Prófessor Hannes H. Gissurarson, sem situr í rannsóknarráði RNH, flutti fyrirlestur um íslenska bankahrunið á frelsisþingi Evrópusamtaka ungra íhaldsmanna, European Young Conservatives, í Cambridge 22. september 2013. Hann tók undir eina meginniðurstöðu í skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis á bankahruninu, sem hefði verið, að sérstök kerfisáhætta hefði myndast í íslenska bankakerfinu vegna skuldasöfnunar helstu eigenda bankanna, einkum og sér í lagi Baugshópsins  undir forystu Jóns Ásgeirs Jóhannessonar. Önnur kerfisáhætta hefði verið fólgin í því, að rekstrarsvæði bankanna hefði verið miklu stærra en baktryggingarsvæði þeirra. Hannes benti á, að þremur spurningum hefði þó ekki verið svarað þrátt fyrir rækilega rannsókn á innlendum áhrifaþáttum bankahrunsins: Hvers vegna neitaði bandaríski seðlabankinn hinum íslenska um gjaldeyrisskiptasamninga (í raun heimild til að prenta Bandaríkjadal), á meðan hann gerði slíka samninga við önnur Norðurlönd og mörg önnur ríki utan evrusvæðisins? Hvers vegna lokaði ríkisstjórn breska Verkamannaflokksins tveimur bönkum í eigu Íslendinga, sama dag og hún bjargaði öllum öðrum fjármálastofnunum í Bretlandi, þar á meðal bönkum, sem sættu rannsókn vegna peningaþvættis og hagræðingar vaxta? Hvers vegna beitti þessi sama ríkisstjórn hryðjuverkalögum á íslensk fyrirtæki og stofnanir með þeim afleiðingum, að öll viðskipti milli Íslands og umheimsins stöðvuðust?

Frá v.: Karítas Ólafsdóttir, Hannes Hólmsteinn, Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir og Hilmar Freyr Kristinsson.

Hannes nefndi ýmsar ástæður, sem kynnu að vera til fjandskapar í grannlöndunum í garð íslensku bankanna. Leyniþjónusta Breta, MI5, hefði til dæmis rannsakað, hvort eigendur þeirra stunduðu peningaþvætti fyrir rússnesk glæpasamtök, en ekkert hefði komið fram, sem benti til þess. Alistair Darling hefði sagt í endurminningum sínum, að íslenskir auðmenn hefðu gefið stórfé til breska Íhaldsflokksins, en Hannes kvaðst ekki hafa fundið dæmi þess þrátt fyrir nokkra leit. Mörg sveitarfélög undir stjórn Verkamannaflokksins hefðu geymt fé sitt á Icesave-reikningum Landsbankans, og þess vegna hefðu frammámenn flokksins ókyrrst. Meginskýringin á þessum fjandskap hefði hins vegar eflaust verið, að íslensku bankarnir veittu öðrum evrópskum bönkum harða samkeppni. Myndast hefði sú skoðun í röðum ráðamanna í hinum vestræna heimi, að fella þyrfti íslensku bankana öðrum til viðvörunar eins og fjármálafyrirtækið Lehman Brothers hefði verið fellt tveimur vikum á undan. Hannes tók fram, að hann væri ekki með þessu að verja íslensku bankana sérstaklega, en aðeins að benda á, að margir stórir bankar annars staðar hefðu fallið, hefði þeim ekki verið bjargað með gjaldeyrisskiptasamningum við bandaríska seðlabankann, til dæmis Danske Bank í Danmörku og UBS og Credit Suisse í Sviss. Hann sagðist ekki vera þeirrar skoðunar, að skilyrðislaust ætti að bjarga bönkum, sem komist hefðu í þrot. Til dæmis sætu írskir skattgreiðendur nú uppi með þunga skuldabyrði vegna þess, að írska ríkið hefði tekið fulla ábyrgð á bönkum landsins.

Frelsisþingið var haldið í tilefni þess, að tuttugu ár eru nú liðin frá stofnun Evrópusamtaka ungra íhaldsmanna, en Samband ungra sjálfstæðismanna á Íslandi var eitt af þremur samtökum, sem höfðu forgöngu um stofnunina. Þótti þáverandi forystumönnum SUS önnur evrópsk æskulýðssamtök vera of höll undir báknið í Brussel. Margrét Thatcher, fyrrverandi forsætisráðherra Breta, var verndari Evrópusamtakanna allt frá byrjun, en Davíð Oddsson var í forsætisráðherratíð sinni einn af heiðursforsetum þess. Núverandi formaður samtakanna er breski fjármálafræðingurinn Tim Dier. Daniel Hannan, Íslandsvinur, evrópuþingmaður og ritari AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, var ræðumaður í hátíðarkvöldverði frelsisþingsins laugardaginn 21. september. Annar Íslandsvinur, Andrew Rosindell, sem situr í neðri málstofu breska þingsins, sleit þinginu 22. september. Rosindell var fyrsti formaður samtakanna, hefur oft komið til Íslands og á marga íslenska vini. Hann gat þess í ræðu sinni, að merki samtakanna væri íslensk svala á flugi, tákn frelsisins, og hefðu forystumenn samtakanna tekið það fram yfir stjörnuhringinn, sem væri merki Evrópusambandsins. Átta ungir sjálfstæðismenn sóttu frelsisþingið í Cambridge, en á frelsisþinginu voru um 120 fulltrúar frá 37 löndum. Þeim voru meðal annars sýnt skjalasafn Churchills, sem varðveitt er á Churchill-garði, þar sem frelsisþingið var haldið. Þátttaka Hannesar Hólmsteins í þinginu var liður í samstarfsverkefni RNH og AECR um „Ísland, Evrópu og framtíð kapítalismans“, en AECR var helsti bakhjarl þingsins.

Hannes Hólmsteinn ræddi um efni fyrirlesturs síns í Cambridge við þá Frosta Logason og Mána Pétursson í útvarpsþættinum Harmageddon miðvikudagsmorguninn 25. september 2013.

Ljósm.: Vb. Haraldur Guðjónsson

Matthew Elliott, stofnandi bresku skattgreiðendasamtakanna og höfundur fjölmargra rita um sóun í opinberum rekstri, flutti erindi á fundi RNH og Samtaka skattgreiðenda föstudaginn 20. september 2013. Hann sagði þar frá stofnun og starfsemi skattgreiðendasamtakanna, sem eru óháð grasrótarsamtök með um 80 þúsund félagsmenn. Þau hafa mjög látið að sér kveða í stjórnmálaumræðum í Bretlandi. Elliott sagði, að skattar ættu að vera lágir og einfaldir. Verulegt svigrúm væri til að spara í opinberum rekstri, án þess að það kæmi niður á þjónustu við þá, sem þyrftu á henni að halda og gætu sjálfir ekki greitt fyrir hana. Elliott sagði, að eftirlætisdæmi sitt væri, að í einu skrifstofuhúsi fyrir breska þingið hefði verið komið fyrir tíu trjám, og hefði það kostað 400 þúsund pund eða um 70 milljónir íslenskra króna. Elliott brýndi það fyrir áheyrendum, að í varnarbaráttu skattgreiðenda þyrfti að taka auðskiljanleg og skýr dæmi, sem snertu fólk sjálft.

Koma Elliotts til landsins vakti mikla athygli. Hann talaði einnig um hagræðingu í opinberum rekstri á fundi hjá Sjálfstæðisflokknum laugardaginn 21. september. Gunnlaugur Snær Ólafsson ræddi við Elliott fyrir Heimssýn og Samtök skattgreiðenda, og er viðtalið aðgengilegt á Youtube. Elliott lýsti þar sóuninni og spillingunni í Brussel, þar sem skriffinnarnir þurfa fæstir að greiða skatta af tekjum sínum. Hann kvað Evrópusambandið eyða stórfé í áróðursvél sína. Morgunblaðið birti viðtal við Elliott 19. september. Þar kvað hann Evrópubúa standa á krossgötum. Eftir kosningarnar í Þýskalandi, sem framundan væru, myndu sumir vilja frekari Evrópusamruna, en aðrir halda í þjóðleg sérkenni sín. Stóra Bretland væri eins og Ísland og Noregur í ysta belti Evrópu, ef svo mætti segja. Netmiðillinn Andríki birti frétt um fund Elliotts 20. september. Viðskiptablaðið sagði frá erindi Elliotts 20. september og ræddi síðan við hann á vefsjónvarpi sínu. Fundurinn með Elliott 20. september var þáttur í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“. Hann er einnig fyrsti þátturinn í sérstöku skattaátaki Samtaka skattgreiðenda og RNH. Næstu fundir um skattamál verða í hátíðasal Háskóla Íslands mánudaginn 14. október kl. 17–19, þar sem rætt verður um rökin gegn veiðigjaldi, og í stofu N-131 í Öskju, náttúrufræðahúsi Háskóla Íslands, mánudaginn 4. nóvember kl. 12–13, en þar mun dr. Daniel Mitchell frá Cato-stofnuninni ræða um gögn til stuðnings kenningunni um Laffer-áhrif (að skatttekjur ríkisins þurfi ekki að minnka línulega eða beint með skatthlutfalli).

Ljósm. Ólafur Engilbertsson.

Fjölmenni var í Þjóðarbókhlöðunni mánudaginn 16. september, þegar dr. Andreja Valic Zver, forstöðumaður Stofnunar um sátt sögu og þjóðar í Ljubljana í Slóveníu, flutti fyrirlestur um, hvers vegna mikilvægt væri að minnast fórnarlamba alræðis í Evrópu. Zver rifjaði upp, að Slóvenía hefði á tuttugustu öld þurft að þola undirokun þrenns konar alræðisflokka, fasista, nasista og kommúnista. Enn væru að finnast fjöldagrafir í landinu, aðallega frá fyrstu árum kommúnistastjórnarinnar, enda hefði orðið sannkallað blóðbað við valdatöku kommúnista í stríðslok. Gamlir leynilögreglumenn gengju ekki aðeins um lausir og liðugir, heldur fengju þeir jafnvel heiðursmerki. Margir Slóvenar hefðu líka furðað sig á því, að Evrópusambandið hefði styrkt minnismerki um Tito, sem hefði verið grimmur alræðisherra, þótt hann hefði neitað að taka við fyrirskipunum frá Stalín. Zver rakti niðurstöður kannana, sem sýna, að söguleg vitund æskufólks í Evrópu er mjög takmörkuð, sérstaklega um ódæðisverk kommúnista.

Arnór Hannibalsson

Illugi Gunnarsson menntamálaráðherra stjórnaði fundinum. Á meðal þeirra, sem báru fram fyrirspurnir til dr. Zvers, voru dr. Ragnar Árnason prófessor og Jón Baldvin Hannibalsson, fyrrverandi utanríkisráðherra. Að fyrirlestri Zvers og fyrirspurnum og umræðum loknum hélt dr. Hannes H. Gissurarson prófessor stutta ræðu til að minnast dr. Arnórs Hannibalssonar heimspekiprófessors, sem var einn helsti andstæðingur alræðisstefnunnar á Íslandi. Hannes kvað þrennt hafa einkennt Arnór umfram marga aðra, rík réttlætiskennd, hugrekki og feikileg þekking, enda hefði hann verið kallaður „Arnór fróði“, hefði hann verið uppi á þjóðveldisöld. Hannes rifjaði upp kvöldverð, sem þeir Arnór hefðu setið með pólska heimspekingnum Leszek Kolakowski, þegar hann kom hingað til lands í apríl 1979. Hannes hefði þá spurt Kolakowski, hvort vandi Evrópumanna væri ekki sá, að Guð væri dauður í hugum mannanna, eins og Nietzsche hefði orðað það. Kolakowski hefði þá svarað, að vandinn væri miklu frekar, að djöfullinn væri dauður í hugum mannanna. Menn væru dofnir fyrir möguleikanum á mannvonsku, þeir tryðu ekki lengur eða leiddu hjá sér fréttir og frásagnir um bölið, hið illa í mannskepnunni.

Ingibjörg Steinunn Sverrisdóttir landsbókavörður tekur við Komintern-skjölunum. Ljósm. Ólafur Engilbertsson.

Jafnframt afhenti Hannes Þjóðarbókhlöðunni skjöl þau, sem Arnór Hannibalsson fann í Moskvu í rannsóknum sínum þar eftir hrun kommúnismans, aðallega úr safni Kominterns, Alþjóðasambands kommúnista, en kommúnistaflokkurinn íslenski var deild úr honum frá stofnun 1930. Forystumenn Sósíalistaflokksins höfðu einnig veruleg tengsl við valdhafana í Moskvu, þótt þeir færu oftast leynt með það. Kvað Hannes margt vera merkilegt í þessum skjölum, þótt það dýpkaði ef til vill heldur skilning manna á kommúnismanum á Íslandi frekar en breytti honum. Þegar heilsa Arnórs brast, lét hann Hannes fá skjölin til úrvinnslu í bókina Íslenska kommúnista 1918–1998, sem kom út hjá Almenna bókafélaginu 2011. Eru þessi skjöl nú aðgengileg öllum fræðimönnum.

Fundurinn með dr. Zver 16. september 2013 var til heiðurs Arnóri Hannibalssyni og í tilefni þess, að þennan dag lauk myndasýningu í Þjóðarbókhlöðunni um „Heimskommúnismann og Ísland“. Hún var opnuð 23. ágúst, á minningardegi fórnarlamba alræðis í Evrópu, sem Evrópuþingið valdi, af því að Hitler og Stalín gerðu þann dag árið 1939 griðasáttmála sinn, sem hleypti af stað seinni heimsstyrjöldinni. Að honum stóðu auk RNH Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands og Varðberg, samtök um vestræna samvinnu. Hann er þáttur í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu fórnarlambanna“. Eftir fundinn efndi Hannes til móttöku á heimili sínu, og sóttu hana menntamálaráðherra, landsbókavörður og nokkrir aðrir gestir ásamt dr. Zver. Eiginmaður dr. Zvers, Milan, var menntamálaráðherra Slóveníu 2004–2008 og situr nú á Evrópuþinginu fyrir land sitt. Þriðjudaginn 17. september ræddi Morgunblaðið við dr. Zver. Þar talaði hún meðal annars um sögukennslu, en hún hefur sjálf kennt sögu og verið í forsvari sögukennara í Slóveníu. Viðskiptablaðið birti einnig 19. september frásögn af fyrirlestri dr. Zvers og myndir af fundinum og afhendingu Komintern-skjalanna.

Glærur Zvers