26. ágúst 1991. Frá v.: Davíð Oddsson, Jón Baldvin Hannibalsson, A. Saudargas, Litháen, J. Jurkans, Lettlandi, og Lennart Meri.

Dr. Hannes Hólmsteinn Gissurarson prófessor, forstöðumaður rannsókna í RNH, sækir hina árlegu Lennart Meri-ráðstefnu í Tallinn í Eistlandi 24.–26. apríl 2015. Á meðal fyrirlesara á ráðstefnunni eru Toomas H. Ilves, forseti Eistlands, Radek Sikorski, fyrrverandi utanríkisráðherra Póllands og nú forseti pólska þingsins, Ana de Palacio, fyrrverandi utanríkisráðherra Spánar, Uffe Ellemann-Jensen, fyrrverandi utanríkisráðherra Danmerkur, sænski rithöfundurinn Anders Aslund og margir ráðherrar frá Eystrasaltsríkjunum. Nokkrir fyrirlesaranna hafa komið til Íslands á vegum RNH eða skyldra samtaka, þar á meðal François Heisbourg og Andrei Ilarionov. Helsta umræðuefnið á ráðstefnunni er ástandið í grannríkjum Rússa, jafnt í Úkraínu og í ríkjum Mið- og Austur-Evrópu. Þátttaka Hannesar í ráðstefnunni er liður í samstarfsverkefni RNH og AECR um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“. Ráðstefnan er kennd við Lennart Meri, sem kom til Íslands 1991, þegar hann var utanríkisráðherra, og var forseti Eistlands 1992–2001. Að kvöldi föstudagsins 24. apríl situr Hannes kvöldverðarboð Ilves Eistlandsforseta ásamt nokkrum öðrum ráðstefnugestum.

Moskva 1957: Einar Olgeirsson ásamt leiðtogum annarra kommúnistaflokka á Norðurlöndum.

Þriðjudaginn 28. apríl 2015 flytur Hannes fyrirlestur í Háskólanum í Tartu um „Áhrif Kremlverja á íslensku kommúnistahreyfinguna“ (The Soviet Influence on the Icelandic Communist Movement). Þar rekur Hannes sögu íslensku kommúnistahreyfingarinnar, allt frá því að Fredrik Ström lét íslenska kommúnista fá fyrsta Rússagullið vorið 1919. Komintern, Alþjóðasamband kommúnista í Moskvu, sendi fimm erindreka til Íslands til að leggja á ráðin um stofnun kommúnistaflokks, sem varð 1930, og rösklega tuttugu Íslendingar hlutu þjálfun í æfingabúðum Kominterns, þar á meðal leiðsögn í vopnaburði, skjalafölsun og dulmálssendingum, en líka í fræðum Marx og Engels. Ekki er vitað um nema eitt dæmi, þar sem Sósíalistaflokkurinn, sem tók 1938 við af kommúnistaflokknum, brá út af línunni frá Moskvu: Það var, að hann fordæmdi ekki kommúnistaflokka Júgóslavíu og Albaníu. Ein meginástæðan til þess, hversu öflugir kommúnistar voru í íslensku menningarlífi, var að sögn Hannesar, að þeir fengu rausnarlega styrki frá Moskvu. Sögu kommúnistahreyfingarinnar íslensku lauk ekki með gný, heldur snökti, þegar forystumenn Alþýðubandalagsins létu það verða sitt síðasta verk, áður en þeir lögðu flokkinn niður, að fara í boðsferð kúbverska kommúnistaflokksins haustið 1998.

Hannes víkur einnig að því, hvernig saga íslensku kommúnistahreyfingarinnar og Eystrasaltsþjóðanna skarast lítillega, til dæmis í fyrirlestraferð Libu Fridlands 1923, skrifum Teodoras Bieliackinas 1946, heimsókn dr. Augusts Reis 1957, þýðingu Davíðs Oddssonar á bókinni Eistlandi. Smáþjóð undir oki erlends valds og endurnýjaðri viðurkenningu Íslands á sjálfstæði Eystrasaltslandanna 1991. Fyrirlestur Hannesar er liður í samstarfsverkefni RNH og AECR um „Evrópu fórnarlambanna“.

Mart Laar

Miðvikudaginn 29. apríl flytur Hannes annan fyrirlestur svipaðs efnis í eistneska þinginu, sem einnig er liður í samstarfsverkefni RNH og AECR um „Evrópu fórnarlambanna“. Skipuleggur þingmaðurinn og sagnfræðingurinn dr. Mart Nutt þann fund. Hannes hittir í Tallinn ýmsa eistneska frammámenn að máli, þar á meðal Mart Laar, fyrrverandi forsætisráðherra Eistlands, sem hann hefur þekkt lengi. Fimmtudaginn 30. apríl flytur Hannes fyrirlestur í Viðskiptaháskóla Tallinn kl. 17–18.30 í í fundarsal 109, Lauteri 3. Hann ræðir þar kenningu franska hagfræðingsins Thomasar Pikettys um, að fjármagnið hljóti alltaf að vaxa hraðar en atvinnulífið í heild, svo að hinir ríku verði alltaf ríkari. Hannes leiðir rök að því, að Piketty ofmeti kerfisbundið tekjur hinna tekjuhæstu og vanmeti á saman hátt tekjur hinna tekjulægstu. Ýmsar mælingarskekkjur hafi villst inn í greiningu hans. Piketty geri sér ekki fulla grein fyrir eðli fjármagnsins, en auður sé fallvaltastur vina. Aðalatriðið sé að hafa tækifæri til að brjótast í bjargálnir, en það fáist með frelsinu. Piketty ætti að hafa meiri áhyggjur af öflugu ríkisvaldi en auðsöfnun. Ekkert sé heldur að athuga við ójafna tekjudreifingu, sé hún afleiðing af frjálsu vali einstaklinganna. Fyrirlestur Hannesar er liður í samstarfsverkefni RNH og AECR um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“. Að dvölinni í Eistlandi lokinni heldur Hannes til Finnlands vegna rannsókna sinna á erlendum áhrifaþáttum íslenska bankahrunsins.

FIH banki (af vefsíðu bankans). Tapaði Seðlabankinn 600 milljörðum ísl. kr. vegna handvammar?

Dr. Hannes Hólmsteinn Gissurarson prófessor, forstöðumaður rannsókna RNH, flytur fyrirlestur á vorráðstefnu Viðskiptafræðistofnunar Háskóla Íslands þriðjudaginn 21. apríl 2015 kl. 13–14.30 í Háskólatorgi, stofu HT-101. Nefnist hann: „Meðferð íslenskra eigna erlendis eftir bankahrun.“ Þar mun hann halda því fram, að norsk, finnsk, dönsk og bresk stjórnvöld beri ábyrgð á mjög miklu og ónauðsynlegu tapi íslensku bankanna í og eftir bankahrunið 2008. Norsk og finnsk yfirvöld synjuðu þegar í upphafi bankahrunsins um lausafjárfyrirgreiðslu til banka í eigu Íslendinga og neyddu hina íslensku eigendur til að selja þá innlendum kaupsýslumönnum á smánarverði. Svipað gerðist í raun í Danmörku tveimur árum síðar, þegar FIH banki átti í hlut, þótt þar nýttu kaupendur sér líka andvaraleysi Seðlabankans, sem átti veð í bankanum. Vegna handvammar hafi líklega tapast þar um 60 milljarðar króna.

Í október 2008 lokaði breska Verkamannaflokksstjórnin tveimur breskum bönkum í eigu Íslendinga, Heritable og KSF, á sama tíma og hún veitti öllum öðrum breskum bönkum stórkostlega og fordæmislausa lausafjárfyrirgreiðslu og tryggði þeim endurfjármögnun. Nú hafa þessir tveir bankar að mestu leyti verið gerðir upp, og í ljós hefur komið, að þeir voru síður en svo gjaldþrota. Hannes telur, að heildartapið í þessum dæmum í löndunum fjórum nemi um 270 milljörðum króna eða um £1,4 milljarði punda. Sumt eða jafnvel allt þetta fé hefði mátt nota til að lækka kostnað íslenskra skattgreiðenda af bankahruninu, enda hefði verið eðlilegt, að föllnu bankarnir hefðu borið þann kostnað. Fyrirlestur Hannesar er þáttur í samstarfsverkefni RNH og AECR um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

Prófessor Hannes H. Gissurarson, forstöðumaður rannsókna RNH, flytur þrjá fyrirlestra í apríl og tekur þátt í tveimur öðrum fundum í apríl og maí 2015 í tengslum við tvö samstarfsverkefni RNH og AECR. Fyrsti fyrirlesturinn er fluttur á morgunfundi Ratio hugveitunnar í Stokkhólmi fimmtudaginn 9. apríl 2015 kl. 10 við Sveavägen 59, fjórðu hæð, um „Svíþjóð, Ísland og bankahrunið 2008“. Þar rifjar Hannes upp þrjár lítt kunnar staðreyndir um samband Svíþjóðar og Íslands. Árin 1355–1364 var Ísland í konungssambandi við Svíþjóð, en hvorki Noreg né Danmörku. Í friðarsamningnum í Kíl 1814, þegar Svíþjóð fékk Noreg í bætur fyrir Finnland, var þess ekki krafist, að hin fornu skattlönd Noregs í Norður-Atlantshafi, Ísland, Færeyjar og Grænland, fylgdu því, sennilega af stjórnmálaástæðum. Fyrsti leiðtogi Sjálfstæðisflokksins, Jón Þorláksson, verkfræðingur og forsætisráðherra, varð fyrir miklum áhrifum af sænska hagfræðingnum Gustav Cassel. Hannes mun leiða rök að því, að í bankahruninu hafi sænsk yfirvöld verið miklu samvinnuþýðari en yfirvöld í Noregi og Finnlandi (sem aðstoðað hafi innlenda kaupsýslumenn við að hirða eigur Íslendinga á smánarverði). Hins vegar hafi Svíþjóð því miður stutt Breta í Icesave-deilunni. Hannes mun halda því fram, að nú eigi Íslendingar að snúa aftur að Kílarfriðnum, þar sem Svíar hafi 1814 með réttu komist að þeirri niðurstöðu, að þeir ættu heima úti á Norður-Atlantshafinu — ásamt Stóra Bretlandi, Bandaríkjunum og Kanada að ógleymdum Noregi, Færeyjum og Grændlandi — frekar en með þjóðunum á meginlandinu. Þessi fyrirlestur er þáttur í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

Milton og Rose Friedman með Hannesi H. Gissurarsyni, Tókíó 1988.

Annar fyrirlesturinn er á ársfundi Evrópusamtaka frjálslyndra stúdenta (ESFL) í Kinosaal Humboldt-háskóla í Berlín föstudaginn 11. apríl 2015 kl. 10 undir heitinu „Þrír öndvegishugsuðir okkar daga: Hayek, Popper og Friedman. Kynni og minningar“. Þar rifjar prófessor Hannes H. Gissurarson upp kynni sín af þessum þremur merku fræðimönnum, en tvo þeirra þekkti hann vel, þá Friedrich von Hayek og Milton Friedman, en með Karli R. Popper dvaldist hann daglangt á heimili hans í Penn í Buckinghamshire og ræddi við hann um heimspekileg álitamál. Hannes mun skýra frá ýmsum orðum þeirra og ummælum, sem ekki hafa komið fram áður. Hann mun einnig bera þá saman: Hayek hafi verið djúpsæjastur hugsuður, Friedman mælskastur, um leið og hann var vandvirkur fræðimaður, og Popper raunsæjastur um, að verkefnið væri að útrýma því böli, sem allir væru sammála um, að væri böl, í stað þess að endurskipuleggja mannlífið í krafti umdeilanlegra hugmynda. Á meðal annarra ræðumanna á stúdentaráðstefnunni í Humboldt-háskóla verða breski evrópuþingmaðurinn og Íslandsvinurinn Daniel Hannan, höfundur hinnar nýju bókar Inventing Freedom, franski hagfræðiprófessorinn Pierre Garello, Íslandsvinurinn dr. Tom G. Palmer frá Cato-stofnuninni í Washington-borg og danski ritstjórinn Flemming Rose frá Jyllandsposten, en hann nýtur alþjóðlegrar viðurkenningar fyrir baráttu sína í þágu málfrelsis. Fyrirlestur Hannesar er þáttur í samstarfsverkefni RNH og AECR um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

Þriðji fyrirlesturinn verður á vorráðstefnu Viðskiptafræðistofnunar Háskóla Íslands þriðjudaginn 21. apríl 2015 kl. 13–14.30 í Háskólatorgi, stofu HT-101. Nefnist hann: „Meðferð íslenskra eigna erlendis eftir bankahrun.“ Þar mun prófessor Hannes H. Gissurarson halda því fram, að norsk, finnsk, dönsk og bresk stjórnvöld beri ábyrgð á mjög miklu og ónauðsynlegu tapi íslensku bankanna í og eftir bankahrunið 2008. Norsk og finnsk yfirvöld synjuðu þegar í upphafi bankahrunsins um lausafjárfyrirgreiðslu til banka í eigu Íslendinga og neyddu hina íslensku eigendur til að selja þá innlendum kaupsýslumönnum á smánarverði. Svipað gerðist í raun í Danmörku tveimur árum síðar, þegar FIH banki átti í hlut, þótt þar nýttu kaupendur sér líka andvaraleysi Seðlabankans, sem átti veð í bankanum. Í október 2008 lokaði breska Verkamannaflokksstjórnin tveimur breskum bönkum í eigu Íslendinga, Heritable og KSF, á sama tíma og hún veitti öllum öðrum breskum bönkum stórkostlega og fordæmislausa lausafjárfyrirgreiðslu og tryggði þeim endurfjármögnun. Nú hafa þessir tveir bankar að mestu leyti verið gerðir upp, og í ljós hefur komið, að þeir voru síður en svo gjaldþrota. Hannes telur, að heildartapið í þessum dæmum í löndunum fjórum nemi um 270 milljörðum króna eða um £1,4 milljarði punda. Sumt eða jafnvel allt þetta fé hefði mátt nota til að lækka kostnað íslenskra skattgreiðenda af bankahruninu, enda hefði verið eðlilegt, að föllnu bankarnir hefðu borið þann kostnað. Fyrirlestur Hannesar er þáttur í samstarfsverkefni RNH og AECR um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

26. ágúst 1991. Frá v.: Davíð Oddsson, Jón Baldvin Hannibalsson, A. Saudargas, Litháen, J. Jurkans, Lettlandi, og L. Meri, Eistlandi.

Dagana 24.–25. apríl 2015 er prófessor Hannesi H. Gissurarsyni boðið að taka þátt í hinni árlegu Lennart Meri-ráðstefnu um alþjóðamál í Tallinn í Eistlandi. Hannes sat sögulegan kvöldverð með Meri og öðrum utanríkisráðherra Eystrasaltsríkjanna, sem Davíð Oddsson forsætisráðherra bauð til 26. ágúst 1991, eftir að Ísland hafði endurnýjað viðurkenningu sína á sjálfstæði þessara ríkja. Meri var forseti Eistlands 1992–2001. Hannes hefur einnig talað og skrifað fjölmargt um samband Íslands og Eystrasaltsríkjanna. Dagana 4.–6. maí 2015 sækir Hannes síðan ráðstefnu um minningar, sögu og samvisku í Tallinn. Þátttaka hans í ráðstefnunum tveimur í Tallinn er liður í samstarfsverkefni RNH og AECR um „Evrópu fórnarlambanna: Minningar um kommúnismann“. Hannes þýddi og ritstýrði 2009 Svartbók kommúnismans á íslensku og gaf út sögu íslensku kommúnistahreyfingarinnar 2011. Í maí 2015 mun Hannes einnig flytja fyrirlestra á ýmsum ráðstefnum í Brasilíu, sem Brasilíusamtök frjálslyndra stúdenta halda, Estudantes pela liberdade. Á meðal umræðuefna hans þar verða nýlegar kröfur franska hagfræðingsins Thomasar Pikettys um stórfellda valdboðna tekjujöfnun um heim allan.