Sköpunargleði í stað sníkjulífs

Hannes H. Gissurarson prófessor greinir og gagnrýnir siðferðilega vörn Ayns Rands fyrir kapítalismanum í fyrirlestri fimmtudaginn 5. nóvember kl. 16.30 í Odda í Háskóla Íslands, stofu O-101. Aðgangur er ókeypis og allir velkomnir. Rand er áhrifamesti kvenheimspekingur allra tíma, og hafa bækur hennar selst í þrjátíu milljónum eintaka. Þrjár skáldsögur hennar hafa komið út á íslensku, Kíra Argúnova, Uppsprettan og Undirstaðan. Fyrirlesturinn er í samstarfi við Stofnun stjórnsýslufræða og stjórnmála í Háskóla Íslands. Hann er einnig liður í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“. Sjöfn Vilhelmsdóttir er fundarstjóri.

Hannes spyr: Hver er munurinn á sjálfselsku og ágirnd? Er samanburður Rands á afburðamönnum og afætum eðlilegur? Hvaða íslensku frumkvöðlar svara best til lýsingar Rands á skapandi einstaklingum? Þarf ást ætíð að vera verðskulduð, eins og Rand heldur fram? Er ekki til neitt, sem heitir mannleg samábyrgð? Hver er munurinn á málsvörn Rands fyrir kapítalismanum og hagfræðinganna Hayeks og Friedmans? Fléttuð eru inn í fyrirlesturinn örstutt brot úr leikinni heimildamynd um Rand, þar sem Helen Mirren er í hlutverki hennar, og kvikmynd eftir Uppsprettunni með Gary Cooper í aðalhlutverki.

Glærur Hannesar um Ayn Rand

Comments Off

Ragnar og Hannes flytja fyrirlestra í Þjóðarspeglinum

Þeir Ragnar Árnason hagfræðiprófessor og Hannes H. Gissurarson stjórnmálafræðiprófessor, sem báðir sitja í Rannsóknaráði RNH, flytja fyrirlestra í Þjóðarspeglinum, ráðstefnu Félagsvísindastofnunar um rannsóknir í félagsvísindum, föstudaginn 30. október 2015. Báðir fyrirlestrarnir eru á sama tíma, í málstofum, sem hefjast klukkan 11. Fyrirlestur Ragnars er í stofu 207 í Aðalbyggingu, en fyrirlestur Hannesar í stofu 102 í Lögbergi.

Prófessor Ragnar Árnason

Fyrirlestur Ragnars nefnist„Hagkvæm og sjálfbær skuldstaða“. Útdráttur úr honum hljóðar svo: Erlend skuldstaða þjóðarinnar er sem kunnugt er erfið. Skuldirnar eru sennilega langt umfram það sem hagkvæmast er fyrir þjóðarbúið. Á hinn bóginn er ekki unnt að lækka þær nema draga samsvarandi úr ráðstöfun þjóðarframleiðslunnar til neyslu og fjárfestinga. Minni neysla þýðir lakari lífskjör. Minni fjárfestingar rýra getur þjóðarbúsins til að framleiða gæði og þar með halda uppi lífskjörum í framtíðinni. Lakari lífskjör ýta á hinn bóginn undir brottflutning fólks frá landinu og þá fyrst og fremst þess hluta vinnuaflsins sem framleiðnast er og hefur hæsta markaðsvirði. Þar með minnkar mannauður þjóðarinnar sem aftur rýrir getu þjóðarbúskaparins til að halda áfram að greiða niður lánin og halda uppi lífskjörum í framtíðinni. Það er því augljóslega mikilvægt að átta sig á hversu mikil erlend skuldstaða getur verið sjálfbær í þeim skilningi að hún sligi ekki viðkomandi samfélag. Í þessum fyrirlestri er reynt að grafast fyrir um þetta. Beitt er hagfræðilegum greiningaraðferðum til þess að draga fram aðalatriði málsins og lýsa því hvernig þau tengjast saman. Fundin er líking fyrir bæði hagkvæmustu erlendu skuldstöðu og sjálfbæra erlenda skuldstöðu. Skýrgreindur er sá afborgunarferill lána sem hagkvæmastur er og lagður mælikvarði á þá lækkun erlendra skulda sem nauðsynleg er til að tiltekin ósjálfbær skuldstaða verði sjálfbær.

Fyrirlestur Hannesar nefnist „Proposals to Sell, Annex or Evacuate Iceland, 1518–1868“. Útdráttur úr honum hljóðar svo: Iceland, a remote country with a harsh climate, and a Norwegian-Danish dependency since 1262, was not much coveted by European powers, despite her fertile fishing grounds, technologically accessible since the early 15th Century. In 1518 and 1524, Danish King Christian I unsuccessfully tried to pledge Iceland against a loan from English King Henry VIII. In 1535, King Christian III also tried to do this, but again Henry VIII turned down the request. In 1645, King Christian IV tried to pledge Iceland against a loan from Hanseatic merchants, but yet again, there was not sufficient interest. Indeed, so harsh seemed Iceland’s climate that in 1784–5, after a massive vulcanic eruption and an earthquake, it was seriously contemplated in Copenhagen to evacuate the Icelandic population to other parts of the Danish realm. However, during the Napoleonic Wars the British government briefly considered annexing Iceland. Sir Joseph Banks, who had toured Iceland, wrote three reports, in 1801, 1807 and 1813, recommending this. Ultimately, the British government decided against it: Iceland was not sufficiently attractive. In 1868, a report was written at the initiative of the U.S. Secretary of State William H. Seward on a possible purchase of Iceland, but the idea was so ill-received that Secretary Seward made no further move. The conclusion is that Iceland was a marginal society until it became, in the 20th century, strategically important, enjoying the military and political protection of the U.S. from 1941 to 2006. After that, Iceland became marginal again and thus expendable.

Fyrirlestrar þeirra Ragnars og Hannesar eru liður í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

 

Comments Off

Hannes í Sofia: Frelsi á Íslandi 930–2015

Frá miðborg Sofia.

Hannes H. Gissurarson prófessor heldur fyrirlestur á svæðisráðstefnu Evrópusamtaka frjálshyggjustúdenta, European Students for Liberty, í Sofia í Búlgaríu laugardaginn 17. október kl. 12–13. Nefnist fyrirlesturinn „Frelsi á Íslandi 930–2015“. Þar heldur Hannes því fram, að lögmál hagfræðinnar hljóti að gilda í litlum löndum alveg eins og stórum, ella séu þau ekki gild lögmál. Nota megi hagfræðina til að skýra, hvers vegna réttarvarsla í höndum einstaklinga eins og tíðkaðist í íslenska þjóðveldinu 930–1262 geti verið skilvirk. Einnig hafi Forn-Íslendingar komið sér upp tiltölulega hagkvæmri aðferð til að samnýta beitarland á fjöllum, ítölu, og þannig forðast „samnýtingarbölið“ (the tragedy of the commons). Hannes ræðir líka þá spurningu, hvers vegna Íslendingar sultu hálfu og heilu hungri öldum saman, þótt gjöful fiskimið væru skammt undan landi, og vísar í svarinu til þess bandalags konungs og fámennrar landeigendastéttar, sem stóð allt frá lokum fimmtándu aldar og fram að Móðuharðindum, þegar það féll um sjálft sig. Hannes greinir kvótakerfið, sem skilað hefur góðum árangri í fiskveiðum á Íslandsmiðum, en þær eru í senn sjálfbærar og arðbærar. Þar hafi Íslendingum aftur tekist að forðast samnýtingarbölið.

Hannes ber markaðskapítalismann á Íslandi 1991–2004 saman við klíkukapítalismann 2004–2008, en þá notaði fámenn klíka auðjöfra hið góða orðspor Íslands, sem myndast hafði hálfan annan áratug á undan, til óhóflegrar skuldasöfnunar erlendis. Hannes telur hins vegar ekki, að sú skuldasöfnun sé meginskýringin á bankahruninu, heldur sú staðreynd, að Bandaríkjamenn og Bretar skildu Ísland eftir úti í kuldanum, þegar mörg önnur ríki fengu mikilvæga aðstoð, aðallega með gjaldeyrisskiptasamningum við bandaríska seðlabankann. Bretar gengu lengra, lokuðu breskum bönkum í eigu Íslendinga á sama tíma og þeir veittu öllum öðrum breskum bönkum stórkostlega fjárhagsaðstoð, jafnframt því sem þeir beittu hryðjuverkalögum á Íslendinga. Hannes kveður meginskýringuna á uppgangi Íslands síðustu árin hins vegar vera, að landið var aldrei gjaldþrota eins og Gordon Brown hafði fullyrt. Íslenska hagkerfið standi á fjórum traustum stoðum, hagkvæmu fyrirkomulagi fiskveiða, orkuvinnslu, ferðamannaþjónustu og miklum mannauð. Fyrirlestur Hannesar er þáttur í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

Glærur Hannesar í Sofia 17. október 2015

Comments Off

Pardo: Allt andóf bannað á Kúbu

Pardo í Borgarbókasafninu.

Rithöfundurinn og skáldið Orlando Luis Pardo Lazo hélt fyrirlestur á vegum Pen klúbbsins íslenska og Borgarbókasafnsins laugardaginn 10. október og ræddi um mannréttindabrot á Kúbu, og var rithöfundurinn Sjón fundarstjóri. Eftir ofsóknir leynilögreglu Castros ákvað Pardo að flytjast til Bandaríkjanna. Hann kvaðst hissa á því, þegar menn héldu, að hann væri stuðningsmaður Lýðveldisflokksins bandaríska (Repúblikana) fyrir það eitt, að hann gagnrýndi stjórnarfar á Kúbu. Það einkenndist af ritskoðun, kúgun og einstefnu. Rithöfundar, sem leyfðu sér að gagnrýna stjórnvöld eða tala um önnur mál en opinberir aðilar hefðu sett á dagskrá, væru eltir uppi, hrelltir, fangelsaðir, oft pyndaðir og stundum líflátnir. Pardo kvaðst helst telja sig vinstri mann, en Vesturlandabúar mættu ekki loka augunum fyrir því, að á þessari suðrænu eyju væru íbúarnir kúgaðir.

Pardo brá upp glæru, þar sem sætaskipan á Alþingi Íslendinga var auðkennd með ólíkum litum á sætum ólíkra flokka, og annarri glæru með sætaskipan á þingi Kúbu, þar sem aðeins sætu fulltrúar eins flokks og öll sæti væru því eins á litinn. Pardo brá upp mörgum glærum með kúbverskum menntamönnum, sem hefðu verið ofsóttir, þar á meðal rithöfundinum Carlos Franqui, sem var fjarlægður af ljósmyndum, eftir að hann snerist gegn kommúnisma. Pardo sýndi einnig nokkur brot úr ræðum Castros, þar á meðal hinni alræmdu ræðu, sem hann hélt 13. mars 1963, þegar hann réðst á þröngar buxur, sem ungir, kúbverskir gagnbyltingarsinnar gengju í og væru kvenlegar. Þá lýsti Pardo því, sem kalla mætti þjóðflutninga frá Kúbu: Margir Kúbverjar hefðu „greitt atkvæði með árunum eða fótunum“ með því að flýja eða flytjast burt frá Kúbu. Taldi hann Raúl Castro, sem tekið hefði við völdum af Fidel, bróður sínum, ekki hafa beitt sér fyrir neinum raunverulegum eða mikilvægum umbótum í frjálsræðisátt. Líklegast væri, að sonur Raúls tæki við stjórnartaumunum að honum gengnum, og væri Kúba þá orðin erfðaveldi eins og Norður-Kórea.

Fjölmenni var á fundinum, en ekki var minnst nema lítillega á hinn mikla áhuga sumra Íslendinga á liðnum árum á því að styðja einræðisstjórn Castros á Kúbu. Magnús Kjartansson, ritstjóri Þjóðviljans, málgagns sósíalista, fór til Kúbu 1962, skrafaði við Che Guevara og hlustaði á Castro flytja langar ræður. Einn viðmælandi hans þá var Carlos Franqui, sem kom við sögu í fyrirlestri Pardos. Birti Magnús síðan ferðabókina Byltinguna á Kúbu og lofsöng Castro hástöfum. Nokkrir Íslendingar, þar á meðal Silja Aðalsteinsdóttir, um skeið ritstjóri Þjóðviljans, og Páll Halldórsson, sem lætur að sér kveða í kjarabaráttu opinberra starfsmanna, voru sjálfboðaliðar á sykurekrum Kúbu. Síðasta verk Alþýðubandalagsins haustið 1998, áður en flokkurinn var lagður niður og skipti sér á milli Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, var að taka boði kúbverska kommúnistaflokksins um ferð sérstakrar sendinefndar til Kúbu. Var hún undir forystu Svavars Gestssonar og Margrétar Frímannsdóttur, og reyndu þau að ná fundi Castros, sem hirti hins vegar ekki um að hitta þau. Stuðningur RNH við þennan fund er liður í samstarfsverkefni með AECR, Evrópusamtök íhaldsmanna og umbótasinna.

Comments Off

Rögnvaldur: Umhverfisvernd sé skynsamleg

Ljósm. Kristinn Einarsson.

Umhverfisvernd verður að vera skynsamleg, en kröfur um hana hafa oft einkennst af ofstæki og hugsunarleysi, sagði Rögnvaldur Hannesson, prófessor emeritus, í fyrirlestri, sem hann hélt á ráðstefnu félagsvísindasviðs og hagfræðideildar Háskóla Íslands og RNH fimmtudaginn 8. október 1015. Rögnvaldur sagði frá nokkrum helstu atriðunum, sem koma fram í nýlegri bók hans, Umhverfisverndarofstæki (Ecofundamentalism). Þar gerir hann greinarmun á þeirri umhverfisvernd, sem menn ráðast í sjálfra sín vegna og sé skynsamleg, og hinni, sem talin sé nauðsynleg, vegna þess að „Náttúran“ njóti sérstaks réttar gegn mönnunum. Rögnvaldur telur síðari skoðunina trúarlegs eðlis. Hann bendir á, að hrakspárnar í Endimörkum vaxtarins (Limits to Growth), sem kom út í íslenskri þýðingu 1974, hafi ekki ræst; varúðarreglan svokallaða um það, að „Náttúran“ skuli njóta vafans í málum, sé aðeins til þess fallin að koma í veg fyrir tilraunir og með því framfarir; óvíst sé, að  hlýnun jarðar sé óæskileg, enda erfitt að sýna fram á, að núverandi loftslag sé hið besta hugsanlega; jarðefnaeldsneyti (úr olíu eða kolum) sé ódýrt og auðvelt í nýtingu; dregið hafi úr fólksfjölgun síðustu áratugi, jafnframt því sem matvælaframleiðsla hafi stóraukist.

Rögnvaldur Hannesson er einn kunnasti og virtasti hagfræðingur Íslendinga, en hefur alla sína tíð starfað erlendis, lengst af við Viðskiptaháskólann í Björgvin í Noregi. Hann hefur birt hátt í hundrað ritgerðir í fræðitímaritum og sex bækur. Bengt Kriström, prófessor í auðlindahagfræði í Umeå-háskóla í Svíþjóð, og Julian Morris, forstöðumaður rannsókna í Reason-stofnuninni í Bandaríkjunum, brugðust við erindi Rögnvalds. Dr. Daði Már Kristófersson, forseti félagsvísindasviðs, kynnti Rögnvald í upphafi ráðstefnunnar, en Tór Einarsson prófessor stjórnaði ráðstefnunni. Gerðu áheyrendur, sem voru um sjötíu, góðan róm að máli fyrirlesara. Í hópi þeirra voru ýmis skólasystkin Rögnvalds frá Menntaskólanum á Akureyri. Sama dag og ráðstefnan var haldin, birti Hannes H. Gissurarson prófessor grein í Morgunblaðinu, þar sem hann lýsti nokkrum helstu efnisatriðunum í bók Rögnvalds. Kvað hann Rögnvald taka svipaða afstöðu í umhverfismálum og Bjørn Lomborg í bókinni Hið sanna ástand heimsins, sem kom út á íslensku 2000, og Matt Ridley í bókinni Heimur batnandi fer, sem kom út á íslensku 2014. Um kvöldið hafði Illugi Gunnarsson menntamálaráðherra boð inni fyrir Rögnvald og nokkra aðra gesti. Þátttaka RNH í ráðstefnunni var liður í samstarfsverkefni með AECR, Evrópusamtökum íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.

Comments Off

Kúgun á Kúbu

Orlando Luis Pardo Lazo.

Kúbverski rithöfundurinn Orlando Luis Pardo Lazo flytur erindi á fundi rithöfundafélagsins Pen Club á Íslandi laugardaginn 10. október kl. 14 í Borgarbókasafninu í Grófinni í Reykjavík. Fundurinn er haldinn í samstarfi við Borgarbókasafnið. Þar mun Pardo segja frá mannréttindabrotum á Kúbu og ástæðunum til þess, að hann kaus að fara úr landi. Pardo Lazo fæddist í Havana 1971 og lauk háskólaprófi í lífefnafræði. Hann gerðist ljósmyndari og rithöfundur um og eftir 2000 og hóf útgáfu nettímaritsins Voces árið 2010, en það var fyrsta tímarit sinnar tegundar á Kúbu. Aðgangur að Netinu er ekki óhindraður á Kúbu, og efninu var meðal annars miðlað á geisladiskum og ljósritum. Kúbverska öryggislögreglan sat fyrir Pardo og félaga hans 2009 og barði þá tvo sundur og saman. Hann var handtekinn 1. september 2012, en þegar handtaka hans spurðist, safnaðist mikill mannfjöldi saman fyrir utan fangelsið, þar sem hann var geymdur, og var hann skömmu síðar látinn laus. Hann fluttist til Bandaríkjanna, og þar hefur hann meðal annars ritstýrt smásagnasafninu Brot af Kúbu (Cuba in Splinters).

Kommúnistar tóku völd á Kúbu í ársbyrjun 1959 og hafa stjórnað þar síðan harðri hendi, lengst af undir forystu Fidels Castros. Einræðisstjórn þeirra er lýst í kafla í Svartbók kommúnismans, sem kom út á íslensku 2009. Hátt í 30 þúsund manns eru talin hafa týnt lífi af völdum kommúnistastjórnarinnar á Kúbu, en til samanburðar má nefna, að um 3 þúsund manns eru talin hafa fallið af völdum Pinochet-stjórnarinnar í Síle. Meira en 100 þúsund manns hafa gist vinnubúðir og fangelsi kommúnista á Kúbu. Auk fjölmennrar leyniþjónustu voru stofnaðar sérstakar grenndarnefndir, ein í hverju hverfi, til að hafa gætur á fólki og koma í veg fyrir andóf. Allt framtak einstaklinganna var lamað. Um tvær milljónir Kúbverja hafa flúið eyna, hátt í 20% íbúanna. Er sagt, að þeir hafi greitt „atkvæði með árunum“. Íslenskir sósíalistar hafa á hinn bóginn stutt einræðisstjórnina á Kúbu með ráðum og dáð. Magnús Kjartansson, ritstjóri málgagns Alþýðubandalagsins, Þjóðviljans, fór í boði einræðisstjórnarinnar þangað suður 1962, sat að skrafi við Che Guevara fram á nótt og hlustaði á tvær langar Fidels Castros, en lofsöng stjórnarfarið síðan í bókinni Byltinguna á Kúbu. Einnig störfuðu margir sósíalistar sem sjálfboðaliðar við að skera upp sykur fyrir Castro, þar á meðal Silja Aðalsteinsdóttir, sem var líka um skeið ritstjóri Þjóðviljans, og verkalýðsleiðtoginn Páll Halldórsson. Síðasta verk Alþýðubandalagsins, áður en það var lagt niður haustið 1998, var að senda nefnd til Kúbu í boði kúbverska kommúnistaflokksins undir forystu tveggja fyrrverandi formanna flokksins, Margrétar Frímannsdóttur og Svavars Gestssonar. Óskaði nefndin eftir að hitta Fidel Castro, en hann sinnti því ekki.

Kúbverskt bátafólk greiðir atkvæði með árunum. Ljósm. úr Svartbók kommúnismans.

Comments Off