Hámörkun auðs ekki tilgangurinn

Á málstofu Frelsissjóðsins bandaríska, Liberty Fund, í Pétursbæ (Petrópolis) í Brasilíu um hámörkun auðs og lagahugtakið sagði Hannes H. Gissurarson, rannsóknastjóri RNH, að frjálst hagkerfi væri stefnulaust, en ekki tilgangslaust. Það hefði ekki þann tilgang að hámarka eitt né neitt, heldur að koma í kring gagnkvæmri aðlögun einstaklinga í keppni þeirra að markmiðum, sem oft rækjust á. Bandaríski dómarinn og réttarheimspekingurinn Richard Posner hefði hins vegar leitt rök að þeirri hugmynd, að dómarar ættu að stefna að hámörkun auðs (wealth maximisation) í úrskurðum sínum. Taldi Hannes þessa hugmynd oft eiga rétt á sér, en ekki alltaf. Rifjaði hann upp hinn fræga dóm Salomóns konungs, þegar portkonurnar tvær gerðu tilkall til sama barnsins. Þegar Salomón hefði látið færa sér sverð til að höggva barnið í tvo jafna hluta, sinn handa hvorri konu, hefði hann ekki verið að stunda nein helmingaskipti, heldur verið að prófa, hvorri konunni barnið væri meira virði. Þetta væri dæmi um hámörkun auðs. Hefði hins vegar verið vitað, hvor konan ætti barnið, hefði henni auðvitað verið dæmt það. Dómarinn ætti því fyrst að spyrja um réttindi manna og kröfur, en að því frágengnu leitast við að hámarka auð, flytja verðmæti í arðbærustu notkun þeirra.

Talsvert var rætt á málstofunni um slys og verðmat mannslífa. Hannes benti í því sambandi á, að ótrúleg verðmæti færu í súginn í hinni ströngu öryggisgæslu nú á dögum á flugvöllum, þar sem farþegar væru látnir bíða í röðum í hálftíma eða lengur, átta milljónir manna á hverjum degi. Væri hægt að meta mannslíf til fjár, þá borgaði sig hugsanlega að minnka stórlega slíka gæslu, þótt það hefði í för með sér, að einhver mannslíf týndust í hryðjuverkaárásum. Í umræðum um endurdreifingu fjármuna vísaði Hannes þeirri algengu hugmynd á bug, að einn Bandaríkjadalur væri hinum fátæka meira virði en hinum ríka, svo að heildaránægjan í heiminum myndi aukast við tilfærslu dalsins frá hinum ríka til hins fátæka. Hann kvað hinn ríka oft vera ríkan einmitt vegna þess, að einn dalur væri honum meira virði en öðrum. Sumir auðmenn væru með hugann við ný fyrirtæki og þyrfti allt sitt til að hrinda þeim í framkvæmd. Fjörugar umræður urðu um ýmis önnur efni á málstofunni, sem fór fram á portúgölsku undir stjórn prófessors Eduardos Mayora frá Guatemala dagana 11.–14. apríl 2019.

Þátttakendur á málstofu Frelsissjóðsins. Ljósm. Daniela Becker.

Comments Off

Norræna leiðin er frjálshyggja

Þegar talað er um Norðurlönd, dettur mörgum í hug jafnaðarstefna, enda voru jafnaðarmenn við stjórnvölinn áratugum saman á tuttugustu öld í Svíþjóð, Danmörku og Noregi. En sterk frjálshyggjuhefð er á Norðurlöndum, sagði dr. Hannes Hólmsteinn Gissurarson prófessor í erindi, sem hann flutti 6. apríl 2019 á ráðstefnu Samtaka um framtaksfræðslu, Association of Private Enterprise Education, APEE, á Sældarey, Paradise Island, á Bahama-eyjum. Hannes benti á, að sænsk-finnski presturinn Anders Chydenius hafði sett fram kenningu um sátt eiginhagsmuna og almannahags á undan Adam Smith og að sænski stjórnmálamaðurinn Johan August Gripenstedt hafði um og eftir miðja nítjándu öld markað fyrstu sænsku leiðina, sem fólst í atvinnufrelsi og einkaframtaki. Á meðan henni var fylgt, urðu stórstígar framfarir í Svíþjóð: Hagvöxtur var þar einn hinn örasti í heimi árin 1870–1936. Önnur sænska leiðin var reynd árin 1970–1990, víðtæk endurdreifing og háir skattar, en reyndist ófær, og hafa Svíar horfið frá henni og fara nú þriðju sænsku leiðina. Þeir hafa lækkað skatta og aukið svigrúm til einkareksturs, þótt þeir hafi ekki horfið frá viðamiklu velferðarkerfi.

Hannes benti á, að Jón Sigurðsson, leiðtogi Íslendinga í sjálfstæðisbaráttunni, aðhylltist frjálshyggju, eins og fram kemur í fjölmörgum greinum hans í Nýjum félagsritum. Höfundar tveggja fyrstu ritanna um hagfræði á íslensku, þeir Arnljótur Ólafsson og Jón Þorláksson, var líka eindregnir frjálshyggjumenn. Hannes rakti efnahagsumbæturnar á Íslandi 1991–2004, þegar ríkisfyrirtæki voru seld, skattar lækkaðir og lífeyrissjóðir efldir, jafnframt því sem hagkerfið var opnað með aðildinni að Evrópska efnahagssvæðinu. Taldi hann eitt merkið um, hversu vel til hefði tekist, að Íslendingar hefðu verið tiltölulega fljótir að rétta úr kútnum eftir bankahrunið 2008.

Glærur Hannesar á Sældarey

Comments Off

Ráðstefna á Sældarey

APEE, Association of Private Enterprise Education, Samtök um framtaksfræðslu, halda árlega ráðstefnu sína í Atlantis-gistihúsinu á Paradise Island, Sældarey, í Bahama-eyjaklasanum dagana 5.–8. apríl 2019. Margt er á dagskrá, þar á meðal aðalfyrirlestrar eftir prófessor Mario Rizzo, New York-háskóla, um skynsemi og hagræna hugsun, prófessor Peter Boettke, George Mason-háskóla, um stjórnsýslu frá sjónarmiði frjálshyggjumanna og dr. Alex Chafuen, Acton Institute, um hindranir í vegi verðmætasköpunar. Rannsóknastjóri RNH, dr. Hannes H. Gissurarson prófessor, flytur erindi á málstofu um frjálshyggju í Evrópu, og er það um frjálshyggju á Norðurlöndum, ekki síst í Svíþjóð. Dr. Michael Walker, fyrrverandi forstjóri Fraser Institute í Vancouver, stjórnar umræðum, en önnur erindi á málstofunni eru um aðstæður í Úkraínu, Eystrasaltsríkjunum og öðrum fyrrverandi kommúnistaríkjum.

Glærur Hannesar á Sældarey

Comments Off

Hannes: Bláa hagkerfið getur verið arðbært

Á Íslandi hefur myndast arðbært og sjálfbært fyrirkomulag fiskveiða, sagði dr. Hannes H. Gissurarson prófessor á alþjóðlegri ráðstefnu um „bláa hagkerfið“ — öryggi á höfum úti og nýtingu auðlinda sjávar — í Gdynia í Póllandi 22. september 2019. Anna Fotyga, einn af Evrópuþingmönnum Póllands og fyrrverandi utanríkisráðherra, efndi til ráðstefnunnar, en þar var meðal annars rætt um frjálsar siglingar á höfum úti, ýmsa möguleika í Norður-Íshafinu og uppivöðslusemi Rússa í Svartahafi og Kínverja í Suður-Kínahafi. Á meðal annarra fyrirlesara voru Mark Gróbarczyk, ráðherra sjávarútvegs- og siglingamála í Póllandi, Tomasz Szubrycht flotaforingi (rear admiral), Nils Wang, fyrrverandi flotaforingi (rear admiral) og yfirmaður danska sjóhersins, James Bergeron, stjórnmálaráðgjafi flota Atlantshafsbandalagsins, og Batu Kutelia, fyrrverandi sendiherra Georgíu í Bandaríkjunum. Í erindi sínu lagði Hannes áherslu á, að íslenska kvótakerfið í sjávarútvegi hefði myndast, án þess að nokkur hefði orðið við það verr settur, því að eini rétturinn, sem hefði verið tekinn af mönnum, hefði verið rétturinn til að gera út án nokkurs ágóða, en það ástand myndast við ótakmarkaðan aðgang að fiskimiðum, eins og fiskihagfræðingar hafa leitt út. Þess vegna væri upphafleg úthlutun aflakvóta eftir aflareynslu eina færa leiðin til að koma á skilvirku kvótakerfi. Hannes benti á, að þetta hefði einmitt verið fyrirvari Lockes við eignamyndun úr almenningum: að enginn yrði við hana verr settur.

Hannes hefur gefið út tvö rit á ensku um íslenska kvótakerfið, Overfishing: The Icelandic Solution (2000) og The Icelandic Fisheries: Sustainable and Profitable (2015). Einnig kom nýlega út eftir hann ritið Green Capitalism: How to Protect the Environment by Defining Private Property Rights (2018).

Ráðherrar, flotaforingjar, þingmenn og fyrirlesarar á ráðstefnunni.

Glærur Hannesar í Gdynia 22. mars 2019

Comments Off

Fyrirlestrar og ráðstefnur á næstunni

Margt er á döfinni hjá RNH næstu mánuði. Í árslok 2018 komu út tvær skýrslur, sem Hannes Hólmsteinn Gissurarson, rannsóknastjóri RNH, tók saman fyrir hugveituna New Direction í Brüssel. Önnur heitir Why Conservatives Should Support the Free Market og hin Spending Other People’s Money: A Critique of Rawls, Piketty and Other Redistributionists. Verða þær kynntar nánar á næstunni. Hannes flytur fyrirlestur um lausn Íslendinga á ofnýtingarvandanum í fiskveiðum á alþjóðlegri ráðstefnu í Gdansk í Póllandi 22. mars. Hann heldur einnig erindi á málstofu um frjálshyggju í Evrópu á alþjóðlegri ráðstefnu APEE á Paradise Island á Bahama-eyjum 6. apríl. Í maí fer Hannes í fyrirlestraferð um Evrópu til að kynna skýrslu sína um kenningar Rawls og Pikettys. Hann flytur erindi í tengslum við „Free Market Road Show“ í Þessaloniki 6. maí, Aþenu 7. maí, Lundúnum 9. maí og Stokkhólmi 10. maí.

Ragnar Árnason

Í árslok 2018 kom einnig út bókin Til varnar vestrænni menningu: Ræður sex rithöfunda 1950–1958. Höfundar eru Tómas Guðmundsson, Gunnar Gunnarsson, Kristmann Guðmundsson, Guðmundur G. Hagalín, Sigurður Einarsson í Holti og Davíð Stefánsson frá Fagraskógi. Af því tilefni rökræða þeir dr. Stefan Snævarr, heimspekiprófessor í Noregi, og Hannes H. Gissurarson alræðishugtakið á málstofu í stofu 101 í Odda í Háskóla Íslands 17. maí kl. 16–18. Fundarstjóri verður dr. Ólafur Þ. Harðarson prófessor. Á eftir verður móttaka í Litlu-Hámu á vegum RNH. Þá tekur RNH þátt í alþjóðlegri ráðstefnu til heiðurs Ragnari Árnasyni prófessor sjötugum í hátíðasal Háskóla Íslands 14. júní kl. 16–18. Þar tala nokkrir fremstu fiskihagfræðingar heims, prófessorarnir Gordon Munro, Trond Bjorndal, James Wilen og Rögnvaldur Hannesson. Dr. Daði Már Kristófersson, forseti félagsvísindasviðs, fer nokkrum orðum um afmælisbarnið. Að ráðstefnunni lokinni verður móttaka í Litlu-Hámu á vegum félagsvísindasviðs. Almenna bókafélagið mun einnig gefa út greinasafn eftir Ragnar í tilefni sjötugsafmælis hans.

RNH mun einnig í samstarfi við Almenna bókafélagið minnast 70 ára afmælis Atlantshafsbandalagsins 4. apríl 2019 með endurútgáfu tveggja bóka úr Kalda stríðinu. Önnur er Guðinn sem brást eftir sex kunna menntamenn, Arthur Koestler, Ignazio Silone, Richard Wright, André Gide, Louis Fischer og Stephen Spender. Hin er Framtíð smáþjóðanna: Erindi á Norðurlöndum 1946–1948 eftir norska skáldið Arnulf Øverland, en koma hans til Íslands vorið 1948 hafði mikil áhrif, og ári síðar ákvað Ísland að fylgja Noregi og Danmörku inn í varnarbandalag vestrænna þjóða, eins og Øverland hafði hvatt til. Þá mun RNH styðja ráðstefnu Evrópusamtaka frjálslyndra stúdenta, sem fyrirhugað er að halda á Íslandi 6. september, og verður breski Evrópuþingmaðurinn Daniel Hannan á meðal fyrirlesara.

Comments Off

Hannes: Fullveldið varð að verja

Í mannþrönginni við Stjórnarráðshúsið 1. desember 1918 voru þeir Tómas Guðmundsson, Davíð Stefánsson og Guðmundur G. Hagalín. Þeir snerust allir gegn hættunni af kommúnismanum, kröfunni um Sovét-Ísland.

Ísland varð fullvalda ríki 1. desember 1918. Á hundrað ára afmæli fullveldisins birti dr. Hannes H. Gissurarson prófessor, rannsóknastjóri RNH, ritgerð í Morgunblaðinu um fullveldið. Taldi hann Ísland hafa verið ríki í skilningi Hegels, sem vettvangur málamiðlana og einingarafl, frá stofnun Alþingis 930, en í skilningi Webers, sem stofnun með einokun á beitingu valds á afmörkuðu svæði, frá 1. desember 1918. Íslenska ríkinu hefði verið ógnað fyrstu áratugina af flokki byltingarmanna, sem notið hefðu stuðnings erlends alræðisríkis: Kommúnistar hefðu unnið leynt og ljóst að því að stofna Sovét-Ísland og haft meira fylgi en víða annars staðar, 19,5% í kosningunum 1946 og 1949. Nokkrir rithöfundar hefðu risið upp gegn ofríki þeirra í menningarlífinu og haldið frægar ræður gegn kommúnisma, þeir Tómas Guðmundsson, Gunnar Gunnarsson, Kristmann Guðmundsson, Guðmundur G. Hagalín, Sigurður Einarsson í Holti og Davíð Stefánsson frá Fagraskógi. Gæfi Almenna bókafélagið þessar ræður nú út á bók í tilefni fullveldisins.

Þrátt fyrir baráttu kommúnista hefði Ísland notið verndar og fulltingis Bandaríkjanna allt frá 1941, og það hefði gert því kleift að stækka með því að færa út fiskveiðilögsöguna. Bandarísku öldinni í sögu Íslands hefði hins vegar lokið 2006, þegar herstöðin á Miðnesheiði var lögð niður, og eftir það væru Íslendingar vinasnauðir, eins og komið hefði í ljós í bankahruninu 2008. Íslenskir ráðamenn virtust líka hafa misst sjálfstraustið, eins og sést hefði á undanlátssemi þeirra við útlendinga í Icesave-deilunni. Hannes gat sér til um það, að ein ástæðan væri, hversu lítil skil sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar væru gerð í kennslubókum og yfirlitsritum. Að minnsta kosti tvær kynslóðir hefðu alist upp við ramman áróður gegn hinni djúprættu þjóðernisvitund Íslendinga, sem hefði einmitt fundið sér farveg í fullveldinu 1918. Ritgerð Hannesar var þáttur í samstarfsverkefni RNH og ACRE, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og frjálsan markað“.

Ritgerð Hannesar í Morgunblaðinu

Comments Off