Ljósm. Ómar Óskarsson.

Ragnar Árnason, prófessor í fiskihagfræði í Háskóla Íslandi, gagnrýndi harðlega kröfuna um sérstakt veiðigjald eða auðlindaskatt í sjávarútvegi á alþjóðlegri ráðstefnu um kvótakerfi og veiðigjald, sem haldin var í hátíðasal Háskóla Íslands mánudaginn 14. október 2013. Hann kvað veiðigjaldskröfuna hvíla á tveimur ranghugmyndum um fiskveiðar. Önnur væri, að arðurinn af auðlindinni stafaði af auðlindinni einni. En væri svo, hvers vegna bar auðlindin þá ekki neinn arð á árum áður? Sannleikurinn væri sá, að auðlindin bæri ekki arð nema við réttar reglur. Hin ranghugmyndin væri sú, að veiðigjald eða auðlindaskattur truflaði ekki verðmætasköpun. En það hefði margvíslegar truflanir í för með sér, þegar handhafar kvóta hegðuðu sér sem leiguliðar frekar en eigendur. Fjárfestingar yrðu minni og menn tregari til að taka hæfilega áhættu. Ragnar benti á, að keppinautar Íslendinga erlendis legðu ekki á nein veiðigjöld, heldur veittu sjávarútvegi landa sinna miklu frekar ríflega styrki. Veiðigjald kynni til skamms tíma að auka skatttekjur, en til langs tíma myndi þau minnka það, þar sem hagvöxtur yrði þess vegna hægari en ella.

Ralph Townsend, prófessor í fiskihagfræði í Maine-háskóla og fyrrverandi formaður fiskihagfræðingasamtaka Norður-Ameríku, kvað sjávarútveg skila mestum arði í þjóðarbúið, þegar kvótar væru í eigu handhafa þeirra. Hann rifjaði upp, þegar hann var aðalhagfræðingur sjávarútvegsráðuneytis Nýja-Sjálands, sem kom ásamt Íslandi fyrst upp kvótakerfi. Árangurinn varð hinn sami í báðum löndum: Fiskveiðar urðu arðbærar, og umgengnin við auðlindina batnaði. Townsend kvað hins vegar nokkuð skorta upp á fyllstu hagkvæmni, því að enn væri leyfilegur hámarksafli ákveðinn af stjórnvöldum, en heppilegra væri, að útgerðarmenn sjálfir settu hann, enda ættu þeir mest í húfi, að auðlindin bæri sem mestan arð til langs tíma. Hagfræðingar hefðu vanrækt að fylgja hugmyndinni um kvótakerfi eftir og leggja á ráðin um, hvernig því mætti breyta í kerfi eignarréttar. Hugsanlega mætti stofna hlutafélag um hverja tegund fiskveiða.

Dr. Gunnar Haraldsson, forstöðumaður Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands, lýsti hinni sameiginlegu fiskveiðistefnu Evrópusambandsins,, CFP, Common Fisheries Policy. Kvað hann menn samdóma um, að hún hefði ekki náð settum markmiðum um hagkvæmni og sjálfbærni. Til dæmis væru 95% af fiskistofnum í Miðjarðarhafi og 47% í Atlantshafi veidd umfram það, sem líffræðingar teldu óhætt. Niðurgreiðslur og styrkir til fiskveiða næmu um 3,3 milljörðum evra, sem væri um 50% af aflaverðmæti evrópskra skipa. Ráðamönnum Evrópusambandsins væri fullkunnugt um, að CFP hefði ekki borið árangur, og leituðu þeir nú nýrra leiða til að bæta fyrirkomulag fiskveiða. Þar væri vænlegast að dreifa ákvörðunarvaldinu til einstakra svæða og samtaka og mynda einhvers konar einstaklingsbundin nýtingarréttindi eða eignarréttindi, hvort sem þau yrðu kölluð kvótar eða eitthvað annað.

Frá v.: Kristján Loftsson, Ralph Townsend, Hannes H. Gissurarson, Daði M. Kristófersson, Gunnar Haraldsson. Ljósm. Ómar Óskarsson.

Hannes H. Gissurarson, prófessor í stjórnmálafræði í Háskóla Íslands, kvaðst hafa mestan áhuga á stjórnmálalegum og siðferðilegum sjónarmiðum um nýtingu takmarkaðra auðlinda. Til þess að frelsi eins manns til að nýta auðlind skaðaði ekki sama frelsi annarra til þess, þyrfti að takmarka aðgang að auðlindinni. Dæmi um þetta á Íslandi að fornu væru ítala, þegar hver bóndi í dalnum mátti aðeins reka tiltekinn fjölda sauða á fjall, og stangir í laxveiðiám, þegar hver bóndi við ána mátti aðeins setja tiltekinn fjölda fiskistanga í ána á dag í veiðitímabilinu. Kvótakerfið í sjávarútvegi væri þriðja dæmið. Úthluta hefði þurft kvótum í upphafi eftir aflareynslu, því að með því var högum þeirra, sem þegar stunduðu úthafsveiðar, ekki raskað umfram nauðsyn. Eini rétturinn, sem tekinn hefði verið af öðrum landsmönnum, hefði verið rétturinn til að reka útgerð án nokkurs gróða, og sá réttur hefði samkvæmt skilgreiningu verið einskis virði. Hannes vék síðan að hvalveiðum. Spurði hann, með hvaða rökum hvalafriðunarsinnar gætu sent hvali á beit í heimahaga Íslendinga, á Íslandsmið, þar sem hvalirnir ætu sex milljónir lesta af sjávardýrum, á meðan Íslendingar veiddu þar eitthvað á aðra milljón lesta af fiski. Þetta væri svipað því, ef maður ræki gæludýr sín á beit í haga granna síns, en harðbannaði honum að nýta dýrin og bætti honum í engu uslann af þeim. Hið sama væri að segja um makríldeilu Evrópusambandsins og Íslendinga. Makríllinn hefði skyndilega þyrpst á Íslandsmið, og væru nú um 30% stofnsins innan hans. Makríllinn æti allt, sem fyrir yrði, og væri svipaður engisprettufaraldri þeim, sem segir frá í helgri bók. Hann væri hins vegar eftirsóttur fiskur, enda bragðgóður. En þótt makríllinn væri á beit á Íslandsmiðum, hótaði Evrópusambandið Íslendingum refsiaðgerðum, ef þeir nýttu meira en lítið brot af þessum verðmæta stofni. Þetta væri eins og þegar bóndi sendi gráðuga sauði á beit hjá nágrannanum, en bannaði nágrannanum að nýta sauðina eða neitaði honum um bætur fyrir áganginn.

Ingibjörg Björnsdóttir við brjóstmyndina. Ljósm. Ómar Óskarsson.

Ráðstefnan var haldin til minningar um Árna Vilhjálmsson, prófessor í fjármálafræði og frumkvöðul í sjávarútvegi. Eitt af þeim fyrirtækjum, sem Árni rak með félögum sínum, Hvalur hf., gaf Háskóla Íslands brjóstmynd af Árna, sem Gerður Gunnarsdóttir myndhöggvari hafði mótað. Kristján Loftsson frá Hval afhenti myndina með örfáum orðum, ekkja Árna, Ingibjörg Björnsdóttir listdansari, afhjúpaði hana, og veitti Daði Már Kristófersson, forseti félagsvísindasviðs Háskóla Íslands, henni viðtöku fyrir hönd Háskólans, en hann stjórnaði einnig ráðstefnunni. Húsfyllir var á ráðstefnunni, og voru margir gamlir nemendur Árna í salnum, en hann var vinsæll og virtur kennari. Í ráðstefnulok var móttaka á pallinum fyrir framan hátíðasalinn. Bakhjarlar ráðstefnunnar voru Hvalur og Landsbanki Íslands, þar sem Árni sat lengi í bankaráði. Hann sat einnig í stjórnum margra fyrirtækjum, svo sem Flugleiða, Hampiðjunnar, Nýherja og Granda. Ráðstefnan var einnig þáttur í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“. Ráðstefnan vakti mikla athygli og umræður, og sagði Morgunblaðið frá henni í frétt 15. október og birti síðan fréttaskýringu um hana 17. október.

Glærur Ragnars Árnasonar

Glærur Gunnars Haraldssonar 14. okt.

Glærur Hannesar H. Gissurarsonar 14. okt.

Ljósm. Kristinn Ingvarsson.

Margrét Thatcher var ásamt Winston Churchill eini alþjóðlegi stjórnmálaleiðtoginn, sem kom frá Bretlandi á tuttugustu öld, sagði breski rithöfundurinn John O’Sullivan á fundi, sem Samband ungra sjálfstæðismanna hélt, en RNH studdi, 13. október 2013, á afmælisdegi Thatchers. Á sama hátt og Churchill barðist við hlið Roosevelts í seinni heimsstyrjöld sem smærri bandamaður, leiddi Thatcher Kalda stríðið til lykta við hlið Reagans sem smærri bandamaður. Það var ekki síst þeim að þakka, að hinar kúguðu þjóðir Mið- og Austur-Evrópu endurheimtu frelsi sitt eftir hrun kommúnismans.

Í Falklandseyjastríðinu og í baráttunni við herskáa, en umboðslausa verkfallsmenn sýndi Thatcher líka kjark sinn og festu að sögn O’Sullivans. Löngu var orðið tímabært að losa það kverkatak, sem verkfallsþrjótar höfðu haft á bresku atvinnulífi og snúa við öfugþróun síðustu þrjátíu ára. O’Sullivan var vinur og ræðuskrifari Thatchers í forsætisráðherratíð hennar 1975–1990, og hann flutti á fundinum andríka greiningu og málsvörn fyrir hana og stjórnmálasögu hennar. Hann kvað Thatcher hafa verið blíða við þá, sem minna mátti sín í kringum hana, bílstjóra, framreiðslustúlkur og aðra úr starfsliði sínu, en að sama skapi harða og jafnvel stundum of harða við þá, sem ofar stóðu í metorðastiganum, svo sem ráðherra og háembættismenn. Stundum hefði hún farið illa með þá.

O’Sullivan hefur skrifað margt um Thatcher, til dæmis grein um tvær hliðar á henni fyrir Daily Telegraph, og einnig sagt frá henni í sjónvarpi, til dæmis fyrir Wall Street Journal:

Á fundinum voru sýndar stiklur úr stjórnmálaferli Thatchers, sem breski Íhaldsflokkurinn hafði látið gera:

Margar heimildarmyndir eru til um Thatcher á Netinu, ekki síst á Youtube.

Fyrir ræðu O’Sullivans mælti Hanna Birna Kristjánsdóttir innanríkisráðherra, sem var fundarstjóri, nokkur orð. Kvað hún Thatcher hafa verið fyrirmynd sína og margra annarra kvenna, sem teldu mikilvægasta jafnréttið fólgið í fullu og jöfnu frelsi og karla til að velja sér markmið í lífinu. Í fundarlok sagði Hannes H. Gissurarson prófessor nokkrar sögur af skiptum sínum við Thatcher, en einnig um samband hennar og gamals meistara þeirra beggja, Friedrichs von Hayeks, en um hann skrifaði Hannes doktorsritgerð. Thatcher, barónessa Kesteven, var verndari AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, en RNH starfar með þeim að tveimur verkefnum, „Evrópu fórnarlambanna“ og „Evrópu, Íslandi og framtíð kapítalismans“. Fundurinn vakti mikla athygli og umræður. Veftímaritið Andríki kynnti hann 12. október. Morgunblaðið birti 21. október 2013 viðtal Kolbrúnar Bergþórsdóttur við O’Sullivan um Thatcher, aðallega um manninn að baki stjórnmálaskörungnum. Tímaritið Þjóðmál mun birta erindi O’Sullivans í íslenskri þýðingu.

Frá v.: Butler, Petratos, Hannes, Ásgeir, Stefanía. Ljósm.: Kristinn.

Á fjölsóttri alþjóðlegri ráðstefnu um bankahrunið íslenska  7. október 2013, réttum fimm árum síðar, lagði dr. Eamonn Butler frá Adam Smith-stofnuninni í Lundúnum áherslu á, að mistæk ríkisafskipti, ekki síst undirmálslánin í Bandaríkjunum og lin peningastefna bandaríska seðlabankans og hliðstæðra stofnana, hefðu átt sök á fjármálakreppunni 2007–2008. Rétta ráðið væri því ekki að herða eftirlit eða auka ríkisafskipti.

Prófessor Hannes H. Gissurarson benti á, að íslensku bankarnir voru fyrir hrun þeirra ekki hlutfallslega stærri en bankar til dæmis í Bretlandi eða Sviss. Munurinn var sá, að bresku og svissnesku bankarnir, svo að ekki sé minnst á norrænu bankana, gátu haldið velli vegna gjaldeyrisskiptasamninga við bandaríska seðlabankann, en hinum íslenska var neitað um slíka samninga. Við þetta bættist ekki aðeins, að ríkisstjórn breska Verkamannaflokksins undir forystu Gordons Browns lokaði tveimur bönkum í eigu Íslendinga, um leið og hún bjargaði öllum öðrum bönkum í Bretlandi, heldur líka hitt, að hún setti hryðjuverkalög á Íslendinga, vopnlausa vinaþjóð. Enn ætti eftir að fá skýringar á því, hvernig Bandaríkjamenn og Bretar komu fram við Íslendinga.

Dr. Pythagoras Petratos frá Said School of Business í Oxford-háskóla lýsti fjármálakreppunni á Kýpur, sem er eyland í Evrópu, en ólíkt Íslandi í Evrópusambandinu og á evrusvæðinu. Hefur þeim Íslendingum, sem krafist hafa inngöngu í Evrópusambandið og upptöku evru til þess að komast út úr erfiðleikum, eflaust þótt erindi hans fróðlegt.

Dr. Ásgeir Jónsson frá Háskóla Íslands hélt því fram, að ein meginástæða bankahrunsins hefði verið hátt lánsfjárhæfi íslenskra fyrirtækja, en það mætti rekja til góðs árangurs ríkisstjórna Davíðs Oddssonar 1991–2004 við að koma á stöðugleika í hagkerfinu, auka frjáls alþjóðaviðskipti, hætta að styrkja taprekstur, lækka skatta, betrumbæta kvótakerfið í sjávarútvegi, sem væri eina skilvirka kerfið í fiskveiðum, og treysta innviði lífeyrissjóðanna, sem væru einhverjir hinir öflugustu í heimi. Ásgeir kvað unga og áræðna íslenska framkvæmdamenn, sem notið hefðu stuðnings bankanna, ekki hafa getað neitað sér um allt hið ódýra lánsfé erlendis, sem þeir hefðu haft aðgang að vegna lánstrausts landsins. Ásgeir rakti einnig ýmis mistök, sem gerð hefðu verið eftir hrun, meðal annars sölu bankanna til erlendra kröfuhafa.

Fjörugar umræður urðu í tilefni ráðstefnunnar. Hannes H. Gissurarson kynnti ráðstefnuna í Morgunblaðinu 7. október 2013. Viðskiptablaðið birti viðtal við við Butler 10. október, en Morgunblaðið flutti frétt um ráðstefnuna 8. október og ræddi við Butler 7. október, Petratos 8. október og Ásgeir 9. október. Ríkisútvarpið sendi út viðtal við Butler, sem komið hafði Íslendingum til varnar í bók, sem hann gaf út, Eitthvað er rotið í Bretaveldi (The Rotten State of Britain), skömmu eftir að Gordon Brown og aðrir leiðtogar breska Verkamannaflokksins settu hryðjuverkalög á Íslendinga. Einnig ræddi vefsjónvarp Viðskiptablaðsins við Butler 7. október. Björn Bjarnason bloggaði um fundinn sama dag.

Að kvöldi ráðstefnudagsins var frelsiskvöldverður RNH í Björtuloftum í Hörpunni, og sátu hann 141 maður. Davíð Oddsson, ritstjóri Morgunblaðsins og fyrrverandi forsætisráðherra og seðlabankastjóri, var ræðumaður kvöldsins. Rifjaði hann upp sjónvarpsviðtal við sig 7. október 2008, þar sem hann hefði sagt, að íslenskur almenningur ætti ekki að greiða skuldir óreiðumanna. Í greiningu á bankahruninu hefði hins vegar verið horft fram hjá því, að kreppan var alþjóðleg, þótt hún skylli fyrr á Íslendingum en flestum öðrum þjóðum. Vitnaði Davíð til frægs símtals síns við Mervyn King, seðlabankastjóra Breta, í því sambandi. Jafnframt sagði Davíð, að erlendur áhrifamaður í fjármálaheiminum hefði hitt sig 30. júlí 2008 og spáð því, að öðrum til viðvörunar yrði einn banki látinn falla fljótlega, líklegast Lehman Brothers, og eitt lítið land, líklega Ísland. Hér er sýnishorn úr heimildaþætti, sem ungir sjálfstæðismenn gerðu um stjórnmálaferil Davíðs Oddssonar og nefnist „Þúsund stormar“, en hann má kaupa á vefverslun ungra sjálfstæðismanna:

Glærur Hannesar H. Gissurarsonar 7. október 2013

Glærur Ásgeirs Jónssonar 7. október 2013