AB fær frelsisverðlaun

Jón Þorláksson forsætisráðherra horfir með velþóknun á verðlaunahafana og formann SUS í Valhöll 21. ágúst 2016.

Almenna bókafélagið, sem starfar með RNH, fékk árið 2016 frelsisverðlaun Kjartans Gunnarssonar, sem Samband ungra sjálfstæðismanna veitir árlega og kennir við Kjartan Gunnarsson, lögfræðing og fyrrverandi framkvæmdastjóra Sjálfstæðisflokksins, sem hefur löngum verið einn ötulasti baráttumaðurinn fyrir frelsi á Íslandi. Jónas Sigurgeirsson, framkvæmdastjóri Almenna bókafélagsins, tók við verðlaununum 21. júlí úr hendi Laufeyjar Rúnar Ketilsdóttur, formanns SUS. Verðlaunin eru veitt einum lögaðila og einum einstaklingi árlega. Sigríður Á. Andersen alþingismaður hlaut verðlaun sem einstaklingur, en hún hefur verið öðrum djarfari við að halda uppi merki einstaklingsfrelsisins á þingi.

Jónas sagði í ræðu sinni við afhendinguna, að einn helsti vandi íslenskra bókaútgefenda væri, að ólíkt öðrum löndum hefði ríkið lagt undir sig allt að fjórðungi bókaútgáfunnar. Það gæfi út námsbækur í skólum, en það tíðkaðist óvíða annars staðar. Það stundaði líka umfangsmikla hljóðbókaútgáfu endurgjaldslaust, en við það yrðu bókaútgefendur af miklum tekjum. Sigríður tók í sama streng í ræðu sinni. Hún kvað frelsið krefjast jafnræðis í samkeppni, en stundum nytu einstakir aðilar óeðlilegrar fyrirgreiðslu eða ívilnana frá hinu opinbera.

Almenna bókafélagið hefur síðustu árin gefið út margar bækur til varnar frelsinu og gegn alræði nasista og kommúnista. Árið 2011 komu út Íslenskir kommúnistar 1918–1998 eftir Hannes H. Gissurarson prófessor og Icesave-samningarnir. Afleikur aldarinnar eftir Sigurð Má Jónsson blaðamann; árið 2012 Uppsprettan (The Fountainhead) eftir Ayn Rand; árið 2013 Búsáhaldabyltingin: Sjálfsprottin eða skipulögð? eftir Stefan Gunnar Sveinsson sagnfræðing og Undirstaðan (Atlas Shrugged) eftir Ayn Rand; árið 2014 Heimur batnandi fer (The Rational Optimist) eftir Matt Ridley, Tekjudreifing og skattar eftir Ragnar Árnason prófessor og fleiri og Kíra Argúnova (We the Living) eftir Ayn Rand; árið 2015 Andersen-skjölin eftir Eggert Skúlason ritstjóra, Greinar um kommúnisma eftir Bertrand Russell, Konur í þrælakistum Stalíns eftir Elinor Lipper og Aino Kuusinen og Úr álögum (Out of the Night) eftir Jan Valtin (Richard Krebs).

Á meðal næstu bóka eru Örlaganótt yfir Eystrasaltslöndum eftir Ants Oras prófessor frá 1955 og Eistland. Smáþjóð undir oki erlends valds frá 1973 eftir Andres Küng. Þær eru endurútgefnar 26. ágúst, þegar aldarfjórðungur er liðinn frá því, að Ísland endurnýjaði viðurkenningu sína á Eystrasaltsríkjunum við hátíðlega athöfn í Höfða. Haldið verður útgáfuhóf, sem Davíð Oddsson mun ávarpa, en hann þýddi Eistlandsbók Küngs, á meðan hann var í háskóla, og hann var forsætisráðherra, þegar viðurkenningin á Eystrasaltsríkjunum var endurnýjuð. Hann beitti sér líka sem forsætisráðherra fyrir því, að Eystrasaltsríkin fengju aðild að Atlantshafsbandalaginu. Einnig eru væntanlegir við þetta tækifæri gestir frá Eistlandi í samráði við Unitas stofnunina í Tallinn. Þá er væntanleg íslensk þýðing á Siðmenning. Vesturlönd og önnur lönd  (Civilization. The West and the Rest) eftir breska sagnfræðinginn Niall Ferguson. AB stefnir líka að því að gefa út síðari hluta Auðlegðar þjóðanna (The Wealth of Nations) eftir Adam Smith, en fyrri hlutinn kom út fyrir mörgum árum í vandaðri þýðingu Þorbergs Þórssonar.

Comments Off

Vel heppnaður sumarskóli

Sumarskóli Samtaka frjálsra framhaldsskólanema, sem haldinn var í Reykjavík 8.–10. júlí 2016, tókst vonum framar. Um þrjátíu manns sóttu skólann, sem RNH studdi sem lið í samstarfsverkefninu „Evrópa, Ísland og framtíð kapítalismans“ með AECR, Evrópusamtökum íhaldsmanna og umbótasinna. Skólinn hófst með hófi fyrir alla þátttakendur á heimili Hannesar H. Gissurarsonar prófessors, forstöðumanns rannsókna RNH, föstudagskvöldið 8. júlí, en skólahald var á laugardag og sunnudag í Hinu húsinu við Pósthússtræti.

Laugardaginn 9. júlí talaði Hannes H. Gissurarson um heimspeki frelsisins. Hann gerði greinarmun á átta ólíkum aðkomum að eða útgáfum af frjálshyggju, miðjusækinni stefnu J. S. Mills og Keynes, Austurrísku hagfræðingunum, Mises og Hayek, Chicago-hagfræðingunum, Friedman, Becker og Stigler, Almannavalsfræðingum eins og Buchanan, Eignarréttarhagfræðingunum, Demsetz og Coase, mannréttindakenningu Nozicks og hugmyndum Ayns Rands í skáldsögum hennar um hina skapandi einstaklinga, frumkvöðla. Þá talaði Ragnar Árnason prófessor um hagfræði frelsisins. Hann taldi frelsi í eðli sínu frekar vera ytra frelsi en ytra frelsi, svo að notaður væri greinarmunur Isaiah Berlins á „negative“ eða ytra frelsi og „positive“ eða innra frelsi. Í fæstum orðum væri frelsið fólgið í því að geta gert það, sem menn vildu. Leiða mætti út, að þetta tækist á frjálsum markaði, þar sem menn hefðu flest tækifæri til að öðlast það, sem þeir sæktust eftir.

Jadranka talar um austurrísku hagfræðingana.

Federico Fernandez frá austurríska hagfræðisetrinu í Vín talaði um gjaldþrot sósíalismans í Venesúela. Hann kvað landið hafa verið eitt hið auðugasta í Rómönsku Ameríku fyrir nokkrum áratugum, enda væri mikil olía þar í jörðu. En Hugo Chávez hefði komist til valda, þjóðnýtt fyrirtæki og skert frelsi, svo að landið væri nú eitt hið fátækasta í álfunni. Nú væru verslanir tómar, skólar dröbbuðust niður, og margir syltu. Ekki væri unnt að kenna lækkuðu olíuverði um ástandið, því að verðið á tunnu hefði verið um 10 dalir, þegar Chávez tók við, hefði síðan farið upp og niður, en væri nú um 40–50 dalir á tunni. Jadranka Kaludjerovic frá Montenegro talaði um austurrísku hagfræðingana. Þeir hefðu stutt frjálst hagkerfi sterkum rökum. Ludwig von Mises hefði hrakið hugmyndir sósíalista, Friedrich A. Hayek sett fram kenningu um, að dreifing þekkingar krefðist dreifingar valds, og Joseph Schumpeter lýst hinni skapandi tortímingu kapítalismans, þegar hið óhagkvæmara viki fyrir hinu hagkvæmara.

Hörður talar um frumkvöðla.

Sumarskólanum var haldið áfram á sunnudaginn. Þá talaði Sigríður Andersen um náttúruvernd og benti á, að leysa mætti margan umhverfisvandann með skilgreiningu eignarréttar á þeim gæðum, sem spillt væri, og eðlilegri verðlagningu slíkra gæða. Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir talaði um, að ungt nútímafólk væri frjálslynt, en það rækist á margvíslegar hindranir. Skafti Harðarson talaði um muninn á því, hver væri tilgangur og árangur ríkisafskipta. Ríkið virtist stundum aðeins skattleggja vel rekin fyrirtæki í því skyni að styrkja illa rekin. Hörður Guðmundsson talaði um frumkvöðla, stofnun fyrirtækja og rekstur. Ríkið ætti ekki að styrkja frumkvöðlastarfsemi með beinum fjárframlögum, heldur með því að fækka hindrunum og fjölga tækifærum. Magnús Örn Gunnarsson skipulagði sumarskólann, en í honum var einnig dreift ýmsum ritum: Hagfræði í hnotskurn eftir Henry Hazlett, sem er mjög auðlæsilegur inngangur að helstu lögmálum hagfræðinnar, og Löstur er ekki glæpur eftir Lysander Spooner, og segir hinn beinskeytti titill margt um efnið. Enn fremur voru skáldsögur Ayns Rands, Kíra Argúnova, Uppsprettan og Undirstaðan, sem Almenna bókafélagið hefur gefið út, seldar í sumarskólanum við vægu verði. Einnig var dreift ritum frá Institute of Economic Affairs í Lundúnum og European Students for Liberty.

Á sumarskólanum var meðal annars sýnt þetta myndband:

Glærur Hannesar í Sumarskólanum 9. júlí 2016

Comments Off

Öld alræðisins og einkennileg örlög á Íslandi

Hannes flytur erindi sitt í Viljandi.

Prófessor Hannes H. Gissurarson, forstöðumaður rannsókna RNH, flutti 29. júní 2016 fyrirlestur á ráðstefnu Evrópuvettvangs minningar og samvisku, Platform of European Memory and Conscience. Ráðstefnan var um „Totalitarianism, Deportation and Emigration“, Alræði, nauðungarflutninga og brottflutninga, og fór fram í smábænum Viljandi í suðurhluta Eistlands.

Fyrirlestur Hannesar var um tvo Þjóðverja á Íslandi fyrir stríð, gyðingakonuna Henný Goldstein Ottósson og nasistann Bruno Kress, og hvernig saga þeirra fléttaðist saman á margvíslegan og óvæntan hátt. Fyrir stríð höfðu þau að vísu lítið hvort af öðru að segja, nema hvað heimildarmenn segja, að Kress hafi eins og flestir aðrir þýskir nasistar á Íslandi verið ónotalegur við þá gyðinga, sem hér voru landflótta. Ein óvænt tengsl voru síðan þau, að SS-sveitir Himmlers ráku „rannsóknarstofnunina“ Ahnenerbe, Arfleifðina, sem veitti Kress styrk til málfræðirannsókna, en annað rannsóknarefni stofnunarinnar var höfuðlag gyðinga, og var bróðir Hennýar tekinn til rannsóknar í Auschwitz, þar sem hann var fangi, en myrtur í Natzweiler-fangabúðunum. (Forstöðumaður Ahnenerbe var hengdur fyrir stríðsglæpi.) Fyrri eiginmaður Hennýar, Robert Goldstein, og mágkona hennar og bróðursonur voru myrt í Auschwitz. Eftir stríð lágu leiðir þeirra Hennýar og Brunos Kress aftur saman vorið 1958. Þá var hann orðinn kommúnisti og bjó í Austur-Þýskalandi, en var boðinn í sextugsafmæli Brynjólfs Bjarnasonar í Skíðaskálanum í Hveradölum. Þar sá Henný hann og rak upp stór augu. Varð nokkur þytur af í veislunni, en málið var um hríð þaggað niður. Kress varð heiðursdoktor frá Háskóla Íslands á 75 ára afmælinu 1986.

Hannes hefur birt eina ritgerð á íslensku um þetta einkennilega mál. Fjörugar umræður urðu að fyrirlestrinum loknum, og furðuðu sumir sig á því, að Háskóli Íslands skyldi hafa veitt gömlum nasista heiðursdoktorstitil. Á meðal annarra ræðumanna á ráðstefnunni voru Vytautas Landsbergis, fyrrverandi forseti Litáens, og Urmas Reinsalu, dómsmálaráðherra Eistlands. Þátttaka Hannesar var liður í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu fórnarlambanna“. Á ráðstefnunni voru veitt árleg verðlaun Evrópuvettvangsins fyrir baráttuna gegn alræðisstefnunni, og hlaut þau Leopoldo López, leiðtogi stjórnarandstöðunnar í Venesúela, sem situr saklaus í fangelsi, og tók faðir hans við þeim fyrir hans hönd. Hér er myndband um Leopoldo López:

Glærur HHG í Viljandi í Eistlandi 29. júní 2016

Comments Off

Hannes: Hvers vegna var íslenska vinstrið smátt og róttækt?

Skopmynd eftir Halldór Pétursson af þremur ummyndunum íslenskrar kommúnistahreyfingar.

Prófessor Hannes H. Gissurarson, forstöðumaður rannsókna RNH, flutti fyrirlestur á ráðstefnu stjórnmálafræðinga í Háskóla Íslands 16. júní 2016. Hann var um það, hvers vegna íslenska vinstrið væri í senn smærra og róttækara en vinstrið á öðrum Norðurlöndum. (Með vinstrinu kvaðst Hannes eiga við jafnaðarmenn og sósíalista samtals: Þeir voru á 20. öld jafnan um þriðjungur kjósenda á Íslandi, en um helmingur kjósenda í Svíþjóð, Danmörku og Noregi.) Skýringin á því, að vinstrið var smærra, var eflaust sú að sögn Hannesar, að iðnþróun var hér skemmra á veg komin en á öðrum Norðurlöndum, þegar menn tóku að skiptast í flokka, jafnframt því sem hin sterka arfleifð sjálfstæðisbaráttunnar gerði vinstri flokkum erfitt fyrir.

En hvers vegna var íslenska vinstrið róttækara? Hvers vegna mynduðu sósíalistar stærri flokk en jafnaðarmenn? Því hefur verið haldið fram, að það hafi verið vegna þess, að þeir Einar Olgeirsson og Brynjólfur Bjarnason hafi verið snjallir foringjar. En Hannes kvaðst ekki vera viss um, að leiðtogar jafnaðarmanna, Jón Baldvinsson, Haraldur Guðmundsson, Stefán Jóhann Stefánsson og Emil Jónsson, hefðu verið lakari stjórnmálamenn.

Hann varpaði fram þeirri skýringu í fyrirlestrinum, að Sósíalistaflokkurinn væri ef til vill sambærilegri við Alþýðufylkinguna í Finnlandi en kommúnistaflokkana á öðrum Norðurlöndum. Til þess væru þrjár ástæður. Finnar og Íslendingar hefðu á öndverðri öldinni verið fátækari en hinar Norðurlandaþjóðirnar þrjár. Þessar tvær þjóðir hefðu byggt ný ríki, hið finnska stofnað 1917 og hið íslenska 1918. Og borgaralegt skipulag með sjálfsprottnu samstarfi og rótgrónum siðum og venjum hefði verið veikara í þessum tveimur löndum en í Svíþjóð, Danmörku og Noregi. Jarðvegur hefði því verið frjósamari fyrir frækorn byltingar og umróts.

Hannes benti einnig á, að íslenskir sósíalistar nutu verulegs fjárstuðnings frá Moskvu, jafnframt því sem Íslendingar hefðu verið og væru enn margir hrekklausir og hefðu ekki alltaf tekið byltingartal sósíalista alvarlega. Um það verði þó ekki deilt, sagði Hannes, að kommúnistaflokkurinn, sem starfaði 1930–1938, og Sósíalistaflokkurinn, sem starfaði 1938–1968, þótt hann byði ekki fram undir eigin merki nema til 1953, voru undir stjórn stalínista: Þeir beittu iðulega ofbeldi til að ná markmiðum sínum, og þeir voru í nánum tengslum við Kremlverja. Vísaði Hannes um það til bókar sinnar um íslensku kommúnistahreyfinguna. Alþýðubandalagið, sem var kosningabandalag 1956–1968 og stjórnmálaflokkur 1968–1998, hafði hins vegar haft tvíræðari afstöðu til heimskommúnismans. Það hafði engin opinber tengsl við kommúnistaflokk Ráðstjórnarríkjanna, en ræktaði hins vegar tengslin við ýmsa aðra kommúnistaflokka. Til dæmis var síðasta verk forystu Alþýðubandalagsins haustið 1998 að fara í boðsferð til kúbverska kommúnistaflokksins.

Fyrirlestur Hannesar var liður í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu fórnarlambanna“, en tilgangurinn með því er að gleyma ekki orðum og gerðum kommúnista og annarra alræðissinna á 20. öld. Meðal annars er Hannes ritstjóri ritraðar, Safns til sögu kommúnismans, sem Almenna bókafélagið gefur út. Á meðal bóka, sem þegar eru komnar út, eru Greinar um kommúnisma eftir Bertrand Russell, Konur í þrælakistum Stalíns eftir Elinor Lipper og Aino Kuusinen, Úr álögum eftir Jan Valtin (réttu nafni Richard Krebs) og Leyniræða Khrústsjovs 1956.

Comments Off

Hannes: Hvar á Ísland að vera?

Prófessor Hannes H. Gissurarson, forstöðumaður rannsókna RNH, flutti fyrirlestur á málstofu Chicago Council on Global Affairs í Reykjavík 16. júní 2016. Hann bar heitið „Iceland’s Role in the World“. Hannes benti þar á, að fyrsti milliríkjasamningurinn var gerður 1022, um gagnkvæman rétt Íslendinga og Norðmanna. Ísland var skattland Noregskonungs og síðar Danakonungs frá 1262, en nærri gengið undir Englandskonung á fimmtándu öld. Englandskonungi var boðið landið þrisvar til kaups, 1518, 1524 og 1535, fyrir tæpar sjö milljónir Bandaríkjadala að núvirði, en hann hafði ekki áhuga, enda hafði hann þær spurnir af Íslendingum, að þeir dræpu iðulega sendimenn konunga.

Ísland var að sögn Hannesar að miklu leyti einangrað og lokað land frá 1490, þegar Píningsdómur var settur, og fram til 1855, þegar fullt verslunarfrelsi komst hér á. 1876 var síðasta árið, þegar útflutningur landbúnaðarafurða nam meira fé en sjávarafurða. Eftir það breyttist landið skjótt. Það var óvarið að kalla má, á meðan Danir réðu hér mestu, en í skjóli breska flotans 1814–1914. Bretar tóku í raun við stjórnartaumum hér 1914, en slepptu þeim strax að Norðurlandaófriðnum mikla loknum 1918. Þeir flýttu sér síðan að hernema landið 1940. Þeir vildu ekki áhrif eða ítök annarra stórvelda hér.

Hannes kvað bandarísku öldina í sögu Íslands hafa runnið upp 1941, þegar Bandaríkjamenn tóku að sér varnir landsins. Hún stóð allt til 2006. Þá hafði Ísland misst hernaðarlegt gildi sitt að dómi Bandaríkjamanna. Þegar fjármálakreppa reið yfir heiminn, veittu Bandaríkjamenn Svíum og Svisslendingum, sem aldrei höfðu stutt þá, ómetanlega aðstoð, en neituðu Íslendingum um slíka aðstoð með þeim afleiðingum, að bankarnir féllu. Bretar lokuðu tveimur breskum bönkum, Heritable og KSF, sem voru í eigu Íslendinga, en björguðu öllum öðrum breskum bönkum, sumum með leynilegum fjárframlögum eins og Alliance & Leicester, sumum með opinberri aðstoð, til dæmis RBS, HBOS og Bradford & Bingley. Jafnframt settu Bretar Landsbankann, Seðlabankann og fleiri íslenskar stofnanir á lista yfir hryðjuverkasamtök. Þessar aðgerðir þeirra voru í senn óþarfar og ódrengilegar, og taldi Hannes annarlegar hvatir hafa ráðið.

Hannes leiddi rök að því, að Íslendingar gætu valið um Atlantshafskostinn (samstarf við Noreg, Bretland, Kanada og Bandaríkin) og Evrópusambandskostinn (aðild að Evrópusambandinu). Ef til vill væri þó unnt að sameina þessa tvo kosti frekar en velja annan fram yfir hinn: 1) stunda áfram gagnkvæm viðskipti við lönd Evrópusambandsins, en líka við Bandaríkin, Kanada, Rússland, Kína og önnur lönd, 2) gera samninga við Breta eða Bandaríkjamenn um skiptanleika krónunnar, svo að Íslendingar lentu ekki í sömu sporum og 2008, 3) hafa varnarsamstarf við Noreg, Bretland, Bandaríkin og Kanada.

Björn Bjarnason, fyrrverandi dómsmálaráðherra, flutti einnig erindi á fundinum, og var það um ný viðhorf í öryggismálum í Norður-Evrópu. Kvað Björn aukna áreitni Rússa áhyggjuefni, ekki síst í Finnlandi, Svíþjóð og Eystrasaltslöndunum: Rússneskar orrustuþotur ryfu lofthelgi hvað eftir annað, og rússneskir kjarnorkukafbátar sigldu iðulega inn í lögsögu annarra ríkja. Daginn fyrir málstofuna sat Hannes kvöldverðarboð bandaríska sendiherrans, Roberts Barbers, með félögum í Chicago Council on Global Affairs. Þátttaka hans í málstofunni var liður í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

Comments Off

Hannes: Öflun tekna mikilvægari en dreifing þeirra

Hannes flytur erindi sitt í Rio de Janeiro.

Prófessor Hannes H. Gissurarson, forstöðumaður rannsókna RNH, flutti þrjá fyrirlestra á svæðisráðstefnum Estudantes pela liberdade, Samtökum frjálslyndra háskólastúdenta í Brasilíu, í apríl, 16. apríl í Rio de Janeiro, 23. apríl í Belo Horizonte og 30. apríl í háskólaborginni Santa Maria í fylkinu Rio Grande do Sul. Talaði hann í öll þrjú skiptin um umdeildar kenningar franska hagfræðingsins Tómasar Pikettys, sem krefst þungra skatta á hátekjufólk og stóreignamenn til að jafna tekjudreifingu. Hannes benti á, að Piketty hefði áhyggjur af því, að fólk yrði ríkt, en áður fyrr hefðu heimspekingar eins og John Rawls haft áhyggjur af því, að fólk væri fátækt. Flestir teldu fátækt böl, en velmegun ekki. Hnattvæðingin eða útfærsla alþjóðaviðskipta hefði haft þær tvær afleiðingar, að fámennur hópur fólks með einstæða hæfileika (hin frægu 1% Pikettys) gæti selt þá á miklu stærri markaði en áður og að hundruð milljóna manna hefðu brotist í bjargálnir í Indlandi og Kína. Því hefði tekjudreifingin sennilega orðið ójafnari á Vesturlöndum síðustu áratugi, en jafnari í heiminum sem heild. Hannes spurði líka, hvað væri að ójafnri tekjudreifingu, væri hún niðurstaðan úr frjálsu vali einstaklinganna. Ef Milton Friedman kemur til Íslands og selur inn á fyrirlestur, 10 þúsund krónur á mann, og 500 manns sækja fyrirlesturinn, þá verður tekjudreifingin ójafnari: Friedman er 5 milljón krónum ríkari og 500 einstaklingar 10 þúsund krónum fátækari. En allir eru ánægðir. Hvar er ranglætið?

Estudantes pela liberdade eru orðin mjög öflug samtök í brasilískum háskólum og hafa verið í fararbroddi í baráttu gegn landlægri spillingu. Fyrirlestrar Hannesar voru liður í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

Glærur HHG í Rio de Janeiro 16. apríl 2016

Comments Off