Margrétar Thatchers verðlaunin, sem hugveitan New Direction veitir, voru afhent í Róm 11. desember 2025. Af því tilefni var dr. Hannesi H. Gissurarsyni, prófessor emeritus í stjórnmálafræði í Háskóla Íslands og rannsóknastjóra RNH, boðið í kvöldverð með verðlaunahöfum, þar á meðal Giorgiu Meloni, forsætisráðherra Ítalíu, sem er að taka forystu á hægri vængnum í evrópskum stjórnmálum. Hún flutti blaðlausa ræðu á ensku og mæltist vel. Hannes skrifaði tvær greinar í nettímaritið The Conservative um Rómarför sína. Önnur var um tuttugu nöfn, sem jafnmörg borð voru kennd við í kvöldverðinum, og má ráða af þeim, frá hverjum evrópskir íhaldsmenn sækja hugmyndir og hvatningu.

Í hópnum voru sex stjórnmálamenn, Margrét Thatcher, forsætisráðherra Bretlands, Ronald Reagan, forseti Bandaríkjanna, Lech Kaczyński, forseti Póllands, Konrad Adenauer, kanslari Þýska sambandslýðveldisins, John Howard, forsætisráðherra Ástralíu, and Józef Piłsudski, marskálkur og forsætisráðherra Póllands. Einnig má telja Jóhannes Pál II. páfa og hinn áhrifamikla bandaríska blaðamann William Buckley til stjórnmálamanna, þótt á annan veg væri. Hannes kvaðst aðeins hafa hitt einn úr þessum hóp og það nokkrum sínnum, Margréti Thatcher, og hefði það verið eftirminnilegt.

Rithöfundarnir í hópnum, sem borð voru kennd við, voru Joseph de Maistre, Roger Scruton, Friedrich von Hayek, Edmund Burke, Giuseppe Prezzolini, Giacomo Leopardi, Milton Friedman, Benedetto Croce, Ludwig von Mises, Thomas Sowell, Alexis de Tocqueville, Mihai Eminescu og Alessandro Manzoni. Úr þessum hóp kvaðst Hannes hafa hitt og rætt stuttlega við tvo, Roger Schruton á ráðstefnu í Brüssel og Thomas Sowell á ráðstefnu í Stanford í Kalifórníu. Hann hefði hins vegar kynnst vel þeim Friedrich A. von Hayek og Milton Friedman, sem báðir hefðu komið til Íslands á hans vegum, 1980 og 1984. Hann yrði að játa, að hann þekkti ekki vel þá Giuseppi Prezzolini og Mihai Eminescu, en væri vel kunnugur ritum annarra úr hópnum. Hann hefði þó sjálfur frekar kennt borð við Luigi Einaudi, sem var forseti Ítalíu og kunnur hagfræðingur, höfundur ítalska efnahagsundursins, en við Joseph de Maistre, sem hefði verið afturhaldsmaður frekar en íhaldsmaður,  eða Benedetto Croce, sem hefði ekki varið atvinnufrelsi jafneinarðlega og Einaudi.

Hin grein Hannesar var um þrjá íslenska Rómarfara aðra. Hinn fyrsti var Guðríður Þorbjarnardóttir, sem fluttist fyrst frá Íslandi til Grænlands, settist síðan með manni sínum að á vesturströnd Vínlands, eins og Íslendingar nefndu Norður-Ameríku, og eignaðist þar fyrsta Evrópubarnið í Vesturheimi, settist síðan að Íslandi, en fór eftir lát mann síns í pílagrímsför til Rómar, líklega um 1030. Annar Rómarfarinn var Einar Benediktsson skáld, sem var þar á ferð árið 1903 og orti frægt kvæði, „Kvöld í Róm,“ um afl Rómverja á lýðveldistímanum, úrkynjun þeirra á keisaratímanum og hina mikla menningararfleifð þeirra, sem Vesturlandamenn njóta enn. Hinn þriðji var Jón Þorláksson, verkfræðingur og forsætisráðherra, sem fór þangað í síðbúna brúðkaupsferð með konu sinni árið 1923 og viknaði, þar sem hann sat á Forum Romanum, aðaltorgi hinnar fornu Rómarborgar og virtu fyrir sér rústirnar miklu. Hannes gaf árið 1992 út ævisögu Jóns.

From left: Mitchell, Hannes, Tyler, and Fund.

Í kvöldverðinum í Róm sat Hannes til borðs með þremur Íslandsförum, dr. Daniel Mitchell skattasérfræðingi, Robert Tyler, ráðgjafa hugveitunnar New Direction, og John Fund, ritstjóra National Review. Á meðal annarra verðlaunahafa þetta kvöld voru Sviatlana Tsikhanouskaya, leiðtogi stjórnarandstöðunnar í Hvítarússlandi, breski stjórnmálamaðurinn Michael Gove lávarður og franski heimspekingurinn Rémi Brague. Í Róm hitti Hannes einnig Sigmund Davíð Gunnarsson, formann Miðflokksins, og nokkra menn úr ungliðahreyfingu Miðflokksins, sem voru að sækja æskulýðsbúðir Ítalska bræðralagsins, Fratelli d’Italia, sem Giorgia Meloni forsætisráðherra er í forsvari fyrir. Miðflokkurinn íhugar að sækja um aðild að Evrópusamtökum íhaldsmanna og umbótasinna, European Conservatives and Reformists Party, ECR. Áður átti Sjálfstæðisflokkurinn aðild að þessum samtökum, en er nú í Evrópska þjóðarflokknum, the European People’s Party, EPP. Áttu Hannes, Sigmundur Davíð og ungliðarnir ánægjulegar stundir á hinum fræga Harry’s Bar á Via Veneto og víðar í Róm.

Rannsóknastjóri RNH, Hannes H. Gissurarson, prófessor emeritus í stjórnmálafræði í Háskóla Íslands, var heiðursgestur á hinum árlega kvöldverði Þjóðmála, þar sem framsæknum leiðtogum í atvinnulífinu eru jafnan veitt verðlaun. 270 manns sátu kvöldverðinn, sem haldinn var í Hvalasafninu á Fiskislóð 20. nóvember 2025, og var fjöldi fólks á biðlista. Í upphafi söng karlakórinn Fóstbræður nokkur ættjarðarlög, en einnig sungu þeir Eyjólfur Kristjánsson, Stefán Hilmarsson og Bergþór Pálsson nokkur lög. Gísli Freyr Valdórsson, umsjónarmaður hins vinsæla hlaðvarps Þjóðmála, setti samkomuna og kvað brýnt nú sem fyrr að mæla fyrir frjálsu atvinnulífi. Stefán Einar Stefánsson, guðfræðingur og blaðamaður, var veislustjóri og gerði nokkurt gys að skattagleði núverandi valdhafa. Í stuttri hátíðarræðu sinni sló Hannes á létta strengi, sagði gamansögur af sjálfum sér, Bjarna Benediktssyni eldri, Freymóði Jóhannssyni, Davíð Oddssyni, Ludwig von Mises og samkennurum sínum í stjórnmálafræði, sem hefðu ekki beinlínis verið hrifnir af því, þegar hann var skipaður lektor sumarið 1988. Hefði margt spaugilegt gerst á deildarfundum.

Hannes kvað vel eiga við, að veislan væri haldin í Hvalasafninu, því að hann fylgdi fordæmi hvalanna og hyrfi á suðlægari slóðir, þegar vetur gengi í garð. Hér væru menn að dreypa á víni, og þá kæmust þeir að því, sem Tómas Guðmundsson hefði sagt, að áfengið gerði engum manni mein að fyrra bragði. Stundum fylgdu víndrykkju að vísu timburmenn, en einn vinur sinn, Jón E. Ragnarsson hæstaréttarlögmaður, hafði ákveðið að gefa timburmönnum aldrei neitt færi á sér. Hannes kvaðst eiga marga nafna, því að nafn sitt væri hið sama og Jón, Jóhann og Jóhannes, og í lok ræðunnar fór hann með kvæðið um daginn eftir nafna sinn, prófessor Jón Helgason:

Við hliðið mitt ég heimanbúinn stend.
Á himni ljómar dagsins gullna rönd.
Sú gjöf mér væri gleðilegust send,
að góður vinnudagur færi í hönd.

Síðan fór hann með kvæðið um kvöldið eftir annan nafna sinn, Hannes Hafstein ráðherra:

Lífið er stutt,
dauðinn þess borgun.
Drekkum í kvöld,
iðrumst á morgun.

Í kvöldverðinum tók Hörður Orri Grettisson við verðlaunum fyrir hönd Laxeyjar (bjartasta vonin), Hjörleifur Jakobsson fyrir hönd Öskju (viðskipti ársins), Þorsteinn Már Baldvinsson við verðlaunum fyrir hönd Samherja (heiðursverðlaun), hjónin Finnur Aðalbjörnsson og Sigríður María Hammer fyrir hönd Skógarbaða (kaupmenn ársins) og Jón Guðni Ómarsson fyrir hönd Íslandsbanka (samfélagsverðlaun). Þótti samkoman takast hið besta. Í veislunni var afhjúpað málverk af Þorsteini Má eftir Sigurð Sævar Magnúsarson.

Rannsóknastjóri RNH, Hannes H. Gissurarson, prófessor emeritus í stjórnmálafræði í Háskóla Íslands, var gestur Sigurðar Más Jónssonar í Skattaspjallinu, hlaðvarpi Samtaka skattgreiðenda, 14. nóvember 2025. Hann kvað eina fyrirmynd vera til í skattamálum, og hún væri Sviss, þar sem skattgreiðendur þyrftu að samþykkja alla nýja skatta í atkvæðagreiðslum, en einstakar kantónur stunduðu einnig skattasamkeppni sín í milli. Hannes nefndi líka, að James M. Buchanan, Nóbelsverðlaunahafi í hagfræði, hefði giskað á, að líklega þyrfti ríkið ekki nema 15% af landsframleiðslu til að standa undir þeirri þjónustu, sem það þyrfti að veita, enda ætti ríkið ekki að gera annað en það, sem einstaklingarnir og frjáls samtök þeirra gætu ekki gert, en það væri aðallega að halda uppi lögum og reglu og aðstoða þá fáu, sem ekki gætu séð sér farborða af eigin rammleik.

Hannes minnti á ellefta boðorðið, eins og Milton Friedman hefði sett það fram: Þú skalt ekki gera góðverk þín á kostnað annarra. Vinstri menn vildu vissulega vera góðir, en þegar að væri gáð, vildu þeir einmitt vera góðir á annarra kostnað. Þeir væru ekki eins og miskunnsami Samverjinn, sem hefði gert góðverk sitt á eigin kostnað. Vinstrið einblíndi á skiptingu verðmætanna, en hirti ekkert um sköpun þeirra. Atvinnulífið gæti þó aðeins vaxið og lífskjör batnað, ef og þegar verðmæti væru sköpuð. Karl Marx hefði skipt fólki í tvær stéttir, fjármagnseigendur og verkalýð, borgara og öreiga, en horft fram hjá ómetanlegu framlagi manna, sem lifðu aðallega af því að selja þekkingu sína, ekki aðeins sérfræðinga eins og lækna og verkfræðinga, heldur líka og raunar aðallega frumkvöðla og áhættufjárfesta. Nýsköpun yrði aðallega með samstarfi frumkvöðla og áhættufjárfesta, en ekki með opinberum aðgerðum.

Hannes sagði, að vinstrið væri rekið áfram af óánægju og öfund. Ragnar í Smára hefði einu sinni sagt, að öfundin væri svo sterkt afl, að Íslendingar þyrftu ekki að virkja fallvötnin, tækist þeim að virkja öfundina. Vinstrinu hefði mistekist að ná völdum á Vesturlöndum af þeirri einföldu ástæðu, að sósíalisminn gengi ekki upp. En það hefði bætt sér það upp með því að ná völdum á fjölmiðlum og í skólum. Hægrið væri líka að breytast. Það hefði stutt fjórfrelsið, hindrunarlausan flutning fjármagns, vöru, þjónustu og vinnuafls yfir landamæri. En nú streymdu til Evrópu múslimar, sem aldir væru upp við ofbeldismenningu og höfnuðu þeirri vestrænu hugmynd, að menn yrðu að sjá fyrir sér sjálfir  í stað þess að þiggja bætur úr hendi skattgreiðenda. Hægrið yrði því að hafna hömlulausum innflutningi fólks, þótt auðvitað ætti að bjóða velkomna vinnufúsa, heiðarlega og löghlýðna innflytjendur.

Sigurður Már vakti athygli á því, að Hannes væri orðinn víðförull og vinsæll fyrirlesari. Hannes svaraði því til, að hann væri svo sannarlega ekki spámaður í eigin föðurlandi, en hann hefði gott samband við evrópska hægrið. Hefði hann verið beðinn um að skrifa ófáar skýrslur og bækur fyrir það og boðinn á fundi og ráðstefnur á þess vegum. Hefði hann einbeitt sér síðustu ár að því að kynna norræna frjálshyggju, eins og hún birtist í verkum Snorra Sturlusonar, Andersar Chydeniusar og N. F. S. Grundtvigs, fyrir öðrum.

Deirdre McCloskey. Ljósm. Policy Exchange.

Rannsóknastjóri RNH, Hannes H. Gissurarson, prófessor emeritus í stjórnmálafræði í Háskóla Íslands, sótti fund Mont Pelerin samtakanna í Marrakesh í Marokkó 7.–10. október 2025. Samtökin voru stofnuð að frumkvæði Friedrichs A. von Hayeks í apríl 1947, en á meðal stofnfélaga voru Milton Friedman, George J. Stigler og Maurice Allais, sem allir áttu eftir að hljóta Nóbelsverðlaun í hagfræði. Aðrir kunnir stofnfélagar voru Frank H. Knight, faðir Chicago-skólans í hagfræði, Ludwig von Mises, faðir austurríska hagfræðingaskólans, heimspekingarnir Karl R. Popper frá Bretlandi og Bertrand de Jouvenel frá Frakklandi, stjórnmálafræðingurinn Herbert Tingsten og hagfræðingurinn Eli F. Heckscher frá Svíþjóð og hagfræðingarnir Trygve Hoff frá Noregi og Luigi Einaudi frá Ítalíu (forseti Ítalíu 1948–1955). Skömmu eftir stofnunina gerðust félagar Ludwig Erhard, höfundur þýska efnahagsundursins, og Reinhard Kamitz, höfundur austurríska efnahagsundursins. Á níunda og tíunda áratug gerðust aðrir sigursælir umbótamenn félagar, þar á meðal Sir Roger Douglas og Ruth Richardson frá Nýja Sjálandi, Vaclav Klaus frá Tékklandi og Mart Laar frá Eistlandi. Nokkrir Nóbelsverðlaunahafar hafa einnig verið félagar, í hagfræði þeir Gary Becker, Ronald H. Coase, James M. Buchanan og Vernon L. Smith, allir frá Bandaríkjunum, og í bókmenntum Mario Vargas Llosa frá Perú. Áhrifamiklir rithöfundar voru einnig félagar, þar á meðal Otto von Habsburg, ríkisarfi Austurríkis-Ungverjalands 1916–1918, og Henry Hazlitt frá Bandaríkjunum. Markmið samtakanna var og er að vera vettvangur rökræðu um lögmál frelsisins,  mið og mörk. Hannes sótti sinn fyrsta fund samtakanna í Stanford árið 1980 að boði Hayeks, var kjörinn félagi árið 1984 og sat í stjórn samtakanna 1998–2004.

Fundurinn í Marrakesh var haldinn á Es Saadi gistihúfinu, og yfirskrift hans var: Að frjálshyggjan nái til nýrra hópa. Forseti samtakanna, prófessor Deirdre McCloskey, flutti ávarp á opnunarkvöldverðinum. Málstofur voru um ýmis efni, þar á meðal frjálshyggju í menningarlegri sköpun, samband íslams og atvinnufrelsis og verkefni stuðningsmanna hins opna skipulags. Yfir hádegisverði á fundinum skiptust þeir dr. Peter J. Boettke og dr. Nils Karlson á skoðunum um, hvort frjálshyggja væri að stefna í rétta átt. Eftir fundinn birti Hannes hugleiðingar í The Conservative um sum umræðuefnin. Prófessor Gabriel Calzada, fyrrverandi forseti samtakanna, flutti ávarp í lokakvöldverðinum, sem fór fram í Soleiman höllinni. Hin svokallaða Chatham House regla gildir um fundi Mont Pelerin samtakanna, að óheimilt sé að vitna beint í ræðumenn. Þeir dr. Nouh El Harmouzi frá Arabísku rannsóknarstofnuninni í Marokkó og Michel-Kelly Magnon frá Efnahagsstofnuninni í Montreal höfðu veg og vanda af fundinum, sem tókst hið besta. Síðasta dag fundarins skoðuðu gestir Marrakesh og gengu um í Bahia höllinni, þar sem landstjórar Frakka bjuggu um skeið.

Hannes notaði tækifærið á fundinum til að heilsa upp á nokkra Íslandsvini, sem haldið hafa erindi í Reykjavík, þar á meðal dr. Eamonn Butler frá Adam Smith Institute í Lundúnum, dr. Barbara Kolm frá Austrian Economics Center í Vínarborg, Dr. Phillip Magness frá Independent Institute í Oakland, dr. Tom Palmer frá Atlas Network í Washington-borg, dr. Nils Karlson frá Ratio Institute í Stokkhólmi, prófessor Alberto Mingardi frá IULM háskóla í Mílanó og Terry Anker frá Liberty Fund, Indianapolis. Eitt kvöldið var laust, og þá skruppu norrænu þátttakendurnir á veitingastað, allir frá Svíþjóð nema Hannes. Frá v.: Susanne Karlson, André Dammert, prófessor Lotta Stern, prófessor Hannes H. Gissurarson, dr. Nils Karlson, Anders Ydstedt og prófessor Carl-Gustaf Thulin.

Júlíus Viggó Ólafsson.

Samkomusalur Safnahússins við Hverfisgötu var troðfullur laugardaginn 4. október 2025, þegar Evrópusamtök frjálslyndra stúdenta (Students for Liberty Europe) og RSE, Rannsóknamiðstöð í samfélags- og efnahagsmálum, héldu saman ráðstefnu um efnið: ESB: Vinur frelsisins eða óvinur? Breki Atlason, Íslandsfulltrúi Evrópusamtakanna, var fundarstjóri, en Hannes H. Gissurarson, prófessor emeritus í stjórnmálafræði í Háskóla Íslands, kynnti ræðumenn og og stjórnaði fyrirspurnatíma. Júlíus Viggó Ólafsson, einn af forystumönnum ungra sjálfstæðismanna, flutti stutt ávarp í byrjun, þar sem hann sagði, að ungt fólk væri óðum að hafna vinstrinu, ekki síður á Íslandi en annars staðar, en mikilvægt væri, að það hafnaði ekki atvinnufrelsinu, þótt sumt af því kysi að fylgja þjóðlegri íhaldsstefnu. Dr. Eamonn Butler, fyrrverandi forstöðumaður Adam Smith stofnunarinnar í Lundúnum og höfundur fjölmargra bóka um frjálshyggju, talaði fyrstur í fyrri lotu. Hann er Íslandsvinur og var einn fárra, sem andmælti opinberlega í Bretlandi beitingu hryðjuverkalaga á Íslendinga í bankahruninu haustið 2008. Butler sagði, að fyrir sér og öðrum stuðningsmönnum útgöngu úr Evrópusambandinu, Brexit, hefði vakað að ná aftur yfirráðum yfir landinu í stað þess að færa þau til ógagnsæs, ólýðræðislegs og ábyrgðarlauss skrifstofubákns í Brüssel. Brexit hafði tekist, sagði Butler, að því leyti, að Bretar hefðu aftur náð yfirráðum yfir eigin landi, en hann og aðrir stuðningsmenn útgöngunnar hefðu hins vegar vanmetið illvild skriffinnanna í Brüssel, sem hefðu notað hvert tækifæri, sem gafst, til að torvelda útgönguna.

Frá v.: Breki Atlason, Eamonn Butler, John Fund og Ragnar Árnason.

Þegar Hannes H. Gissurarson kynnti næsta ræðumann, John Fund, einn af ritstjórum tímarits bandarískra íhaldsmanna, National Review, vakti hann athygli á fornri kínverskri bölbæn: Megir þú lifa á áhugaverðum tímum. Hann sagði, að nú lifðu Bandaríkjamenn svo sannarlega á áhugaverðum tímum. Fund ræddi um uppgang lýðstefnu, populisma, í Norður-Ameríku og Evrópu. Skýringin á honum væri sú, að valdastéttir í þessum tveimur heimsálfum tækju ekki tillit til hagsmuna og áhugamála venjulegs fólks, ekki síst andstöðu þess við því, að öfgafullir vinstri menn reyndu með afturköllunarfári (cancel culture) og vælumenningu (wokeisma) að troða skoðunum sínum upp á aðra. Fund bætti því við, að Íslendingar stæðu frammi fyrir sögulegri ákvörðun um Evrópusambandið, hvort ætti að færa valdið frá Reykjavík til Brüssel. Eftir því yrði tekið um allan heim, stæðu Íslendingar gegn valdastéttinni í Brüssel. Viðtal var við Fund í Morgunblaðinu 4. október og í Silfrinu á Ríkisútvarpinu 6. október, og ræddi hann þar aðallega um bandarísk stjórnmál.

Ragnar Árnason, prófessor emeritus í hagfræði í Háskóla Íslands, benti á atriði, sem hann taldi augljóst: Menn ganga aðeins í félög, telji þeir sér sérstakan hag í því. Hann mat það svo, að kostnaðurinn af því að ganga í Evrópusambandið yrði miklu meiri fyrir Íslendinga en ávinningurinn. Ísland væri eitt auðugasta ríki Evrópu eins og tvö önnur ríki, sem hvorugt væri í ESB, Noregur og Sviss, og þess vegna myndi það þurfa að greiða miklu meira til ESB en það fengi frá því. Íslendingar ættu verulegar náttúruauðlindir, sem ESB væri líklegt til að ásælast. Ísland þyrfti ekki að ganga í ESB til að tryggja öryggi sitt. Það gerði landið með varnarsamningnum við Bandaríkin annars vegar og aðild að Norður-Atlantshafsbandalaginu hins vegar. Gerðist Ísland aðildarríki, þá hefði það ekki meira að segja um Evrópumál en önnur smáríki, sem hefðu eins og allir vissu hverfandi áhrif. Ragnar bætti við, að til væri viðbótarröksemd, jafnvel þótt komist yrði að þeirri ólíklegu niðurstöðu, að meiri ávinningur yrði en kostnaður af inngöngu. Hún væri, að ákvörðun um inngöngu væri undirorpin óvissu, en líklega óafturkræf. Þess vegna gæti verið skynsamlegt að fresta ákvörðuninni, uns ljóst yrði, hvað framtíðin bæri í skauti sér. Reyndist innganga óskynsamleg, yrði tapið af ákvörðun um inngöngu meira en ágóðinn af henni, reyndist innganga skynsamleg.

Glærur Ragnars

Fjörugar umræður urðu á eftir fyrri lotu. Dr. Daniel Mitchell frá Freedom and Prosperity Association í Washington-borg talaði fyrstur í seinni lotu. Hann benti á, að bilið milli lífkjara í Bandaríkjunum og Evrópusambandinu hefði breikkað talsvert síðustu áratugi. Hagkerfi ESB-landanna hefði staðnað, og ástæðan var sú að sögn hans, að þar væri minna frelsi en í Bandaríkjunum. Mitchell studdi mál sitt ýmsum gögnum, sem öll voru sótt í viðurkenndir heimildir svo sem Alþjóðabankann. ESB var sökkvandi skip, sagði hann. Ef til vill hefði verið skynsamlegt af fátækari þjóðum Evrópu að ganga inn til tryggingar öryggi þeirra og bættu réttarfari, en það ætti alls ekki við um Ísland. Eftir ráðstefnuna bloggaði Mitchell um hana.

Glærur Mitchells

Siri Terjesen.

Þegar Hannes kynnti tvo síðari ræðumennina í seinni lotunni, minnti hann á kínverska heilræðið, að betra væri að kveikja á kertum en bölva myrkrinu. Þau Siri Terjesen, hagfræðiprófessor í Florida Pacific háskóla, og Gale Pooley, hagfræðiprófessor í Utah Tech háskóla, fengjust bæði við að kveikja kerti. Þau settu fram vonina um betri framtíð ungs fólks þrátt fyrir lýðskrumara og skriffinna, greina skilyrðin fyrir framförum, hagvexti, bættum lífskjörum. Terjesen útskýrði hlutverk frumkvöðla í hagkerfinu, en ríkið gæti liðsinnt þeim með hóflegum sköttum og vönduðu regluverki. Pooley lýsti nýrri aðferð við að mæla lífskjör. Hún væri ekki fólgin í peningum, ekki einu sinni peningum á núvirði hverju sinni, heldur „tímaverði“, en það væri peningaverð deilt með vinnulaunum á klukkustund. Framfarir fælust í því, að það tæki styttri og styttri tíma að afla þess fjár, sem nægði til að kaupa gæði. Fyrir þann tíma, sem maður hefði þurft að vinna árið 1952 til að geta keypt sér eitt loftkælitæki, hefði hann til dæmis getað árið 2024 keypt 45,5 slík tæki. Fyrir þann tíma, sem hann hefði þurft að vinna árið 1900 til að geta keypt sér eina kókflösku, hefði hann árið 2023 getað keypt 55,2 flöskur. Pooley lagði áherslu á sköpunarmátt einstaklinga eins og hann hafði gert í nýlegri bók, sem hann skrifaði með Marian Tupy, Ofgnótt (Superabundance).

Glærur Terjesens

Glærur Pooleys

Snorri Másson.

Snorri Másson, þingmaður Miðflokksins, mælti nokkur lokaorð. Hann kvað miklar hættur hafa steðjað að málfrelsi á Vesturlöndum síðustu ár undir merkjum vælumenningar og afturköllunaráráttu. Því mætti ekki gleyma, að málfrelsið væri líka frelsi til að láta í ljós óvinsælar skoðanir. Að ráðstefnunni lokinni bauð RSE þátttakendum í móttöku í Safnahúsinu, og þar fóru fram fjörugar umræður. Um kvöldið sátu hinir erlendu ræðumenn og forystumenn Students for Liberty grillveislu að heimili Hannesar H. Gissurarsonar, þar sem Einar Arnalds Kristjánsson sá um að grilla. Lukas Schweiger, sem býr á Íslandi, en var um skeið formaður Students for Liberty Europe, Halla Margrét Hilmarsdóttir, ein af Íslandsfulltrúum Students for Liberty Europe, og Gísli Valdórsson, starfsmaður RSE, veittu einnig aðstoð við ráðstefnuhaldið, og þótti allt takast hið besta.

Á þingi evrópskra hugveitna í Vínarborg 2. október 2025 kynnti hagfræðingurinn og framkvæmdamaðurinn Max Rangeley bók, sem hann ritstýrir ásamt Daniel Hannan lávarði um Fríverslun á 21. öld, en Springer Nature gefur hana út. Á meðal höfunda eru Vernon Smith, Nóbelsverðlaunahafi í hagfræði, fyrrverandi forsætisráðherrar Stóra Bretlands og Ástralíu, þau Liz Truss og Tony Abbot, gamalkunnir frjálshyggjuhagfræðingar, Eamonn Butler, Walter E. Block og Richard M. Ebeling, tveir breskir lávarðar og fyrrverandi viðskiptaráðherrar, Peter Lilley og Syed Kamall, hinn kunni hagsöguhöfundur Deirdre McCloskey (sem gegnir nú stöðu forseta Mont Pelerin samtakanna) og rannsóknastjóri RNH, prófessor emeritus Hannes H. Gissurarson, sem skrifar um fríverslun á Norðurlöndum. Í formála segja ritstjórarnir, að fyrir þeim vaki ekki aðeins að setja fram helstu fræðilegu röksemdir fyrir fríverslun, heldur líka að koma til skila ástríðu fríverslunarsinna nítjándu aldar, sem töldu sig vera að berjast fyrir göfugum og miklum málstað. Þeir benda á, að um fátt séu hagfræðingar eins sammála og röksemdirnar fyrir fríverslun, en engu að síður hafi tollverndarstefnu aukist fylgi síðustu áratugi. Þess vegna verði að fara á ný með gömul sannindi.

Prófessor emeritus Hannes H. Gissurarson sagði í ræðu sinni á þinginu, að nú virtust evrópsk og raunar líka bandarísk stjórnmál vera að umhverfast, gerbreytast. Tilraunir vinstrisins til að umskapa skipulagið eftir forskrift Marx hefðu mistekist hrapallega, svo að nú væri Gramsci nú orðinn helsti spámaður þess. Vinstrið hefði, eins og Gramsci hefði séð fyrir sér, lagt undir sig háskóla, fjölmiðla og ýmsar opinberar stofnanir, sums staðar jafnvel dómstóla. Þótt það hefði tapað baráttunni um ríkisvaldið, af því að sósíalisminn hefði hvergi gengið upp, hefði það unnið baráttuna um dagskrárvaldið, öðlast hugmyndalegt forræði á Vesturlöndum. Vinstrið gæti hins vegar glatað þessu forræði sínu vegna stuðnings við vælumenninguna (wokeism) og afturköllunarfárið (cancel culture), sem riðið hefði húsum síðustu árin, en venjulegt fólk með heilbrigða dómgreind hafnaði. Hægrið hefði hins vegar ekki áttað sig á því, að fjórfrelsið fræga, frjáls flutningur fjármagns, vöru, þjónustu og fólks yfir landamæri, mætti ekki fela í sér óheftan straum glæpalýðs, öfgamúslima og bótabetlara inn í vestræn farsældar- og friðsældarríki. Hannes minnti á orð Friedrichs A. von Hayeks í Lundúnablaðinu The Times 11. október 1978: „Þótt ég styðji það lokamarkmið, að landamæri milli ríkja hætti með öllu að hindra frjálsan flutning fólks yfir þau, tel ég, að innan hvers þess tímabils, sem nú er raunhæft að líta til, muni allar tilraunir til að hrinda þessu markmiði í framkvæmd endurvekja sterka þjóðerniskennd.“

Hannes kvað von Hayek hafa reynst forspáan. Í Stóra Bretlandi, Þýskalandi og Frakklandi mældust nú flokkar, sem takmarka vildu óheftan innflutning fólks, stærri en hefðbundnir mið- og hægri flokkar. Verkefnið framundan væri að veita hinni sterku þjóðerniskennd, sem endurvakin hefði verið, í farveg frelsis og réttar frekar en valdboðs og miðstýringar. Landamæri ættu að vera opin duglegu, heiðarlegu, löghlýðnu fólki, sem skapaði verðmæti, en lokuð glæpalýð, öfgamúslimum og bótabetlurum. Ekki ætti að hleypa óþjóðalýð inn í vestræn ríki. Ekki mætti fórna fríverslun á altari óhefts innflutnings fólks. Á meðal annarra ræðumanna á þinginu voru dr. Barbara Kolm, forstöðumaður Austrian Economics Center í Vínarborg og þingmaður í Austurríki, Pieter Cleppe, ritstjóri BrusselsReport.eu, og prófessor Christopher Lingle, en hann hélt upp á 77 ára afmæli sinn sama dag og þingið var haldið. Sést hann hér í miðjunni, en til vinstri við hann er Hannes H. Gissurarson og til hægri við hann Pieter Cleppe.