Fjörugar umræður um smáríki

Hannes og prófessor Bent Jensen á heimili Jensens 11. ágúst.

Rannsóknastjóri RNH, prófessor Hannes H. Gissurarson, flutti fyrirlestur á málstofu um alþjóðamál á þingi NOPSA, Norrænu stjórnmálafræðingasamtakanna, í Óðinsvéum 8.–12. ágúst 2017. Fyrirlesturinn bar heitið Til varnar smáríkjum, „In Defence of Small States,“ þar sem Hannes reyndi að hrekja efasemdir, sem prófessorarnir Anne Sibert og Baldur Þórhallsson létu í ljós eftir bankahrunið íslenska 2008, um að Ísland fengi vegna smæðar sinnar staðist sem ríki. Hannes rifjaði upp, að þeir Rousseau, Marx  og Engels og prófessor Alfred Cobban hefðu látið í ljós svipaðar efasemdir, og sneri sér síðan að þeirri röksemd Siberts, að kostnaðarsamara væri að reka lítil ríki en stór. Hannes benti á, að þetta væri ekki alltaf rétt. Útgjöld á mann til framleiðslu samgæða eins og löggæslu og landvarna væru lægri á Íslandi og öðrum Norðurlöndum en í mörgum fjölmennari ríkjum, til dæmis Bandaríkjunum og Bretlandi. Ástæðan væri, að smáríki væru iðulega samleit, samheldin, gagnsæ og friðsöm og nytu rótgróinna siða. Gagnsæið í smáríkjum minnkaði einnig líkurnar á „harðri“ spillingu eins og fjárkúgun og mútum, þótt eflaust yrðu eftir tækifæri til klíkuskapar og flokkshygli (en slíkrar „mildrar“ spillingar gætti líka í stórum ríkjum eins og Kína, Indlandi og Brasilíu). Sannleikurinn væri sá, að smáríki væru oft auðugri en stór ríki, ekki síst vegna þess að þau stunduðu frjálsa verslun. Samrunaþróunin í alþjóðaviðskiptum síðustu hálfa öldina hefði bætt hag smáríkja, jafnframt því sem hún hefði minnkað þörfina á samrunaþróun í stjórnmálum.

Hannes ræddi um skjólkenningu samkennara síns, Baldurs Þórhallssonar, fyrrverandi varaþingmanns Samfylkingarinnar og eins helsta talsmann ESB-aðildar á Íslandi. Baldur taldi Ísland þurfa skjól í Evrópusambandinu, ekki síst eftir að Bandaríkjamenn sneru við landinu baki. Hannes kvað Íslandssöguna sýna hið gagnstæða. Íslendingar hefðu komist að því, þegar þeir héldu sig komna í skjól norsku og síðar dönsku krúnunnar, að þeir hefðu í raun lent í gildru. Krúnan hefði einangrað þá, neytt upp á þá verslunareinokun og unnið með innlendum landeigendum að því að stöðva þróun sjávarútvegs. Afleiðingin hefði verið, að Íslendingar hefðu soltið, þótt allt væri fullt af fiski á hinum gjöfulu miðum í kringum landið. Krúnan hefði lítt skeytt um Ísland og þrisvar reynt að selja Hinrik VIII. Englandskóngi landið og einu sinni þýskum Hansakaupmönnum. Á 19. öld hefðu Danir velt því fyrir sér í fullri alvöru að bjóða Prússum Ísland í skiptum fyrir Norður-Slésvík. Þegar Svíar hefðu fengið Noreg í sárabætur fyrir Finnland, sem Rússar hefðu lagt undir sig, hefðu þeir ekki hirt um að krefjast Íslands með, jafnvel þótt það væri gamalt norskt skattland.

Hannes benti á, að orðið „skjól“ merkti venjulega var eða afdrep undan vondu veðri eða hættu. Þess vegna ætti það illa við um gagnkvæm og frjósöm menningartengsl þjóða, jafnt stórra og smárra. Það ætti ekki heldur við um gagnkvæm og ábatasöm viðskipti einstaklinga og fyrirtækja yfir landamæri. Sannleikskjarninn í skjólkenningunni væri hins vegar, að smáríki væru vegna takmarkaðs hernaðarstyrks veikburða og þyrftu því bandamenn og jafnvel verndara. Bandalag Íslands og Bandaríkjanna 1941–2006 um það, að Bandaríkin tækju að sér hervernd landsins gegn aðstöðu í landinu, hefði tekist vonum framar. Ísland ætti að reyna að endurvekja þetta bandalag og treysta um leið böndin við önnur grannríki í Norður-Atlantshafi, Noreg, Bretland og Kanada. Þetta þyrfti ekki að fela í sér, að tengslin við Evrópusambandið veiktust, enda væru lönd þess góðir viðskiptavinir. En því færi fjarri, að ESB hefði sama hernaðarmátt og Bandaríkin, og líklega færi samrunaþróunin innan þess í stjórnmálum ekki lengra. Hannes rifjaði upp, að Jón Sigurðsson, leiðtogi sjálfstæðisbaráttunnar, hefði viljað versla við marga aðila og ekki aðeins einn.

Glærur Hannesar í Óðinsvéum

Fjörugar umræður urðu eftir fyrirlestur Hannesar, og stýrði þeim prófessor Anders Wivel frá Danmörku. Andmælandinn, prófessor Gunnar Fermann, lét í ljós ánægju með það, að þetta mikilvæga mál væri rætt á Íslandi. Hann kvaðst sjálfur taka undir margt í gagnrýni Hannesar á Evrópusambandið. Sverrir Steinsson, sem stundar framhaldsnám í stjórnmálafræði og hefur birt ritgerðir með Baldri Þórhallssyni um skjólkenninguna, lagði áherslu á, að kenningin væri óháð skoðunum manna á Íslandi um ESB. Hann taldi einnig, að Hannes hefði stundum sérvalið dæmi máli sínu til stuðnings. Aðrir þátttakendur í umræðunum veltu því fyrir, hvernig skilgreina bæri smáríki, hvort stór ríki, sem veittu smáríkjum skjól, krefðust ekki einhvers endurgjalds og hvort eðlilegasta skjólið eða vettvangurinn fyrir Ísland væri ekki með öðrum Norðurlöndum.

Hannes notaði tækifærið í Danmörku til að heimsækja 11. ágúst hinn kunna og virta sagnfræðing prófessor Bent Jensen, sem býr skammt frá Óðinsvéum. Árið 2012 var Jensen fyrsti fyrirlesari hins nýstofnaða Rannsóknarseturs, RNH. Hann hefur gefið út fjölda bóka um Stalín, Ráðstjórnarríkin og erindreka þeirra á Vesturlöndum og sögu Kalda stríðsins í Danmörku. Þeir Hannes og Jensen ræddu um, hvernig minnast bæri 100 ára afmælis bolsévíkabyltingarinnar rússnesku. Kommúnisminn hefði kostað um hundrað milljón mannslíf á 20. öld, og enn tórði hann í Norður-Kóreu og á Kúbu. Hannes fór frá Danmörku til Englands og heimsótti þar 14. ágúst Mervyn King lávarð, fyrrverandi seðlabankastjóra Breta. Hannes tók viðtal við King lávarð um hina alþjóðlegu fjármálakreppu 2007–9 og um íslenska bankahrunið, sem hann er að semja um skýrslu fyrir fjármálaráðuneytið. Fyrirlestur Hannesar á ráðstefnunni í Óðinsvéum og fundurinn með King lávarði voru þættir í samstarfsverkefni RNH og ACRE, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“, en fundurinn með prófessor Jensen var þáttur í öðru samstarfsverkefni sömu aðila um „Evrópu fórnarlambanna“.

Pétur Fjeldsted tók viðtal við Hannes um erindi hans í Óðinsvéum:

Comments Off

Fyrirlestur í Danmörku

Rannsóknastjóri RNH, dr. Hannes H. Gissurarson prófessor, flytur fyrirlestur á norræna stjórnmálafræðingamótinu í Óðinsvéum 8.–11. ágúst. Þar tekur Hannes þátt í málstofu um „Foreign Policy: Nordic perspectives and beyond“ undir forystu Tuomas Forsbergs og Anders Wivels í herbergi U68 í Syddansk Universitet, og er hún haldin frá kl. 13:30 þriðjudaginn 8. ágúst til kl. 12:00 föstudaginn 11. ágúst. Fyrirlesturinn nefnist „In Defence of Small States“ og er á dagskrá kl. 15:15 fimmtudaginn 10. ágúst. Andmælandi verður Gunnar Fermann. Útdráttur úr fyrirlestrinum hljóðar svo:

After the 2007–9 financial crisis, scholars argued that it showed Iceland’s unsustainability as a state. She needed a shelter such as the EU. In this paper, two sets of arguments are examined. One is economic and comparative: Small countries such as Iceland cannot enjoy economies of scale in public administration, production of collective goods and economic life in general, while their economy tend to be unstable and their political system characterised by nepotism and party patronage. Another set of arguments is mainly historical: Iceland, like other small countries, has always needed a shelter, which she found respectively in Norway, Denmark, and the US, and could now find in the EU. The examination here shows however that small states can enjoy the benefits of international free trade without having to join larger political units—a fact which explains the proliferation of small states. It is also not necessarily true that collective goods are more expensive in small states. Because of more trust and cohesion, law and order are for example on average cheaper to maintain in the Nordic countries than in bigger societies. While nepotism and party patronage certainly exist in small societies, they are not absent in larger ones. The examination also shows that while small states certainly need business partners, cultural exchanges and security arrangements, the risk is when they seek a shelter that they find a trap, as happened to Iceland in 1400–1800. Finally, the international strategy of a small nation like Iceland after the Cold War is discussed: Which option should she adopt, the Nordic, the North Atlantic or the Continental European? A possible answer is: All three, although in different fields, finding business partners in the European market, keeping close cultural ties with the other Nordic countries and seeking security arrangements with her Anglo-Saxon neighbours in the North Atlantic.

Fjórir aðrir Íslendingar taka þátt í málstofum á ráðstefnunni, Sverrir Steinsson (hinni sömu og Hannes), Hulda Þórisdóttir, Grétar Þór Eyþórsson og Eva Heiða Önnudóttir.

Glærur Hannesar í Óðinsvéum

Þátttaka Hannesar í ráðstefnunni er í tengslum við samstarfsverkefni RNH og ACRE, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans.

Comments Off

Saga kvenhetju

Almenna bókafélagið hefur gefið út bók eftir flóttakonu frá Norður-Kóreu, Með lífið að veði. Höfundurinn, Yeonmi Park, er aðeins 23 ára, fædd í október 1993. Skömmu eftir að hún fæddist, skall á hungursneyð í landinu, og er talið, að mörg hundruð þúsund manns hafi þá soltið í hel. Faðir Park hóf svartamarkaðsbrask til að hafa í og á fjölskyldu sína, en var sendur í þrælabúðir. Móðir hennar var líka um skeið fangelsuð.

Þær mæðgur ákváðu vorið 2007 að flýja norður til Kína. En smyglararnir, sem fengnir voru til að koma þeim yfir landamærin, stunduðu mansal. Strax og til Kína kom, var móður Park nauðgað og síðar henni sjálfri, og báðar voru þær seldar í nauðungarhjónabönd. Maðurinn, sem tók Park að sér, lagði ást á hana, en fór misjafnlega með hana. Þær mæðgur gáfust ekki upp, og tókst þeim í febrúar 2009 að komast til Mongólíu eftir margra sólarhringa gang í fimbulkulda yfir Góbí-eyðimörkina. Þar beið þeirra óvissa, sem lauk með því, að suður-kóresk stjórnvöld fengu þær afhentar.

Park sló eftirminnilega í gegn í alþjóðlegum sjónvarpsþætti haustið 2014, og á tveimur dögum horfðu 50 milljónir manna á ræðu hennar á Youtube. Bók hennar kom út á ensku haustið 2015, og stundar hún nú háskólanám í Bandaríkjunum, jafnframt því sem hún vekur ötullega athygli á mannréttindabrotum í Norður-Kóreu. Útgáfa bókarinnar er studd af RNH og liður í samstarfsverkefni við ACRE, Evrópusamtök íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu fórnarlambanna: Minninguna um kommúnismann“. Jónas Sigurgeirsson, framkvæmdastjóri Almenna bókafélagsins, hafði tækifæri til að ræða við enskukennara og leiðbeinendur Park á fundi Mont Pèlerin samtakanna í Seoul í Suður-Kóreu í maí 2017. Norður-Kórea er sem kunnugt er eitt af tveimur kommúnistaríkjum, sem eftir standa í heiminum. Að næturlagi sést vel munurinn á kommúnisma og kapítalisma frá gervihnetti:

Comments Off

Hannes: Hvikum ekki frá frjálsum alþjóðaviðskiptum

Dr. Klaus flytur erindi sitt.

Þrír Íslendingar, sem allir tengjast RNH, Gísli Hauksson stjórnarformaður, Hannes H. Gissurarson rannsóknastjóri og Jónas Sigurgeirsson framkvæmdastjóri, sóttu svæðisþing MPS, Mont Pèlerin samtakanna, í Seoul í Suður-Kóreu 7.–10. maí 2017. MPS eru alþjóðleg samtök frjálslyndra fræðimanna og stuðningsmanna einstaklingsfrelsis, sem þeir Friedrich A. von Hayek, Frank H. Knight, Ludwig von Mises, Karl R. Popper, Milton Friedman og fleiri stofnuðu í Sviss vorið 1947. Halda þau allsherjarþing annað hvort ár og svæðisþing eftir atvikum þess í milli. Á meðal fyrirlesara í Seoul voru margir kunnir fræðimenn, þar á meðal Nóbelsverðlaunahafarnir Vernon Smith og Lars Peter Hansen og hagfræðingarnir prófessor Israel Kirzner, sérfræðingur um frumkvöðla og framkvæmdamenn, og prófessor John B. Taylor, sem Taylor-reglan um peningastefnu er kennd við. Vaclav Klaus, fyrrverandi forseti Tékklands, og Hwang Kyo-ahn, starfandi forseti Suður-Kóreu, ávörpuðu þingið, en svo vildi til, að forsetakjör fór fram í Kóreu á næstsíðasta degi þingsins, 9. maí.

Hwang, forsætisráðherra Kóreu og starfandi forseti, ávarpar samkomuna.

Umræðuefnin á svæðisþinginu voru fjölmörg, þar á meðal hagvöxtur og ójöfn tekjudreifing, félagslegar bætur og skattlagning, hið alþjóðlega fjármálakerfi, öryggismál á Kóreuskaga og kóreska hagkerfið. Umræður eru bundnar trúnaði og ekki ætlast til þess, að menn segi frá öðru en því, sem þeir sjálfir færa fram. Hannes H. Gissurarson var umsegjandi þriggja fyrirlestra um hagþróun í Kóreu í samanburði við önnur lönd. Hann tók undir það, sem kom fram í fyrirlestrum á svæðisþinginu, að hagþróun í Kóreu gengi kraftaverki næst. Í byrjun sjöunda áratugs 20. aldar var Suður-Kórea eitt fátækasta land heims, en nú er hagkerfi þess hið 11. stærsta í heimi. Árið 1950 var landsframleiðsla á mann (sem er algengasti mælikvarðinn á lífskjör) um 1% af meðallandsframleiðslu á mann í löndum OECD, Efnahagssamvinnu- og þróunarstofnunarinnar. Þá skall á Kóreustríðið, en í því féllu hálf önnur milljón manna, og 40% iðnaðarins var lagður í rústir. En árið 1970 var landsframleiðsla á mann komin upp í 14% af meðaltalinu í löndum OECD og árið 2016 upp í 85%.

Dr. Ed Feulner, Heritage Foundation, segir frá kynnum sínum af Kóreu.

Hannes taldi, að velgengni Kóreumanna hefði orðið þrátt fyrir ríkisafskipti, sem voru veruleg í landinu, aðallega fram undir 1960, en ekki vegna þeirra. Hann benti á, að velgengni lítilla ríkja væri ekki síst vegna þess, að þau væru oftast mjög samleit og samstæð (homogeneous), gagnkvæmt traust mikið og gagnsæi verulegt. Þetta skýrði tvímælalaust að miklu leyti velgengni Norðurlanda, sem hefðu auk þess ætíð stutt réttarríkið og stundað alþjóðaviðskipti. Hagkerfi þeirra hefðu verið opin. Hannes sagði, að fríverslunarsamningar milli þjóða, eins og Kóreumenn væru að gera, væru eflaust oft til hins betra, en auðvitað væri hagkvæmast og best, að heimurinn væri allur eitt fríverslunarsvæði. Þjóðir sköðuðust mest sjálfar á því að reisa í kringum sig tollmúra til að vernda innlenda framleiðslu. Fríverslunarsamningar gætu líka skaðað þriðju aðila: Til dæmis gerði það Kóreu erfitt fyrir, þegar Mexíkó gerði fríverslunarsamning við Bandaríkin.

Jónas, Hannes og Gísli. T. h. er merki ráðstefnunnar, Kóreuhlutarnir tveir, myrkur og ljósadýrð.

Kóreumenn hefðu líka forðast þau mistök valdsmanna í mörgum öðrum fátækum löndum  að halda landbúnaði niðri. Jafnframt því sem þungaiðnaði var vissulega gert léttara fyrir með skattaívilnunum og greiðum aðgangi að lánsfé, var jarðnæði skipt upp á milli bænda og mynduð skilyrði til blómlegrar matvælaframleiðslu. Enn fremur hefðu ríkisafskiptin af iðnframleiðslu einkum miðast að því að efla útflutning, en ekki vernda innlend fyrirtæki fyrir samkeppni. Leiðin fram á við væri í Kóreu hin sama og annars staðar að mismuna hvergi ólíkum atvinnugreinum og opna hagkerfið eftir megni.

Þegar rætt var um, hvort bæta ætti innlendum framleiðslugreinum upp, þegar þær væru sviptar tollvernd, rifjaði Hannes upp söguna af því, þegar hann hefði haustið 2984 kynnt einn íslenska seðlabankastjórann fyrir Milton Friedman svofelldum orðum: „Prófessor Friedman, hér er maður, sem myndi missa starfið, væru kenningar yðar framkvæmdar á Íslandi.“ Friedman svaraði að bragði: „Nei, hann myndi aðeins þurfa að færa sig í arðbærara starf.“ Hannes kvað þetta lögmál markaðarins: Menn yrðu að færa sig í arðbærari störf, þegar aðstæður breyttust. Hinu væri ekki að neita, að oft gæti slík aðlögun verið vandkvæðum bundin og valdið ólgu í stjórnmálum, eins og sjá mætti á Vesturlöndum.

Hannes tók annað dæmi um óvinsælar, en farsælar aðgerðir í átt að hagræðingu. Það væri, þegar verksmiðja væri flutt úr hálaunalandi í láglaunaland. En þá væri um endurdreifingu tekna að ræða frá ríkum til fátækra, sem ætti að vera öllum mannúðarsinnum kappsmál. Tiltölulega hálaunaðir launþegar misstu af einu tækifæri til að selja vinnuafl sitt og munaði lítt um það, en fátækt fólk í viðtökulandinu fengi tækifæri til að bæta kjör sín með dugnaði. Endurdreifingin væri líka aðeins til skamms tíma, en til langs tíma væri þeim, sem misstu spón úr sínum aski, bætt það upp. Þar eð varan væri nú framleidd ódýrar en áður, yrði til tekjuafgangur, sem skilaði sér annaðhvort í verðlækkun hennar eða auknum gróða, en hvort tveggja hefði að lokum í för með sér aukið framboð lífsgæða.

Hannes lagði áherslu á, að frjálslyndir stjórnmálaleiðtogar mættu hvergi hvika frá stuðningi sínum við frjáls alþjóðaviðskipti. Enn ætti það við, sem ensk-þýski stjórnmálamaðurinn John Prince Smith hefði sagt: Tilhneiging okkar til að skjóta á aðra minnkar, ef við sjáum í þeim væntanlega viðskiptavini. Ekki ætti síður við það, sem væri oft kennt Bastiat, en Thomas Watson hjá IBM hefði líklega sagt fyrstur: Ef varan fær ekki að fara yfir landamærin, þá mun herliðið þramma yfir þau.

Í Seoul fékk Hannes líka tækifæri til að skiptast á skoðunum um starfsemi seðlabanka og íslenska bankahrunið við prófessor John Taylor. Peter Boettke, hagfræðiprófessor í George Mason-háskóla, er forseti Mont Pèlerin-samtakanna, en prófessor Pedro Schwartz frá Spáni var formaður dagskrárnefndar og þeir Kyu-Jae Jeong, Tae-shin Kwon og Inchul Kim höfðu forystu um skipulagninguna. Næsta svæðisþing þeirra verður í Stokkhólmi 2.–5. nóvember 2017. Þar verður rætt um þá ógn, sem frelsinu stafar af auknu lýðskrumi í hinum vestræna heimi (populisma). Næsta allsherjarþing samtakanna verður síðan á Kanaríeyjum 30. september til 6. október 2018. Þátttaka þeirra Gísla, Hannesar og Jónasar í þinginu í Seoul var liður í samstarfsverkefni RNH og ACRE, Alliance of Conservatives and Reformists in Europe, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

Málstofa um frumkvöðla í frjálsu hagkerfi. Frá v.: J. R. Clark, Israel Kirzner og Nóbelsverðlaunahafarnir Lars Peter Hansen og Vernon Smith.

Comments Off

Gagnrýni á bók Boyes um bankahrunið

Óeirðir á Austurvelli í kjölfar bankahrunsins.

Vorhefti tímaritsins Þjóðmála 2017 er komið út. Þar er löng og rækileg grein á ensku eftir rannsóknastjóra RNH, prófessor Hannes H. Gissurarson, um bók enska blaðamannsins Rogers Boyes, Meltdown Iceland, Ísland bráðnað, en hún var fyrsta bókin, sem birtist á ensku um bankahrunið og hefur mótað skoðanir margra útlendinga á því. Helstu heimildarmenn Boyes á Íslandi voru að sjálfs hans sögn hagfræðingarnir Þorvaldur Gylfason, Gylfi Magnússon og Katrín Ólafsdóttir. Hannes bendir hins vegar á ýmsar villur, smávægilegar og stórvægilegar, í bók Boyes. Til dæmis segir Boyes, að faðir Björgólfs Guðmundssonar hafi verið forstjóri Skeljungs, en tengdafaðir hans gegndi þeirri stöðu. Hann kveður einnig Jón Steinar Gunnlaugsson hafa orðið forseta Hæstaréttar, en það varð hann aldrei.

Hannes lýsir því í grein sinni, hvernig Boyes taki bókstaflega ýmsar goðsagnir, sem íslenskir blaðamenn hafi smíðað, oft að erlendri fyrirmynd, til dæmis um kolkrabba, sem stjórnað hafi íslensku atvinnulífi fyrir 1990. Sannleikurinn sé sá, að hópurinn, sem þar er átt við, hafi aðeins stjórnað einu af tíu stærstu fyrirtækjum landsins um áratugar skeið, enda voru önnur stórfyrirtæki flest ríkisfyrirtæki, samvinnufyrirtæki eða sölusamtök. Boyes segi einnig sögu um, hvernig þeir Davíð Oddsson og Milton Friedman hafi hist, en þeir hafi aldrei hist. Einnig haldi Boyes því fram, að útgefendur bóka Davíðs (Ólafur Ragnarsson og Pétur Már Ólafsson) hafi þess vegna notið sérstakrar fyrirgreiðslu, sem enginn kannast við.

Boyes endurtekur að sögn Hannesar margvíslegan misskilning um íslenska kvótakerfið, til dæmis að ríkið hafi fært útgerðarmönnum fiskistofnana að gjöf. Eini rétturinn, sem aðrir landsmenn hafi verið sviptir, segir Hannes, þegar fiskveiðar voru bundnar við handhafa kvóta, var rétturinn til að gera út án nokkurs arðs, eins og fiskihagfræðingar hafi sýnt fram á. Frásögn Boyes af Icesave-deilunni sé einnig lituð af sjónarmiði bresku Verkamannaflokksstjórnarinnar, sem setti að nauðsynjalausu hryðjuverkalög á Íslendinga í miðju bankahruninu. Margt fleira kemur fram í grein Hannesar, sem vinnur að skýrslu fyrir fjármálaráðuneytið um íslenska bankahrunið.

Grein Hannesar um bók Boyes

Comments Off

Hannes: Minnumst fórnarlambanna

Prófessor Hannes H. Gissurarson, rannsóknastjóri RNH, flutti fyrirlestur á málstofu í Evrópuþinginu í Brüssel 26. apríl um, hvers vegna minnast ætti fórnarlamba alræðisstefnunnar í Evrópu. Evrópuvettvangur um minningu og samvisku, sem RNH á aðild að, og Brüssel-borg undirbúa nú í sameiningu minnismerki um fórnarlömbin, sem komið verður fyrir á einu torgi borgarinnar, og hefur verið efnt til samkeppni um hugmyndir um það. Hannes kvað engan ágreining um, að minnast ætti fórnarlamba Helfararinnar, eins hræðilegasta viðburðar tuttugustu aldar. Menn vildu sýna fórnarlömbum hennar virðingu og reyna að koma í veg fyrir, að eitthvað sambærilegt endurtaki sig. Enn skorti þó á viljann og áhugann á að minnast á sama hátt fórnarlamba kommúnismans. Auðvitað væri Helförin einstæð í sögu mannkyns, sagði Hannes, en hin kerfisbundna útrýming hugsanlegra eða raunverulegra andstæðinga kommúnismans væri líka einstæð. Nasismi og kommúnismi væru sömu ættar.

Hannes benti í því sambandi á, að alræðisherrarnir Stalín og Maó töpuðu ekki styrjöldum, svo að ódæði þeirra voru ekki dregin fram í dagsljósið í réttarhöldum eins og í Nürnberg. Á sagnfræðingnum hvíldi sú frumskylda að sögn Hannesar að hafa það, sem sannara reyndist. Þar væri niðurstaðan ótvíræð. Þau gögn, sem aðgangur hefði fengist að í kommúnistaríkjunum fyrrverandi, sýndu, að þeir Robert Conquest og Aleksandr Solzhenítsyn hefðu í öllum aðalatriðum haft rétt fyrir sér um glæpsamlegt eðli kommúnismans. Hin fámenna þjóð hans sjálfs uppi á hjara veraldar hefði jafnvel kynnst alræðinu, og sagði Hannes frá afdrifum Veru Hertzsch, barnsmóður Benjamíns Eiríkssonar hagfræðings, og dóttur þeirra, en þær mæðgur létust úr vosbúð í þrælabúðum Stalíns, og örlögum bróður Hennýar Ottósson kjólameistara og fyrrverandi eiginmanns hennar og barnsföður, en þeir voru báðir myrtir í útrýmingarbúðum nasista. Hann lýsti líka stuttlega útgáfu ýmissa bóka á íslensku gegn alræðisstefnunni.

Á sagnfræðingnum hvíldi líka sú skylda, kvað Hannes, að tala fyrir hina þöglu, sem sviptir hefðu verið rétti eða getu til að tala sjálfir. Alræðisherrarnir mættu ekki sofna svefninum langa í fullvissu um, að myrkraverk þeirra hyrfu með þeim úr sögunni. Hannes gerði orð franska sagnfræðingsins Chateaubriands að sínum: „Við hina djúpu þögn undirgefninnar, þar sem ekkert heyrist nema glamrið í hlekkjum þrælsins og hvísl uppljóstrarans, allir skjálfa af ótta við harðstjórann og sami háski er að vera í náðinni hjá honum og vekja óánægju hans, birtist sagnfræðingurinn, sem tryggja á makleg málagjöld fyrir hönd alþýðu manna. Neró dafnaði til einskis, því að Tacitus hafði þegar fæðst í Rómaveldi.“ Þátttaka Hannesar í málstofunni var liður í samstarfsverkefni RNH og ACRE, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu fórnarlambanna“.

Glærur Hannesar í Brüssel

Comments Off