Prófessor Corbett Grainger

Föstudaginn 24. október kl. 16 verður málstofa RNH um „Tekjudreifingu og skatta“ í fundarsal Gamma á jarðhæð við Garðastræti 37. Þar mun prófessor Corbett Grainger frá Wisconsin-háskóla í Madison bera saman tvær lausnir á fiskveiðivandanum, skattlagningu eða úthlutun afnotaréttinda, prófessor Ragnar Árnason greina ýmsar mælingaskekkjur og hugsanavillur um tekjudreifingu og skattbyrði og prófessor Hannes H. Gissurarson gagnrýna kenningar franska hagfræðingsins Thomasar Pikettys um sífellt breiðara bil milli ríkra og fátækra.

Málstofan er haldin í tilefni af því, að komið er út hjá Almenna bókafélaginu greinasafnið Tekjudreifing og skattar, sem sex íslenskir fræðimenn skrifa í, Ragnar Árnason, Birgir Þór Runólfsson, Axel Hall, Helgi Tómasson, Hannes H. Gissurarson og Arnaldur Sölvi Kristjánsson. Einn samstarfsaðili RNH, RSE, Rannsóknamiðstöð í samfélags- og efnahagsmálum, styrkti útkomu bókarinnar. Málstofan er haldin í samstarfi við Samtök skattgreiðenda. Eftir fyrirlestra og umræður verður móttaka frá 17.30 til 19. Málstofan er liður í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

Hannes Hólmsteinn Gissurarson, prófessor í stjórnmálafræði, heldur fyrirlestur um kenningar franska hagfræðingsins Tómasar Pikettys á alþjóðlegri ráðstefnu European Students for Liberty í Björgvin 18. október. Þar ber Hannes saman kenningar bandaríska heimspekingsins Johns Rawls og Pikettys, en munurinn er sá, að Rawls hafði áhyggjur af fátæku fólki, en Piketty af ríku. Hannes gagnrýnir talnanotkun Pikettys, sem vanmetur að hans sögn tekjur fátækasta tekjuhópsins og ofmetur að sama skapi tekjur ríkasta tekjuhópsins. Það sé hins vegar vel hugsanlegt, að dregið hafi sundur með fátækustu og ríkustu hópunum á Vesturlöndum síðustu áratugi. Ein ástæða til þess geti verið, að heimsviðskipti hafa aukist, en það hafi tvenns konar áhrif: Verkamenn á Vesturlöndum sæti samkeppni frá kínverskum og indverskum verkamönnum, og fólk með sérstaka hæfileika, sem erfitt sé eða ókleift að fjöldaframleiða, til dæmis kvikmyndastjörnur, skemmtikraftar, íþróttahetjur og hugvitsmenn, geti nú náð til miklu stærri markaðar en áður og þess vegna stóraukið tekjur sínar. Hannes ræðir líka, hvort eitthvað sé í sjálfu sér óréttlátt eða óeðlilegt við ójafna tekjudreifingu, þegar sú tekjudreifing sé samkvæmt frjálsu vali.

Á meðal annarra fyrirlesara á ráðstefnunni eru dr. Yaron Brook, forstöðumaður Ayn Rand stofnunarinnar í Kaliforníu, og prófessor emeritus Rögnvaldur Hannesson, sem kenndi lengi við Viðskiptaháskólann í Björgvin. Ræðir Brook um siðferðilegan boðskap Rands, en Rögnvaldur um einkaeignarrétt á gæðum hafsins. Nýjasta bók Rögnvaldar er um öfgaumhverfisstefnu, Ecofundamentalism: A Critique of Extreme Environmentalism. Fyrirlestur Hannesar er liður í samstarfsverkefni RNH og AECR um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

F. A. Hayek

Hannes Hólmsteinn Gissurarson, prófessor í stjórnmálafræði, heldur fyrirlestur á alþjóðlegri ráðstefnu Economic Freedom Institute, sem tengd er Manhattanville College í Purchase í New York-ríki, skammt norðan af New York-borg, föstudaginn 10. október. Ráðstefnan er að þessu sinni helguð 70 ára minningu Leiðarinnar til ánauðar eftir Friedrich A. von Hayek, sem gaf það tímamótaverk út 1944. Sautján fræðimenn halda erindi á ráðstefnunni, þar á meðal hinn kunni peningamálahagfræðingur Jerry Jordan, fyrrverandi seðlabankastjóri Seðlabankans í Cleveland, William Poole, fyrrverandi seðlabankastjóri Seðlabankans í St. Louis, prófessor Sanford Ikeda, State University of New York í Purchase, og prófessor Edward Stringham, Fayetteville State University í Norður-Karólínu.

Hannes ræðir um sjálfsprottna þróun í anda Hayeks. Hann nefnir fyrst þrjú erlend dæmi um sjálfsprottna þróun, þegar menn leysa með markaðsviðskiptum vanda, sem hagfræðingar hafa stundum ranglega talið leysanlegan eingöngu með ríkisafskiptum. Eitt dæmið var frá A. C. Pigou af tveimur misgóðum vegum, þar sem umferðin skiptist ekki á hagkvæman hátt á milli þeirra og yrði of mikil á betri veginum, svo að þar yrðu tafir. F. H. Knight benti á, að þetta mætti leysa með einkaeign á vegum. Annað dæmi var í öllum skólabókum, meðal annars eftir P. Samuelson. Það var af vitum, en erfitt væri eða ókleift að takmarka verðlagningu þjónustu þeirra við notendur. R. H. Coase benti á reynslu, sem sýndi, að greiðsla fyrir þjónustu þeirra var innheimt með hafnargjöldum. Þeir gátu þess vegna verið einkareiknir. Þriðja dæmið var ljósvakinn, en í Bandaríkjunum úthluta opinberar stofnanir útvarpsleyfum. T. W. Hazlett benti á, að á þriðja áratug var að þróast eignarréttur á útvarpsrásum á hverju svæði, sem dómstólar viðurkenndu stundum, en þessi þróun var stöðvuð með lagasetningu Bandaríkjaþings.

Hannes greinir þrjú dæmi frá Íslandi. Eitt þeirra hefur dr. Þráinn Eggertsson prófessor skrifað um í erlend fræðitímarit: Ítalan myndaðist, þegar bændur nýttu afréttir til sumarbeitar. Hætt var við ofbeit, nema tala sauðanna, sem hver bóndi mátti reka á fjall, væri takmarkaður. Þetta var gert og sú hagfræðilega rétta regla sett, að heildarfjöldi sauða í hverri afrétt skyldi miðast við það, að þeir sneru sem feitastir heim á hverju hausti. Ítalan var í raun kvóti, sem fylgdi hverri jörð. Þess vegna þurfi samnýting afréttanna ekki að verða ofnýting. Annað dæmi þekkja allir Íslendingar, og hafa þeir Hannes og dr. Ragnar Árnason prófessor skrifað margt um það á ensku og íslensku: Kvótakerfið í sjávarútvegi myndaðist til þess að afstýra ofnýtingu fiskimiðanna. Hugmyndin er hin sama og með ítölunni að fornu: hvert skip fær sinn kvóta. Síðan komast eigendur skipanna að því með frjálsum viðskiptum með kvótana, hverjum hentar best að halda áfram útgerð og hverjum best að hætta henni. Þriðja dæmið er af krónunni. Hún var jafngild danskri krónu og Ísland óbeint aðili að myntbandalagi Norðurlanda til 1922. En frá 1922 til 1992 fór íslensk króna niður í 1/1000 af danskri krónu (því að hún var hundraðfölduð 1983). Íslensk króna gegndi því ekki vel tveimur af þremur hlutverkum sínum, að vera verðmælir og geymir verðmæta, þótt hún gegndi sæmilega fyrsta hlutverki sínu, að vera gjaldmiðill. Hannes lagði því til 1983, að krónan yrði lögð niður. En síðar áttaði hann sig á, að menn höfðu leyst þennan vanda í markaðsviðskiptum. Til hafði orðið annar gjaldmiðill á Íslandi, sem gegndi vel því hlutverki að vera verðmælir og geymir verðmæta. Hann var verðtryggða krónan. Menn greiddu fyrir kaffibolla á veitingastað með venjulegri krónu, en gerðu langtímasamninga í verðtryggðri krónu.

Hannes telur lausnir eins og ítölu, aflahlutdeildir í fiskveiðum og verðtryggða krónu dæmi um lausnir, sem menn finna frekar á markaðnum með aðferð happa og glappa, í sjálfsprottinni þróun, en með ríkisafskiptum og skipulagningu, þótt vissulega þurfi að tryggja þessar lausnir, reglur eða stofnanir, með lagasetningu. Fyrirlestur hans í New York er liður í samstarfsverkefni RNH og AECR um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

Matt Ridley á Íslandi 2012.

Margir viðburðir eru framundan hjá RNH í haust. Föstudaginn 24. október kl. 16 verður málstofa um „Tekjudreifingu og skatta“ í fundarsal Gamma á jarðhæð við Garðastræti 37. Þar mun prófessor Corbett Grainger frá Wisconsin-háskóla í Madison skýra, hvers vegna auðlindaskattur í sjávarútvegi sé óheppilegur, Ragnar Árnason prófessor greina ýmsar mælingaskekkjur um tekjudreifingu og skattbyrði og Hannes H. Gissurarson prófessor gagnrýna kenningar franska hagfræðingsins Thomasar Pikettys um sífellt breiðara bil milli ríkra og fátækra. Málstofan er haldin í tilefni af því, að komið er út hjá Almenna bókafélaginu greinasafnið Tekjudreifing og skattar, sem sex íslenskir fræðimenn skrifa í, Ragnar Árnason, Birgir Þór Runólfsson, Axel Hall, Helgi Tómasson, Hannes H. Gissurarson og Arnaldur Sölvi Kristjánsson. Einn samstarfsaðili RNH, RSE, Rannsóknamiðstöð í samfélags- og efnahagsmálum, styrkti útkomu bókarinnar. Ráðstefnan er haldin í samstarfi við Samtök skattgreiðenda. Eftir fyrirlestra og umræður verður móttaka.

Fimmtudaginn 30. október verður málstofa kl. 17 í fundarsal Gamma á jarðhæð við Garðastræti 37 um efnið „Heimur batnandi fer“. Þar mun metsöluhöfundurinn dr. Matt Ridley, fyrrverandi vísindaritstjóri Economist, sem situr í lávarðadeild breska þingsins og skrifar reglulega um vísindi í Lundúnablaðið Times, kynna boðskap sinn í bókinni Heimur batnandi fer, sem Almenna bókafélagið gefur út í haust í þýðingu Elínar Guðmundsdóttur. Ridley hefur oft komið til Íslands og nefnir landið þrisvar í bók sinni. Þráinn Eggertsson prófessor bregst við erindi Ridleys, og Ragnar Árnason prófessor skýrir út, hvers vegna íslenska kvótakerfið, sem Ridley getur að góðu í bók sinni, sé dæmi um sjálfbæra og arðbæra nýtingu auðlinda. Á eftir fyrirlestrinum verður móttaka á staðnum. Báðar málstofurnar eru liðir í samstarfsverkefni RNH og AECR, „Evrópa, Ísland og framtíð kapítalismans”. RNH mun einnig standa ásamt öðrum að ráðstefnu European Students for Liberty í Reykjavík 15. nóvember.

F. A. Hayek

Prófessor Hannes H. Gissurarson, sem hefur umsjón með rannsóknum á vegum RNH, mun flytja nokkra fyrirlestra í haust. Einn verður á ráðstefnu Economic Freedom Institute í Manhattanville í New York 10.–12. október um Leiðina til ánauðar eftir Friedrich A. Hayek. Þar lýsir Hannes því, hvernig þrjár íslenskar stofnanir, ítala í beitarlandi til fjalla, verðtryggð króna og kvótakerfið í sjávarútvegi, séu sjálfsprottin fyrirbæri í skilningi Hayeks frekar en skipulögð, þótt vissulega hafi þurft lagasetningu til að styðja þau. Annar fyrirlestur verður á fundi European Students for Liberty í Björgvin 18. október, þar sem hann gagnrýnir kenningar franska hagfræðingsins Thomasar Pikettys um tekjudreifingu. Þriðji fyrirlesturinn verður á ráðstefnu Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands 31. október, þar sem hann ræðir um og reynir að skýra viðhorf breskra ráðamanna, sérstaklega Alistairs Darlings, til Íslendinga í bankahruninu og fyrir það. Fer hann meðal annars yfir lýsingu Darlings á Íslendingum í bók hans, Back from the Brink, sem kom út 2011. Fjórði fyrirlesturinn verður hjá Institute of Economic Affairs í Lundúnum 27. nóvember, þar sem hann ræðir um það, hvers vegna Íslendingar voru skildir eftir úti í kuldanum í hinni alþjóðlegu bankakreppu 2007–2009. Fyrirlestrarnir eru allir liðir í samstarfsverkefni RNH og AECR, „Evrópa, Ísland og framtíð kapítalismans.“

Réttur aldarfjórðungur verður 9. nóvember liðinn, frá því að Berlínarmúrinn féll, en sá viðburður markaði ósigur kommúnismans í kalda stríðinu. Af því tilefni mun RNH opna vefsetur, þar sem birt verða í netútgáfu ýmis rit um kommúnisma. Fyrsta ritið verður Svartbók kommúnismans, sem prófessor Stéphane Courtois ritstýrði og kom út í Frakklandi 1997, en í íslenskri þýðingu 2009. Þessi viðburður er liður í samstarfsverkefni RNH og AECR, „Evrópa fórnarlambanna.“ Mánudaginn 24. nóvember flytur dr. Tara Smith frá Háskólanum í Texas í Austin erindi kl. 17 í stofu HT-105 í Háskólatorgi Háskóla Íslands um boðskap bandarísku skáldkonunnar Ayns Rands, en bækur hennar hafa selst í um þrjátíu milljónum eintaka um allan heim og haft mjög víðtæk áhrif. Almenna bókafélagið hefur gefið út þrjár skáldsögur Rands, Uppsprettuna (The Fountainhead) 2011, Undirstöðuna (Atlas Shrugged) 2012 og Kíru Argúnovu (We the Living) 2012. Rand er ótrauður talsmaður kapítalismans og telur, að framfarir verði í krafti skapandi einstaklinga, en ekki þeirra, sem lifa á öðrum. Á eftir fyrirlestri og umræðum verður móttaka í Litlu-Hámu, hliðarsal Hámu, mötuneytis Háskóla Íslands. Fyrirlestur dr. Smiths er liður í samstarfsverkefni RNH og AECR, „Evrópa, Ísland og framtíð kapítalismans.“

Á næsta ári, 2015, munu prófessor Gary Libecap, einn fremsti sérfræðingur heims um nýtingu auðlinda, prófessor Andrew Morriss, sérfræðingur í lögum og hagfræði, sem hefur skrifað talsvert um Ísland, Julian Morris frá Reason Foundation og fleiri fræðimenn, íslenskir og erlendir, flytja fyrirlestra á ráðstefnu um „Grænan kapítalisma“.