Ragnar Árnason flytur fyrirlestur sinn.

Svæðisþing Evrópusamtaka frjálshyggjustúdenta, European Students for Liberty, var haldið í Reykjavík laugardaginn 3. október 2015, var fjölsótt og tókst hið besta.  Voru fulltrúar ekki aðeins úr háskólunum, heldur líka margir úr framhaldsskólum á Reykjavíkursvæðinu. RNH studdi ráðstefnuna á ýmsan hátt. Prófessor Ragnar Árnason, formaður rannsóknaráðs RNH, hélt fyrirlestur um eignarrétt og frjálsan markað, prófessor Hannes H. Gissurarson hélt móttöku heima hjá sér fyrir erlendu gestina á ráðstefnunni og Gísli Hauksson, formaður stjórnar RNH, skipulagði móttöku fyrir alla ráðstefnugesti, sem var á vegum Gamma eignastýringarfélags, og fengu ráðstefnugestir þar að kynnast framsæknu fyrirtæki í örum vexti. Þátttaka RNH var liður í samstarfsverkefni við AECR, Evrópusamtök íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“. Aðrir ræðumenn á ráðstefnunni voru Ásgeir Ingvarsson viðskiptafréttamaður, sem talaði um áhrif innflytjenda á tekjudreifingu, Sigríður Andersen þingmaður, um samband stjórnmálabaráttu og hugmyndabaráttu, Roderick T. Long, heimspekiprófessor í Auburn háskóla, um „vinstri-frjálshyggju“ eða bandalag róttækra vinstri manna og frjálshyggjumanna, sem litu hvorir tveggja ríkið og ýmsar aðrar stofnanir með tortryggni, og Heiðar Guðjónsson fjárfestir, um skuldasöfnun ríkisins, sem einkaréttur þess á útgáfu peninga auðveldaði. Þótt ráðstefnugestir væru síður en svo sammála um allt, fannst þeim undantekningarlaust, að margar frumlegar og djarfar hugmyndir hefðu verið settar fram á fundinum. Fundarstjórar voru Lukas Schweiger frá Austurríki, sem búsettur er á Íslandi, og Eyð Áradóttir frá Færeyjum, sem búsett er í Danmörku. Fundurinn var tekinn upp af þýska kvikmyndafyrirtækinu Sons of Libertas, og verður hluti upptökunnar og viðtöl við nokkra fyrirlesara notað í heimildamynd, sem fyrirtækið er að gera.

Glærur Ragnars Árnasonar

Prófessor Hannes H. Gissurarson var einn fyrirlesara á fjölsóttu svæðisþingi Evrópusamtaka frjálshyggjustúdenta, European Students for Liberty, í Sofia í Búlgaríu 17. október 2015. Erindi hans var um „Frelsi á Íslandi 930–2015“, og þar lýsti hann meðal annars réttarvörslu í höndum einstaklinga á Þjóðveldisöld, ítölunni, sem notuð var til að skammta aðgang að beitarlandi á Þjóðveldisföld, fátæktinni af manna völdum 1490–1787, þegar landið var lokað fyrir viðskiptum og fiskveiðar ekki löglegur atvinnuvegur, kvótakerfinu í sjávarútvegi frá því á áttunda áratug 20. aldar, umbótunum í átt til aukins frelsis 1991–2004 og bankahruninu 2008, orsökum þess og afleiðingum.

Fjörugar umræður urðu að erindi Hannesar loknu. Hann var spurður: Hvað um nýliðun í sjávarútvegi? Svar hans var, að vandinn var ótakmarkaður aðgangur og allt of margir að veiðum. Nýliðun væri ekki markmiðið við þær aðstæður. Komið var á því kerfi, að menn kæmust ekki á veiðar, nema þeir hefðu kvóta. Þetta væri sama lögmál og í landbúnaði. Menn gætu ekki hafið búskap, nema þeir keyptu sér land og bústofn. Eini rétturinn, sem væri tekinn af öðrum við það, að kvótum hefði veirð úthlutað til þeirra, sem stundað hefðu veiðar, væri rétturinn til að gera út með engum ábata, og sá réttur væri samkvæmt skilgreiningu einskis virði. Einnig var Hannes spurður: Hvað um arðinn af fiskveiðum? Af hverju átti hann að renna óskiptur til útgerðarmanna? Svar hans var, að það væri skömminni skárra en að hann rynni til ríkisins, sem notaði fé sitt sjaldnast skynsamlega. „Ríkið er ekki við; ríkið er þeir,“ sagði Hannes. Auk þess væri úthlutun aflakvóta samkvæmt veiðireynslu eina leiðin til að loka fiskimiðunum eða girða þau af, sem vænleg væri til árangurs, því að þá væri högum manna lítt raskað: Þeir, sem vildu halda áfram veiðum, gætu þá keypt út hina, sem vildu hætta veiðum.

Otto Brøns Petersen

Margir aðrir fyrirlestrar voru í boði á ráðstefnunni. Otto Brøns-Petersen hagfræðingur, fyrrverandi aðalsérfræðingur danska skattamálaráðuneytisins, talaði um Danmörku. Spurning hans var: Er velferðarríkið þrátt fyrir allt skilvirkt? Þau Hillary Clinton og Bernie Sanders höfðu í kappræðum bandaríska Lýðræðisflokksins (Democrats) bæði lýst yfir aðdáun sinni á Danmörku. Brøns-Petersen benti hins vegar á, að norrænu ríkin búa við tiltölulega frjáls hagkerfi. Til dæmis mælist danska hagkerfið hið 22. frjálsasta í heimi þrátt fyrir þunga skattbyrði. Hann varpaði líka á skjá línuritum, sem sýndu, að hagsæld Dana er frá þeim tíma, þegar hagkerfið var jafnfrjálst og í Bandaríkjunum og skattbyrði sambærileg. Munurinn var sá, að Danir ákváðu á sjötta áratugnum að endurdreifa eftir föngum ávinningnum af atvinnufrelsi, en Bandaríkjamenn ekki. Hann bætti við, að danska hagkerfið væri að sumu leyti skilvirkt, en að í það vantaði nýsköpun. Brøns-Petersen minntist á það, að Danir hefðu iðulega mælst hamingjasamasta þjóð í heimi. Hann varpaði hins vegar á skjá línuriti, sem sýndi sterka almenna fylgni milli hagsældar og hamingju: Fátækar þjóðir eru óhamingjusamar, ríkar þjóðir hamingjusamar. Niðurstaða Brøns-Petersens var: Þjóðir eiga ekki að taka upp velferðarríki til þess að verða ríkar eða hamingjusamar, heldur geta þær tekið upp velferðarríki, af því að þær eru ríkar og hamingjasamar. Það er hins vegar vafamál, hversu lengi auðlegð þjóða endist, verði skattbyrðin of þung.

Aristides Hatzis, hagfræðiprófessor í Aþenu, talaði um gríska harmleikinn. Hann benti á, að gríska hagkerfið tók miklum framförum árin 1929–1980. Þá var meðalhagvöxtur um 5% á ári þrátt fyrir mikinn óróa í stjórnmálum. Grikkir gátu gengið í Evrópusambandið 1980, af því að margt gekk vel hjá þeim. En upp úr því hófst harmleikurinn. Sósíalistaflokkkurinn komst til valda undir forystu Andreasar Papandreu, og andstæðingar þeirra, sem kölluðu sig íhaldsmenn, fylgdu svipaðri stefnu, þegar þeir komust síðar til valda, og kallaði Hatzis þá „Sósíalistaflokk númer tvö“. Við tók kerfisbundin spilling, þar sem miðstéttin hrifsaði til sín fjárframlög Evrópusambandsins, sem áttu að renna í að styrkja innviði hagkerfisins, jafnframt því sem allir reyndu að svíkja undan skatti. Gríski draumurinn, sem nú hefði snúist upp í martröð, hefði verið að ljúka háskólaprófi snemma, starfa hjá hinu opinbera og komast á eftirlaun laust eftir fimmtugt. Allt hefði farið í neyslu, ekkert í fjárfestingar. Gríska hagkerfið væri ekki sjálfbært. Það væri ekki frjálst markaðshagkerfi, og varpaði Hatzis á skjá nokkrum línuritum til að sýna það. Studdist hann meðal annars við alþjóðlega vísitölu atvinnufrelsis og mælingar á samkeppnishæfni. Í ljós kom, að ótrúlega tafsamt og erfitt er til dæmis að stofna fyrirtæki eða ljúka gjaldþrotaskiptum í Grikklandi. Skilaboðin til erlendra fjárfesta væru í raun: Komið ekki til Grikklands! Tvær leiðir væru út úr ógöngunum, sagði Hazis. Önnur væri að leggjast á bæn og vona hið besta, hin að gera róttækar breytingar í frjálsræðisátt á hagkerfinu.

Þátttaka Hannesar í ráðstefnunni var liður í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

RNH er hinn íslenski samstarfsaðili pólska rannsóknarsetursins Minningar og framtíðar í Wroclaw, sem sinnir rannsóknarverkefni um munnlega sögu af tengslum Íslendinga og Pólverja, einkum hin síðari ár. Haldinn var vinnufundur í Reykjavík 17.–27. ágúst 2015, þar sem pólskir fræðimenn og háskólanemar tóku viðtöl við Pólverja á Íslandi, heimsóttu deild munnlegrar sögu á Þjóðarbókhlöðunni og hlustuðu einnig á tvo íslenska fræðimenn skýra annars vegar Íslandssöguna og hins vegar íslenskar ævisögur. Veitti RNH aðstoð við undirbúning vinnufundarins.

Dr. Hannes H. Gissurarson stjórnmálafræðiprófessor rakti sögu Íslands frá öndverðu. Kvað hann hana hafa verið stríð þjóðarinnar við eld og ís fram á 20. öld. Þjóðveldið hefði verið forvitnileg tilraun til að leysa úr ágreiningsefnum án ríkisvalds. Á meðan landið var dönsk hjálenda, hefði konungur í raun gert bandalag við fámenna íslenska landeigendastétt um að halda sjávarútvegi niðri. Þetta hefði breyst á 19. öld og þjóðin brotist úr fátækt í bjargálnir í krafti útgerðar og verslunar. Bankahrunið 2008 hefði verið henni mikið áfall, en hún hefði jafnað sig furðufljótt, eins og á fyrri áföllum. Þjóðin hefði fram á síðustu tíma verið mjög einsleit, en það væri að breytast. Pólskir innflytjendur hefðu lagast betur að henni en margir aðrir hópar.

Dr. Guðni Jóhannesson sagnfræðilektor lýsti íslenskum ævisögum. Sjálfur hefði hann skrifað nokkrar slíkar sögur, meðal annars umdeilda bók um Kára Stefánsson, frumkvöðul og lækni, og ævisögu Gunnars Thoroddsens forsætisráðherra, sem betur hefði verið tekið. Guðni kvaðst nú vera með þrjú slík verk í smíðum, tvær ævisögur íslenskra frammámanna að frumkvæði og með tilstyrk fjölskyldna þeirra og rit um föður sinn, Jóhannes Sæmundsson. Margvísleg vandkvæði væru á því að útvega heimildir í slík verk og meta þær, jafnframt því sem heiðarlegur sagnfræðingur þyrfti að nálgast viðfangsefnið í senn af samúð og þó undanbragðalaust. Hann hefði notað munnlegar heimildir í sumum verkum sínum, en þær þyrfti að meta vandlega eins og aðrar heimildir.

Glærur Hannesar 19. ágúst 2015

Í 29. tbl. 33. árg. Vísbendingar í júlí 2015 birtist grein eftir prófessor Hannes H. Gissurarson, rannsóknastjóra RNH, um það, hvers virði Rússagullið var, sem íslenskir kommúnistar og sósíalistar fengu frá Moskvu. Hannes telur rétt að færa upp þær tölur, sem til eru í skjölum, af tveimur ástæðum. Önnur er sú, að greiðslurnar voru leynilegar og ekki tekinn neinn skattur af þeim, áður en Sósíalistaflokkurinn fékk þær í hendur ólíkt því til dæmis, ef verkamaður í Norðurmýrinni hefði látið fé af hendi rakna. Hin ástæðan er, að núvirða verður upphæðir miðað við verðlag. Tíu þúsund dalir árið 1955 er að raunvirði miklu meira 2015. Niðurstaða Hannesar er, að það Rússagull, sem vitað er um (en auk þess kunna aðrar greiðslur að hafa farið fram annars staðar, til dæmis fyrir milligöngu leyniþjónustu Moskvumanna, KGB, eða leyniþjónustu Rauða hersins, GRÚ), hafi skattvirt og núvirt numið um 3,5 milljónum Bandaríkjadala eða hátt í 500 milljónum íslenskra króna. Þetta hafi verið um 30 milljónir króna á ári tímabilið 1955–1970. Mjög hafi munað um þetta fé í landi, þar sem aðeins bjuggu rösklega 150 þúsund manns árið 1955. Rannsókn Hannesar var liður í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu fórnarlambanna“.