Hér eru sýnishorn af nokkrum viðburðum í tveimur samstarfsverkefnum AECR-RNH frá febrúar 2012 fram í maí 2013. Ekki er getið um alla viðburði hér vegna rúmleysis, en þessi stutta heimildamynd er til á Youtube.
Á ráðstefnu um félagsvísindi í Háskólanum í Bifröst föstudaginn 3. maí 2013 flutti prófessor Hannes H. Gissurarson erindi um hina alþjóðlegu fjármálakreppu og orsakir bankahrunsins íslenska. Hann vísaði á bug fjórum algengum skýringum á bankahruninu:
1. Bankarnir hefðu verið of stórir. Hannes kvað bankana ekki hafa verið of stóra, heldur Ísland of lítið. Kerfisvillan hefði verið, að rekstrarsvæði bankanna hefði verið allt Evrópska efnahagssvæðið, EES, en baktryggingarsvæðið Ísland eitt. Lúxemborg og Svissland hefðu til dæmis verið með stór bankakerfi eins og Ísland.
2. Gerð hefði verið frjálshyggjutilraun, sem hefði misheppnast. Þessu hélt meðal annarra Ha-Joon Chang fram í bók sinni, 23 atriðum um kapítalisma sem ekki er sagt frá. Hannes benti á, að regluverk á íslenskum fjármálamarkaði hefði verið nákvæmlega hið sama og í öðrum löndum EES.
3. Bankamennirnir íslensku hefðu verið aular. Hannes benti á, að þá væru þeir erlendu bankamenn, sem lánað hefðu Íslendingum stórfé, sömu aular. Rifjaði Hannes upp nýleg dæmi af HSBC, Danske Bank, Barclays Bank, Royal Bank of Scotland og Deutsche Bank, sem sýndu, að erlendir bankamenn hefði ekki síður farið gáleysislega en hinir íslensku.
4. Seðlabankinn undir forystu Davíðs Oddssonar hefðu gert fjölda mistaka. Þessu hélt meðal annarra prófessor Robert Wade fram í New Left Review og víðar. Hannes benti á margar missagnir í máli Wades, til dæmis um gengisstefnu Seðlabankans.
Hannes taldi höfuðorsakir hinnar alþjóðlegu fjármálakreppu kerfislægar: Bankar hefðu vanmetið áhættu, meðal annars vegna freistnivandans, sem stafaði af óbeinni ríkisábyrgð á rekstri þeirra, og ýmis ríkisafskipti síðan gert illt verra, til dæmis reglur um lánveitingar á bandarískum húsnæðismarkaði og lágvaxtastefna bandaríska Seðlabankans frá 2002. Tvær orsakir bankahrunsins íslenska hefðu einnig verið kerfislægar: Ísland hefði verið of lítið fyrir bankana, og hér hefði verið enn meiri kerfisáhætta en annars staðar vegna þess, að helstu skuldunautarnir hefðu verið fámennur og nátengdur hópur; markaðskapítalisminn 1991–2004 hefði breyst í klíkukapítalisma 2004–2008. Tvennt annað hefði haft sitt að segja: Bretar hefðu átt ríkan þátt í að fella bankana með hryðjuverkalögunum og öðrum aðgerðum, og óvild og öfund hefði beinst að þessum aðkomumönnum á evrópskum fjármálamarkaði, svo að enginn hefði viljað rétta þeim hjálparhönd. Stórfé hefði tapast á brunaútsölum á ýmsum eignum bankanna erlendis eftir hrun þeirra.
Málstofan var fjölsótt. daginn eftir birti Morgunblaðið viðtal við Hannes:
Einnig var rætt við Hannes Hólmstein í „Silfri Egils“ 5. maí 2013 um skýringar á alþjóðlegu lánsfjárkreppunni og íslenska bankahruninu:
Prófessor Hannes H. Gissurarson, sem situr í rannsóknarráði RNH og er ritstjóri rannsóknarverka setursins, heldur fyrirlestur á ráðstefnu um þjóðfélagsfræði í Háskólanum á Bifröst föstudaginn 3. maí. Ber fyrirlesturinn, sem fluttur verður á ensku, yfirskriftina „The International Financial Crisis and the Collapse of the Icelandic Banks“. Eftirfarandi útdráttur er á vefsíðu ráðstefnunnar:
Several Icelandic and foreign authors, including Ha-Joon Chang and Robert Wade, have published accounts and explanations of the Icelandic Bank Collapse in the autumn of 2008. In this paper, against some of these authors, it is argued that the Collapse was a direct consequence of the international financial crisis, but that there were additional sources of risk found in the Icelandic situation, mainly the immense size of the financial sector relative to Iceland’s GDP and the extensive cross-ownership of indebted companies. Alternative explanations such as that the Collapse was a consequence of a “Neo-Liberal” experiment in Iceland, do not seem as persuasive.
Fyrirlestur Hannesar er í Málstofu 1 í stofunni Glanna á Bifröst, og er málstofan kl. 13.30 til 15.00. Aðrir fyrirlesarar í málstofunni, sem er um bankahrunið íslenska og stjórnmálaafleiðingar þess, verða dr. Ólafur Þ. Harðarson prófessor, Eva Heiða Önnudóttir stjórnmálafræðingur, dr. Hermann Schmitt prófessor og dr. Eiríkur Bergmann stjórnmálafræðingur. Fyrirlestur Hannesar er þáttur í samstarfsverkefni AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, og RNH um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“.
Frú Margrét Thatcher, forsætisráðherra Breta 1979-1990 og barónessa af Kesteven, verður jarðsungin með viðhöfn í Lundúnum miðvikudaginn 17. apríl 2013. Thatcher var verndari AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, sem starfar með RNH að tveimur verkefnum, „Evrópa, Ísland og framtíð kapítalismans“ og „Evrópa fórnarlambanna: Minningin um kommúnismann“.
Thatcher var hugrökk eins og ljón og kæn eins og refur, en svo lýsir Machiavelli öflugum stjórnmálamanni. Með festu sinni og baráttugleði vakti hún blendnar tilfinningar í hópi starfsbræðra sinna í Evrópu, hinna gráklæddu, virðulegu, miðaldra manna með hálsbindi, sem komu öðru hvoru saman og töluðu í nafni Evrópu. „Frú Thatcher! Hún hefur augun úr Caligúlu og varirnar frá Marilyn Monroe,“ mælti forseti Frakklands, François Mitterrand, eitt sinn við ráðherra Evrópumála í stjórn sinni, Roland Dumas.
Dr. Hannes H. Gissurarson prófessor, Rannsóknarráði RNH, ræðir við Margréti Thatcher í móttöku í Lávarðadeild Breska þingsins.
Thatcher sagði forstöðumanni rannsókna RNH, Hannesi H. Gissurarsyni, hins vegar eitt sinn í kvöldverði: „Gallinn við stjórnmálamennina á meginlandinu er að þeir hafa aldrei skilið hina engilsaxnesku hugmynd um frelsi innan marka laganna.“ Allt frá því að Jóhann landlausi neyddist til að skrifa undir Magna Carta 1215, var í Englandi reynt að takmarka vald konungs við það sem hóflegt gæti talist og breytti engu þegar þing kom í stað konungs. Lögin setja jafnt valdsmönnum og einstaklingum skorður.
Napóleon sagði af nokkurri lítilsvirðingu að Englendingar væru kramaraþjóð. En í heimsstyrjöldinni síðari bjargaði þessi kramaraþjóð öðrum Evrópuþjóðum undan sjálfum sér. Og þótt stjórnmálamennirnir á meginlandinu skildu illa frelsi innan marka laganna, ekki síst atvinnufrelsi, var Jón Sigurðsson sömu skoðunar og Thatcher: „Margir hinir vitrustu menn, sem ritað hafa um stjórnaraðferð á Englandi og rannsakað hana nákvæmlega, hafa álitið félagsfrelsið aðalstofn allrar framfarar þar á landi,“ sagði Jón í Nýjum félagsritum 1844. Með félagsfrelsi átti hann vitaskuld við atvinnufrelsi.
Það var hins vegar Rauða stjarnan, málgagn Rauða hersins rússneska, sem kallaði Thatcher fyrst „járnfrúna“, og festist það við hana. Það var dæmigert um Thatcher að hún tók nafnið sjálf upp. Hún sagði í ræðu í kjördæmi sínu, Finchley, 31. janúar 1976: „Járnfrú Vesturlanda. Ég? Kaldastríðskona? Já, einmitt — ef þeir vilja leggja þann skilning í málsvörn mína fyrir þeim verðmætum og réttindum, sem okkur þykja ómissandi.“ Það átti síðan fyrir Thatcher að liggja í góðu samstarfi við Ronald Reagan að vinna kalda stríðið.
Hér á eftir fara minningarorð um Thatcher, sem David Cameron, forsætisráðherra Breta, flutti á sérstökum fundi neðri málstofu breska þingsins 12. apríl.
Frá v.: Yaron Brook, Aynd Rand-stofnuninni, Bruno Zaffari fundarstjóri, Eduardo Campos, fylkisstjóri í Pernambuco, og Hannes H. Gissurarson, Háskóla Íslands.
Prófessor Hannes H. Gissurarson, stjórnmálafræðideild Háskóla Íslands og RNH, hélt erindi á ráðstefnunni Fórum da liberdade í Porto Alegre í Brasilíu 9. apríl 2013. Nefndist það „Gerum ósýnilegu höndina sýnilega: Hugleiðingar um stjórnmálahagfræði og frelsi“. Þar kvað Hannes mestu frétt 21. aldar vera, að fjögur risaríki, Brasilía, Rússland, Indland og Kína (BRIK-löndin), hefðu gengist undir kapítalismann. Hagvöxtur væri þar ör, og yrðu aðrar þjóðir að hafa sig allar við. Hannes bar saman lífskjör á Norðurlöndum og í nokkrum ríkjum Bandaríkjanna og fylkjum Kanada og lífskjör Svía í Svíþjóð og fólks af sænskum ættum í Bandaríkjunum, og var niðurstaða hans, að lífskjör væru almennt því betri sem kapítalisminn væri öflugri. Hann kvað tilgang skattheimtu ekki að eiga vera þá að hámarka skatttekjur ríkisins, heldur að örva hagvöxt, og það yrði best gert með hóflegri skattheimtu, svipað og í Sviss. Brasilíumenn yrðu að forðast að festast í sömu gildru óraunhæfra loforða og lýðskrums og Argentínumenn, og sýndi hann línurit af þróun Argentínu og Ástralíu frá því 1929, þegar íbúar þessara tveggja landa nutu einhverra bestu lífskjara í heimi. Síðan hefur Argentína staðnað, því að þar er aðallega keppt að því að endurdreifa auðnum, en Ástralíu miðað fram, því að þar er aðallega keppt að því að skapa auðinn.
Á málstofunni með Hannesi voru einnig Eduardo Campos, fylkisstjóri í Pernambuco og hugsanlegur frambjóðandi Sósíalistaflokks Brasilíu í komandi forsetakjöri, og dr. Yaron Brook, forstöðumaður Ayn Rand-stofnunarinnar í Kaliforníu. Á meðal annarra fyrirlesara á ráðstefnunni voru José Mariano Beltrame, yfirmaður öryggismála í Rio de Janeiro, Randy T. Simmons, prófessor í Utah State University og höfundur fjölmargra bóka um hagfræði, Paulo Kakinoff, forstjóri brasilíska flugfélagsins GOL, Jorge Gerdau, einn umsvifamesti kaupsýslumaður Brasilíu, og Alexandre Tombini, seðlabankastjóri Brasilíu. Einnig tók einn af eigendum Globo-fjölmiðlasamsteypunnar, João Roberto Marinho, við verðlaunum fyrir að hafa staðið dyggan vörð um prentfrelsi í Brasilíu.
Samtök ungra framkvæmdamanna og frumkvöðla í fylkinu Rio Grande do Sul, IEE (Instituto Estudos empresariais), héldu ráðstefnuna, og sóttu hana um fjögur þúsund manns, þegar mest var, en hún stóð í tvo daga. Ráðstefnan var helguð hugmynd franska rithöfundarins Frédérics Bastiats um muninn á því, sem er sýnilegt, og hinu, sem er ósýnilegt, í atvinnulífinu. Hér er erindi Hannesar Hólmsteins:
Fundinum með honum og þeim Campos og Brook er meðal annars lýst á bloggsíðunum og í veftímaritunum ZH, Voto og Agenda 2020. Fyrirlestur Hannesar var þáttur í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“. Hann notaði tækifærið á ráðstefnunni til að tala við þrjá gesti um að halda fyrirlestra á Íslandi, þá dr. Yaron Brook um hugmyndir Ayns Rands í bókinni Kíru Argúnovu (We the Living), sem væntanleg er á íslensku haustið 2013, prófessor Randy Simmons um almannavalsfræði og prófessor João Carlos Espada um hina engilsaxnesku frelsishefð.
Prófessor Hannes H. Gissurarson, sem situr í rannsóknarráði RNH og er ritstjóri rannsóknarverka setursins, heldur fyrirlestur á ráðstefnunni Forum da liberdade, Vettvangi um frelsi, dagana 8.–9. apríl í Porto Alegre í Brasilíu. Ráðstefnan er haldin árlega, og standa að henni samtök ungra frumkvöðla og kaupsýslumanna í fylkinu Rio Grande do Sul í Brasilíu. Á meðal annarra ræðumanna eru Alexandre Tombini, seðlabankastjóri Brasilíu, Jorge Gerdau Johannpeter, einn helsti athafnamaður Brasilíu, Julio Saguier, framkvæmdastjóri stórblaðsins La Nación í Argentínu (sem Christina Kirchner, forseti landsins, hefur reynt að þagga niður í), Paulo Kakinoff, forstjóri brasilíska flugfélagsins GOL, José Mariano Beltrame, öryggismálaráðherra Rio de Janeiro-fylkis, og prófessor Randy T. Simmons, Ríkisháskólanum í Utah. Hannes talar á fundi kl. 18–19.30 þriðjudaginn 9. apríl. Aðrir ræðumenn á þeim fundi eru Eduardo Campos, fylkisstjóri í Pernambuco og leiðtogi Sósíalistaflokks Brasilíu, og dr. Yaron Brook, framkvæmdastjóri Ayn Rand Institute í Kaliforníu.
Að þessu sinni er ráðstefnan helguð hugmynd franska hagfræðingsins og rithöfundarins Frédérics Bastiats um það, sem er sýnilegt, og hitt, sem er ósýnilegt. Fyrsta íslenska hagfræðiritið, Auðfræði Arnljóts Ólafssonar, sem út kom 1880 (endurpr. 1988), var skrifað undir sterkum áhrifum frá Bastiat, og rit hans, Lögin, kom út í íslenskri þýðingu 2001. Fyrirlestur Hannesar H. Gissurarsonar nefnist „Ósýnilega höndin gerð sýnileg. Hugleiðingar um stjórnmálahagfræði og atvinnufrelsi“. Þar fer hann yfir ýmis atriði, sem ekki liggja öll í augum uppi, til dæmis um samanburð hagkerfa og tengsl skattheimtu og skatttekna. Fyrirlesturinn er þáttur í samstarfsverkefni RNH og AECR, „Evrópa, Ísland og framtíð kapítalismans“.
Hér er viðtal við Hannes Hólmstein, áður en hann hélt erindið:
AECR, Evrópusamtök íhaldsmanna og umbótasinna, halda ráðstefnu og stjórnarfund á Íslandi 9.–12. maí 2013. Á meðal ræðumanna eru Jan Zahradil, Evrópuþingsmaður, Tékklandi, Hanna Birna Kristjánsdóttir alþingismaður, Íslandi, Rich S. Williamson, fyrrverandi sendiherra Bandaríkjanna hjá Sameinuðu þjóðunum, Daniel Hannan, Evrópuþingsmaður, Bretlandi, Guðlaugur Þór Þórðarson alþingismaður, Íslandi, prófessor Hannes H. Gissurarson, ritstjóri fræðirita RNH, Íslandi, og prófessor Ragnar Árnason, formaður rannsóknarráðs RNH, Íslandi. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, heldur ræðu í aðalkvöldverði ráðstefnunnar, en einnig tala þau Ragnheiður Elín Árnadóttir alþingismaður, Íslandi, og Daniel Hannan á kvöldverðarfundum.
