku Ameríku, og Gordon Kerr, fjármálaráðgjafi í Lundúnum

14:30 Kaffihlé

15:00 Ávarp: Guðlaugur Þór Þórðarson utanríkisráðherra

Frá kl. 21:30 um kvöldið verður samkoma í Petersen svítunni (efstu hæð Gamla bíós). Þátttaka RNH í fundinum er liður í samstarfsverkefni þess og ACRE, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

Aðgangur er ókeypis og allir velkomnir, ungir og gamlir, frjálslyndir og forvitnir. Bækur frá hugveitunni IEA í Lundúnum og Almenna bókafélaginu verða á boðstólum við vægu verði eða engu eftir atvikum og áhuga.

Hér útskýrir Gloria Álvarez, hvers vegna sósíalismi hentar ekki alþýðu manna:

Hér talar John Fund um bandarísk stjórnmál:

Comments Off

Ný bók: Hrun og endurreisn

Bókarhöfundar, Hersir og Ásgeir. Ljósm. Visir/Vilhelm

Tveir sérfræðingar í fjármálafræðum, dr. Ásgeir Jónsson, dósent í hagfræðideild Háskóla Íslands, og dr. Hersir Sigurgeirsson, dósent í viðskiptafræðideild skólans, hafa gefið út bók um eftirleik íslenska bankahrunsins 2008, The Icelandic Financial Crisis: A Study Into the World’s Smallest Currency Area, hjá Palgrave Macmillan í New York. Af því tilefni er útgáfuráðstefna í Háskóla Íslands miðvikudaginn 1. mars kl. 16–18 í Hátíðasal, þar sem höfundarnir tveir flytja ávörp, en síðan eru pallborðsumræður, og í þeim taka þátt Jóhannes Karl Sveinsson, lögfræðilegur ráðgjafi stjórnvalda í uppgjöri eftir bankahrunið, Jónas Fr. Jónsson, fyrrverandi forstöðumaður Fjármálaeftirlitsins, dr. Sigurður Hannesson, stærðfræðingur og ráðgjafi stjórnvalda um losun fjármagnshafta, og Kristrún Heimisdóttir, fyrrverandi aðstoðarmaður utanríkisráðherra. Fundarstjóri er dr. Ólafur Þ. Harðarson prófessor.

RNH vekur sérstaka athygli á útgáfuráðstefnunni og bókinni, sem er hin forvitnilegasta. Þeir Ásgeir og Hersir greina sérstöðu íslenska peningakerfisins í bankahruninu, þar sem seðlabankinn gat ekki leyst lausafjárvanda bankanna með seðlaprentun eins og seðlabankar annarra þjóða, því að vandinn var í erlendum gjaldmiðlum, sem ekki fékkst aðgangur að. Einnig rekja þeir, hvernig stjórnvöld í krafti neyðarréttar settu neyðarlögin 6. október 2008 til að koma í veg fyrir, að áfallið af hruni bankanna lenti af fullum krafti á herðum venjulegra borgara, og hversu harkalega breska Verkamannaflokksstjórnin brást við. Þá lýsa þeir hinni hröðu endurreisn íslenska hagkerfisins síðustu árin, þar á meðal samningum við kröfuhafa. Höfundarnir telja, að margt megi læra af íslenska bankahruninu og endurreisn hagkerfisins.

Comments Off

Rafræn fræðirit um atvinnufrelsi og einkaframtak

RNH hefur tekið að sér það verkefni að setja ýmis fræðirit, sem varða atvinnufrelsi og einkaframtak og iðulega eru illfáanleg, á Netið, svo að þau verði aðgengileg öllum. Meðal samstarfsaðila í þessu verkefni eru Atlas Network og ACRE, Alliance of Conservatives and Reformists in Europe. Nú þegar eru fimm slík rit komin á Netið á svæðinu Google Books, og má nálgast þau með því að smella á nöfn ritanna:

  • Individual Transferable Quotas in Theory and Practice, sem kom út 1999, en einn höfundur þess er prófessor Anthony Scott, sem er einn virtasti hagfræðingur heims og lagði ásamt H. Scott Gordon hornstein að fiskihagfræðinni. Lýst er eðli og þróun fyrirkomulags fiskveiða á Nýja Sjálandi og Íslandi. Prófessorarnir Ragnar Árnason og Hannes H. Gissurarson ritstýrðu bókinni.
  • Cutting Taxes to Increase Prosperity, sem kom út 2007 og var þáttur í verkefni fyrir fjármálaráðuneytið um skatta og velferð, sem prófessor Hannes H. Gissurarson sá um. Þar skrifuðu ýmsir kunnir hagfræðingar, þar á meðal Edward C. Prescott, Nóbelsverðlaunahafi í hagfræði, og prófessorarnir Pascal Salin, Brendan Walsh og Ragnar Árnason. Dr. Tryggvi Þór Herbertsson og Hannes H. Gissurarson ritstýrðu bókinni.
  • Áhrif skattahækkana á hagvöxt og lífskjör, sem kom út 2009 og var þáttur í verkefni fyrir fjármálaráðuneytið um skatta og ve lferð, sem prófessor Hannes H. Gissurarson sá um. Þar ræðir Hannes kenningar um velferðarríkið, ályktanir af mælingum á atvinnufrelsi og áhrif skatta á hagsæld og farsæld.
  • Tekjudreifing og skattar, sem kom út 2014, en þar skrifa ýmsir sérfræðingar um þau efni, þar á meðal prófessor Ragnar Árnason, dr. Helgi Tómasson tölfræðingur og dr. Axel Hall hagfræðingur. Þeir Ragnar og Birgir Þór Runólfsson ritstýrðu bókinni.
  • The Icelandic Fisheries: Sustainable and Profitable, sem kom út 2015, en þar skrifar prófessor Hannes H. Gissurarson um fyrirkomulag fiskveiða við Ísland, en þær eru í senn sjálfbærar og arðbærar, ólíkt því sem gerist með ýmsum öðrum þjóðum.
Comments Off