Hannes H. Gissurarson, prófessor í stjórnmálafræði, heldur erindið „Réð Kolkrabbi atvinnulífi á Íslandi fram undir lok 20. aldar? Og hvað tók þá við?“ á málstofu Viðskiptafræðideildar þriðjudaginn 5. nóvember 2013 á Háskólatorgi, stofu HT-101, kl. 12–13. Þar mun Hannes ræða þá kenningu, sem getur að líta í ýmsum ritum um Ísland síðustu árin, til dæmis í bókinni Meltdown Iceland eftir breska blaðamanninn Roger Boyes, og í ritgerðum, til dæmis eftir Robert Wade og Sigurbjörgu Sigurgeirsdóttur í New Left Review, að íslenskt atvinnulíf hafi fram á tíunda áratug 20. aldar verið í höndum Kolkrabba eða fjölskyldnanna fjórtán, en síðan þriggja viðskiptasamstæðna.

Hannes Hólmsteinn mun lýsa uppruna og notkun hugtakanna „fjölskyldnanna fjórtán“ og „Kolkrabbans“ í umræðum á Íslandi, en bæði eru þau sótt til útlanda. Þá mun hann skoða, hvaða gögn séu til fyrir því, að hópar, sem afmarka mætti með þessum heitum, hefðu ráðið miklu eða jafnvel flestu í atvinnulífinu á einhverju tímaskeiði. Í því sambandi skoðar hann sérstaklega yfirlit yfir stærstu fyrirtæki á Íslandi síðustu áratugi 20. aldar, skiptingu hagkerfisins á milli einkageirans og opinbera geirans og eðli og umfang samvinnuhreyfingarinnar. Síðan mun Hannes í erindi sínu víkja að þeim þremur viðskiptasamstæðum, sem umsvifamestar urðu um og eftir aldamótin 2000, Baugsklíkunni, Exista-hópnum og Björgólfsfeðgum, en í skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis á bankahruninu var gagnrýnt, að stjórnvöld skyldu ekki flokka fyrirtæki innan sömu samstæðunnar sem tengd, svo að úr því hafi orðið sérstök kerfisáhætta. Erindi Hannesar er þáttur í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans”.

Ríkið er að taka á sig sífellt sterkari svip hvalsins Levjatans, sívaxandi trölls, sem gráðugt er í sjálfsaflafé borgaranna. Dr. Daniel Mitchell, aðalskattasérfræðingur Cato-stofnunarinnar í Washington-borg, ræðir, hvernig við getum hætt að fóðra tröllið í sameiginlegum fundi RNH og Samtaka skattgreiðenda mánudaginn 4. nóvember kl. 12–13 í stofu N-131 í Öskju, náttúrufræðahúsi Háskóla Íslands. Dr. Mitchell mun víkja að auknum ríkisútgjöldum um allan heim í kjölfar fjármálakreppunnar alþjóðlegu. Hann mun einnig lýsa Laffer-boganum svonefnda, sem talsvert hefur verið deilt um á Íslandi, en samkvæmt honum munu skatttekjur að lokum minnka með aukinni skattheimtu, því að skattstofninn mun þá minnka.

Fundurinn með Mitchell er þáttur í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“, en Margrét Thatcher heitin, barónessa af Kesteven, var verndari AECR. Erla Ósk Ásgeirsdóttir, stjórnsýslufræðingur og markaðsstjóri hjá Handpoint, verður fundarstjóri. Fundurinn er öllum opinn og aðgangur ókeypis.

Daniel Mitchell lauk M. A. prófi í hagfræði frá Háskólanum í Georgia og doktorsprófi, Ph. D., í hagfræði frá George Mason-háskóla í Virginíu. Hann vann fyrir fjárlaganefnd öldungadeildar Bandaríkjaþings og fyrir Heritage Foundation í Washington-borg, áður en hann varð aðalskattasérfræðingur Cato-stofnunarinnar í Washington-borg. Hann hefur gefið út bók um flatan skatt og skrifar reglulega í Wall Street Journal, New York Times og önnur stórblöð. Hann hefur nokkrum sinnum komið til Íslands og skrifað um íslensk skattamál. Hann kemur einnig oft fram í sjónvarpsþáttum vestan hafs og austan. Hér deilir hann til dæmis við auðmann einn um það, hvort ríkt fólk eigi að bera hlutfallslega þyngri skatta en aðrir:

Hér talar hann um háskattalönd og lágskattalönd:

Hér ber hann vitni fyrir nefnd öldungadeildarinnar um fjármál hins opinbera:

Ayn Rand er einn vinsælasti og áhrifamesti rithöfundur heims. Bækur hennar hafa selst í meira en 30 milljónum eintaka. Almenna bókafélagið hefur gefið út tvær kunnustu skáldsögur hennar, en nú er röðin komin að mannlegustu skáldsögu Ayns Rands, Kíru Argúnóvu (We the Living), sem birtist í íslenskri þýðingu föstudaginn 1. nóvember 2013, og bjó Frosti Logason útvarpsmaður hana til prentunar, en Ásgeir Jóhannesson, lögfræðingur og heimspekingur, skrifaði eftirmála um höfundinn og heimspeki hans. Söguþráðurinn er í stuttu máli: Kíra er sjálfstæð og hugrökk stúlka, sem leggur stund á verkfræði í Pétursborg skömmu eftir byltinguna 1917. Í skólanum kynnist hún Andrej, sanntrúuðum kommúnista og leyniþjónustumanni. Fyrir tilviljun hittir hún glæsimennið Leo, sem er atvinnulaus og vonsvikinn sonur aðmírals frá keisaratímanum, og takast með þeim ástir. Þeirra þriggja bíða söguleg örlög á umrótstímum, þar sem lífið sjálft er að veði.

Ayn Rand fæddist í Pétursborg í Rússlandi 2. febrúar 1905 og lauk prófum í sögu og heimspeki, en fluttist til Bandaríkjanna 1926 og gerðist handritahöfundur í Hollywood, og voru leikrit eftir hana einnig færð upp á Broadway. Hún giftist kvikmyndaleikaranum Frank O’Connor 1929, og voru þau barnlaus. Skáldsagan We the Living kom út eftir hana í Bandaríkjunum 1936, en var framhaldssaga í Morgunblaðinu 1949 undir nafninu Kíra Argúnova. Hún var kvikmynduð á ítölsku 1942. Skáldsagan The Fountainhead eða Uppsprettan kom út eftir Rand 1943, varð metsölubók og var kvikmynduð í Bandaríkjunum 1949. Skáldsagan Atlas Shrugged eða Undirstaðan kom út eftir Rand 1957 og varð einnig metsölubók. Leikritið Aðfaranótt sautjánda janúar eftir Rand var flutt í Ríkisútvarpinu 1966 og 1994. Rand bjó lengst í New York og lést þar 6. mars 1982.

Í tilefni útkomu Kíru Argúnovu heldur RNH í samstarfi við Almenna bókafélagið fund um heimspeki Ayns Rands föstudaginn 1. nóvember kl. 17.15 í Öskju, náttúrufræðahúsi Háskóla Íslands, stofu N-131. Þar mun dr. Yaron Brook, forstöðumaður Ayn Rand-stofnunarinnar í Kaliforníu, flytja erindi um það, hvers vegna sjálfselska sé manninum eðlileg. Brook fæddist í Ísrael 1961, og voru foreldrar hans sósíalistar. En sextán ára las hann Undirstöðuna eftir Rand og snerist frá sósíalisma. Hann var í ísraelska hernum í þrjú ár og starfaði fyrir leyniþjónustu hersins. Hann lauk síðan MBA prófi frá Háskólanum í Texas í Austin og doktorsprófi í fjármálafræðum frá sama skóla. Hann hefur kennt fjármálafræði við bandaríska háskóla, rekur fjárfestingarfyrirtæki ásamt félögum sínum og hefur verið forstöðumaður Ayn Rand-stofnunarinnar frá 2000.

Fundurinn er þáttur í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“. Einnig tekur SUS, Samband ungra sjálfstæðismanna, þátt í fundinum. Fyrir ræðu dr. Brooks verður sýnt stutt kynningarmyndband um hina ítölsku kvikmynd, sem gerð var upp úr skáldsögunni. Dr. Brook gaf nýlega út bókina The Free Market Revolution: How Ayn Rand’s Ideas Can End Big Government. Hann er tíður gestur í sjónvarpi. Hér talar hann um orsakir fjármálakreppunnar 2008:

Jón Steinar Gunnlaugsson, fyrrverandi hæstaréttardómari, og Helgi Áss Grétarsson, dósent í lagadeild Háskóla Íslands, skiptast á skoðunum um veiðigjald á fundi málfundafélags Lögréttu, félags laganema í Háskólanum í Reykjavík, í Stofu M103 (Dómsalnum) í Háskólanum í Reykjavík þriðjudaginn 29. október 2013 kl. 16. Jón Steinar hefur látið þá skoðun í ljós opinberlega, að veiðigjald standist ekki stjórnarskrá, en Helgi Áss er honum ekki sammála. Á ráðstefnu RNH og félagsvísindasviðs Háskóla Íslands 14. október sl. reifaði dr. Ragnar Árnason ýmis hagfræðileg rök gegn sérstökum skatti á íslenskan sjávarútveg, meðal annars með tilliti til þess, að hann á í síharðnandi samkeppni við sjávarútveg í öðrum Evrópulöndum. Þeir Jón Steinar og Helgi Áss munu hins vegar ræða hin lögfræðilegu sjónarmið um málið, þar á meðal dómafordæmi og túlkun stjórnarskrárinnar og laga um fiskveiðar. RNH styður og kynnir þennan fund Lögréttu sem þátt í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

Helgi Áss Grétarsson fæddist 1977. Hann er stórmeistari í skák, lauk lagaprófi frá Háskóla Íslands 2005 og öðlaðist réttindi héraðdómslögmanns 2006. Hann er dósent í lagadeild Háskóla Íslands með eignarétt að sérsviði. Hann hefur skrifað tvær bækur, Réttarsögu fiskveiða 2008 og Þjóðina og kvótann 2011.

Jón Steinar Gunnlaugsson fæddist 1947. Hann lauk lagaprófi frá Háskóla Íslands 1973 og starfaði sem héraðsdómslögmaður og hæstaréttarlögmaður, uns hann var skipaður hæstaréttardómari 2004. Hann lét af því starfi 2012. Jón Steinar var einnig prófessor í lögum í Háskólanum í Reykjavík 2002–2004. Hann hefur skrifað þrjár bækur, Deilt á dómarana (1987), Um fordæmi og valdmörk dómstóla (2003) og Um málskot í einkamálum (2005).

Hannes Hólmsteinn Gissurarson prófessor heldur erindi um bankahrunið íslenska á morgunverðarfundi, sem sænska hugveitan Timbro efnir til í Stokkhólmi þriðjudaginn 29. október. Fyrirlestur hans verður fluttur á ensku og nefnist „Why Was Iceland Left Out in the Cold?“ Hann er þáttur í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, „Europe, Iceland and the Future of Capitalism“.

Í útdrætti úr fyrirlestrinum segir: „As described in the famous dialogue between the Athenians and the Melians, international politics has often meant the rule of the strong over the weak. Here, a modern example will be considered, that of Iceland in the 2007–2009 international financial crisis. In September 2008, the American Fed announced currency swap agreements with the Swedish, Danish and Norwegian central banks, essentially issuing a license to those banks to print dollars. The request of Iceland’s Central Bank to be included was rejected. In October 2008, the British Labour government closed down the two Icelandic-owned banks in England, on the same day that it announced an immense rescue package for all other banks in England. Moreover, the British government used an anti-terrorism law to freeze the assets of one of the Icelandic banks, briefly even putting the Icelandic Central Bank and the Ministry of Finance on a list of terrorist organisations, alongside the Al-Qaida and the Talibans. What explains the refusal of the American Fed to include Iceland? Was the foreseeable collapse of its banks meant to be an elimination of unwelcome competition in European financial markets, as well as a lesson and a warning? Was the British Labour government under pressure from Labour-controlled municipalities which had deposited large sums of money in accounts in the Icelandic banks? Was the ferocity of the British response to the Icelandic crisis because the British authorities expected the Icelandic banks to behave like Lehman Brothers which had transferred enormous amounts of money to the US just before its collapse? Most importantly, what does this example tell us about the rules really applying in international affairs, in a dispute between the strong and the weak, an Athens and a Melos, in the midst of a grave crisis?“

Einnig heldur Urban Bäckström, sem var seðlabankastjóri Svíþjóðar 1994–2002 og er nú framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins í Svíþjóð, erindi. Bäckström er hagfræðingur að menntun. Hann var deildarstjóri í sænska viðskiptaráðuneytinu, síðan hagfræðingur Hófsama framfaraflokksins, eftir það Samtaka fjárfesta í Svíþjóðar og þá ráðuneytisstjóri í sænska fjármálaráðuneytinu í miðri fjármálakreppunni í Svíþjóð á öndverðum tíunda áratug 20. aldar. Þegar Bäckström var seðlabankastjóri, varð hann að bregðast við fjármálakreppunni í Asíu, sem hafði nokkur áhrif í Svíþjóð. Hann var um tveggja ára skeið forstjóri líftryggingafélagsins Skandia, en Kaupþing og Burðarás áttu þá hlut í því fyrirtæki.

Ljósm. Birgir Ísl. Gunnarsson.

Hannes H. Gissurarson, prófessor í stjórnmálafræði, flytur erindi um skýringar á bankahruninu í Þjóðarspeglinum, sem félagsvísindasvið Háskóla Íslands heldur föstudaginn 25. október 2013, en þar kynna fræðimenn á sviðinu rannsóknir sínar. Málstofan með Hannesi verður í Háskólatorgi, stofu HT-101, kl. 9–10.45, og í henni taka þátt Eiríkur Bergmann, Kristín Loftsdóttir og fleiri. Hannes mun þar vísa á bug þeim skýringum Ha-Joons Changs, Roberts Wades og Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur á bankahruninu, að það hafi verið vegna sérstakrar frjálshyggjutilraunar ríkisstjórna Davíðs Oddssonar. Hann mun sýna, hvers vegna gögn bendi til þess, að tímamót hafi orðið í þróun hagkerfisins árið 2004 og hvers vegna lánaþensluna eftir það megi aðallega rekja til einnar af þeim þremur fyrirtækjasamstæðum, sem þá létu aðallega að sér kveða. Hann mun einnig ræða um erlendar orsakir bankahrunsins, meðal annars hegðun bandaríska seðlabankans og breska fjármálaeftirlitsins, en ekki síst ríkisstjórnar breska Verkamannaflokksins. Erindi Hannesar er þáttur í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

Í annarri málstofu sama dag, kl. 11–12.45 í aðalbyggingu Háskólans, stofu 220, mun Hannes H. Gissurarson kynna niðurstöður rannsóknar, sem hann hefur gert ásamt einum nemanda sínum, Helenu Rós Sturludóttur, á vitund Íslendinga um vinaþjóðir sínar í Eystrasaltsríkjunum þremur. Hann mun lýsa samskiptum Íslands og Eystrasaltsríkjanna, á meðan nasistar og kommúnistar hernámu þessi lönd, allt til 1991, og ræða um þá mynd, sem íslenskar kennslubækur gefa af þessum ríkjum. Erindið nefnist: „Different Nations, Shared Experiences: The Baltic Countries and Iceland.“ Meðal annars mun hann lýsa fyrirlestraferð lettnesku gyðingastúlkunnar Libu Fridlands hér 1923, ritdeilum litáíska útlagans Teodorasar Bieliackinas og íslenskra sósíalista 1946, útkomu bóka á íslensku um hlutskipti Eystrasaltsþjóðanna, heimsóknum Eistlendinganna dr. Augusts Reis og Johannesar Käbins til Íslands og textum í íslenskum kennslubókum í sögu um Eystrasaltsríkjum. Verkefni Hannesar H. og Helenu Rósar var unnið í samstarfi við Unitas-stofnunina í Eistlandi og Hernámsárasafnið í Lettlandi, sem sjá saman um verkefni á vegum Evrópusambandsins, „Different Nations — Shared Experiences.“ Erindi Hannesar er jafnframt þáttur í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu fórnarlambanna“. Aðgangur að báðum málstofunum er ókeypis og öllum heimill.