Ridley um bjartsýni af skynsemisástæðum, 27. júlí kl. 17.30–19.00

RNH, Rannsóknarsetur um nýsköpun og hagvöxt, efnir til fundar í Öskju, stofu N-132, í Háskóla Íslands föstudaginn 27. júlí 2012 kl. 17.30–19.00. Þar flytur einn kunnasti rithöfundur Breta, Matt Ridley (dr. Matthew White Ridley, fimmti greifinn, viscount, af Ridley) erindi undir heitinu „Hvers vegna ég er bjartsýnn af skynsemisástæðum“ (Why I am a Rational Optimist). Síðan eru fyrirspurnir og umræður, og er Ragnar Árnason prófessor fundarstjóri. Stofnun stjórnsýslufræða og stjórnmála í Háskóla Íslands stendur einnig að fyrirlestrinum. Aðgangur er ókeypis og öllum heimill.

Matt Ridley fæddist 1958 og lauk doktorsprófi í dýrafræði frá Oxford-Háskóla 1983. Hann var vísindaritstjóri Economist í mörg ár og skrifar reglulega um vísindi fyrir Wall Street Journal. Hann sat í bankaráði Northern Rock 2004–2007. Bækur Ridleys um vísindi hafa vakið mikla eftirtekt og selst í 900 þúsund eintökum samtals: The Red Queen and the Evolution of Human Nature 1993; The Origins of Virtue: Human Instincts and the Evolution of Cooperation 1996; Genome: The Autobiography of a Species in 23 Chapters 2003: Nature via Nurture: Genes, Experience, and What Makes Us Human 2003; Francis Crick: Discoverer of the Genetic Code 2006; The Rational Optimist: How Prosperity Evolves 2010.

Matt Ridley skrifar um vísindi í anda Charles Darwins og Richards Dawkins. Hann hefur einnig gagnrýnt ýmsar ýkjur um hlýnun jarðar af mannavöldum. Eftir síðustu bók sína, The Rational Optimist, átti hann í fjörugri ritdeilu við bandaríska auðjöfurinn Bill Gates um, hvort tilefni væri til bjartsýni um þróun mannkyns. Fyrir bókina fékk hann Hayek-verðlaunin og Julian Simon-verðlaunin. Hér er ritdómur Samuels Brittans í Financial Times og hér ritdómur Davids Papineaus í Observer. Matt Ridley heldur úti heimasíðu og bloggar reglulega. Margir fyrirlestrar hans og viðtöl eru á Youtube, til dæmis hér á TED, hér á Reason TV og hér á Hoover Institution. Fyrirlestur Ridleys á Íslandi er þáttur í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, undir yfirskriftinni „Evrópa, Ísland og framtíð kapítalismans“.

Morgunbladid about Ridley 27 July 2012.

Comments Off

Evrópa, Ísland og framtíð kapítalismans

RNH hefur ásamt AECR, Alliance of European Conservatives and Reformists, skipulagt fyrirlestraröð frá 2012 í Háskóla Íslands og víðar um Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans og jafnframt útgáfu bóka um þetta efni. Í fyrirlestrunum ræða innlendir og erlendir fræðimenn meðal annars, hvort kenna megi kapítalismanum um hina alþjóðlegu lánsfjárkreppu, sem reið yfir heiminn 2007–2008. Þeir svara einnig margvíslegri gagnrýni sósíalista á séreign og samkeppni, en þeir skipulögðu fyrirlestraröð í Háskóla Íslands veturinn 2009–2010 undir heitinu: „Eilífðarvélin: Uppgjör við nýfrjálshyggjuna“ — og gáfu út bók undir sama heiti. Eitt stefið eða umræðuefnið í fyrirlestraröðinni er á sambærilegan hátt: Frelsið til að vaxa og þroskast: Uppgjör við sósíalismann.

Matt Ridley á Íslandi 27. júlí 2012. Ljósm.: Birgir Ísl. Gunnarsson

Fyrstu fyrirlesarar árið 2012 voru breski rithöfundurinn Matt Ridley, sem talaði 27. júlí 2012 um óþarfa bölsýni um framtíð kapítalismans, og kanadíski hagfræðingurinn dr. Michael Walker frá Fraser Institute, sem talaði 17. september um mælingar á atvinnufrelsi í  heiminum, sérstaklega á Íslandi. Þá var haldin alþjóðleg ráðstefna í Háskóla Íslands 6. október um „Fiskveiðar: sjálfbærar og arðbærar“, þar sem erindi fluttu prófessor Þráinn Eggertsson, prófessor Ragnar Árnason, prófessor Rögnvaldur Hannesson, Árni Mathiesen, forstöðumaður fiskveiðimála hjá FAO, Gunnar Haraldsson, sérfræðingur OECD í fiskveiðimálum, og Michael Arbuckle, sérfræðingur Alþjóðabankans í fiskveiðimálum.

Kate Hoey

Næstu fyrirlesarar árið 2012 voru  íslenski stjórnmálafræðiprófessorinn Hannes H. Gissurarson, sem talaði hjá Sagnfræðingafélaginu 9. október um „Fátækt á Íslandi 1991–2004“ og svaraði þar ýmsum fullyrðingum sumra samkennara sinna; norski rithöfundurinn Jan Arild Snoen, sem talaði 15. október um skekkta mynd fjölmiðla af Bandaríkjunum; Hannes H. Gissurarson, sem talaði 26. október á málstofu félagsvísindasviðs um mengun og úrræði gegn henni á frjálsum markaði; bandaríski heimspekiprófessorinn Douglas Rasmussen, sem talaði 26. október um kenningar Ayns Rands í tilefnu útkomu Undirstöðunnar eftir Rand;  Mats Persson, framkvæmdastjóri Open Europe, sem talaði 12. nóvember um samrunaþróunina í Evrópu; dr. Daniel Mitchell, skattasérfræðingur Cato Institute í Washington DC, sem talaði 16. nóvember um rökin gegn stighækkandi tekjuskatti; Hannes H. Gissurarson, sem talaði hjá Churchill-klúbbnum 17. nóvember um „Stjórnmálaskörunginn Churchill“; breska þingkonan Kate Hoey, sem talaði hjá Þjóðráði 19. nóvember um „Hættuna við að ganga í Evrópusambandið“.

Philip Booth 13. mars 2013 á Íslandi.

Fyrsti fyrirlesarinn árið 2013 var dr. Nils Karlson frá Ratio Institute í Stokkhólmi, sem talaði 14. janúar um nýju sænsku leiðina 14. janúar. Annar fyrirlesarinn var dr. Hannes H. Gissurarson stjórnmálafræðiprófessor, sem talaði 19. febrúar um „Frjálshyggjuna, kreppuna og kapítalismann“. Næstu fyrirlesarar voru breski hagfræðiprófessorinn Phil Booth, sem talaði 13. mars um raunverulegar orsakir fjármálakreppunnar frá 2008, og Martha Andreasen, fyrrverandi yfirbókari framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, sem talaði 30. ágúst um spillinguna innan ESB. Matthew Elliott, einn af stofnendum bresku Skattgreiðendasamtakanna, lýsti því 20. september 2013, hvernig borgararnir gætu varist sífellt ágengara og ágjarnara ríki.

Eamonn Butler 7. október 2013 á Íslandi.

7. október 2013, fimm árum eftir íslenska bankahrunið, hélt RNH alþjóðlega ráðstefnu í Reykjavík um fjármálakreppuna og áhrif hennar á Íslandi. Dr. Eamonn Butler, forstöðumaður Adam Smith-stofnunarinnar í Lundúnum, ræddi um orsakir fjármálakreppunnar, og dr. Pythagoras Petratos, kennari í fjármálafræði í Said School of Business í Oxford-háskóla, lýsti hlutskipti Kýpur. Prófessor Hannes H. Gissurarson greindi orsakir bankahrunsins íslenska, og dr. Ásgeir Jónsson, lektor í hagfræði í Háskóla Íslands og höfundur bókar á ensku um hrunið, ræddi um „eftirhrunið“, þau mál, sem enn eru óleyst. Fæðingardagur Margrétar Thatchers, sem lést á árinu, er 13. október, og þann dag flutti breski rithöfundurinn John O’Sullivan, sem starfaði lengi með Thatcher, fyrirlestur um „hina raunverulegu járnfrú“. 14. október 2013 hélt RNH alþjóðlega ráðstefnu í Reykjavík um kvótakerfi og veiðigjald, og var Ralph Townsend, prófessor í Maine-háskóla, aðalræðumaður, en einnig fluttu þar erindi prófessor Ragnar Árnason um veiðigjald, dr. Gunnar Haraldsson, forstöðumaður Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands, um fiskveiðistefnu Evrópusambandsins, CFP, og prófessor Hannes H. Gissurarson um siðferðileg og stjórnmálaleg sjónarmið, þegar myndaður væri eignarréttur á náttúruauðlindum.

Jón Steinar.

29. október 2013 leiddu saman hesta sína Jón Steinar Gunnlaugsson, fyrrverandi hæstaréttardómari, og Helgi Áss Grétarsson, dósent í lögum í Háskóla Íslands, og ræddu þeir um veiðigjald í sjávarútvegi, sem Jón Steinar telur stjórnarskrárbrot. 4. nóvember 2013 talaði dr. Daniel Mitchell, skattasérfræðingur Cato-stofnunarinnar, um það, hvernig hætta mætti að fóðra tröllið, en með því er átt við sívaxandi ríkisbákn. Forstöðumaður rannsókna í RNH, prófessor Hannes H. Gissurarson, flutti marga fleiri fyrirlestra á árinu, aðallega um íslenska bankahrunið og framtíð kapítalismans, í Porto Alegre 9. apríl 2013, á Bifröst 3. maí, í Vilnius 12. september, Cambridge 22. september, Stokkhólmi 29. október og Búdapest 15 November.

François Heisbourg.

Fyrirlestraröðin hélt áfram 2014. Breski rithöfundurinn og bloggarinn dr. Richard North velti 30. janúar 2014 fyrir sér, hvaða kosti Bretar ættu, gengju þeir úr Evrópusambandinu, og þótti honum álitleg aðild að nýju og breyttu Evrópsku efnahagssvæði, EES. Einn kunnasti sérfræðingur Evrópu í öryggismálum, François Heisbourg, varpaði því fram 5. apríl 2014, hvort evran væri að ganga af ESB dauðu. Taldi hann myntbandalagið krefjast miklu víðtækari samruna en Evrópusambandsþjóðirnar væru reiðubúnar að gangast undir. Hannes H. Gissurarson hélt fyrirlestra um ýmsar hliðar bankahrunsins 2008 í Reykjavík 14. mars 2014, Berlín 15. mars, Þórshöfn í Færeyjum 22. mars og Las Vegas 14. apríl. Hann ræddi enn fremur um áhrif netsins á einstaklingsfrelsi í Porto Alegre 25. maí og Curitiba 31. maí.

Robert Lawson á Íslandi.

Í júlí 2014 var öld liðin frá því, að Norðurálfuófriðurinn mikli (síðar kallaður heimsstyrjöldin fyrri) skall á, en þá lá við, að frjálsræðisskipulag Vesturlanda ylti um koll. Prófessor Robert Lawson, einn af höfundum alþjóðlegrar vísitölu atvinnufrelsis, lýsti í fyrirlestri 28. júlí samsetningu vísitölunnar og helstu ályktunum, sem draga má af henni. Prófessor Hannes H. Gissurarson hélt nokkur erindi á áliðnu ári 2014: Þrjú þeirra voru á norræna stjórnmálafræðingamótinu í Gautaborg 12.–15. ágúst, og voru þau um Icesave-deilu Íslendinga og Breta, um bankahrunið 2008 og um íslenska velferðarríkið; eitt var á alþjóðlegri ráðstefnu í Manhattanville í New York-ríki 10. október um, hvernig vinna mætti úr kenningu Friedrichs A. von Hayeks um sjálfsprottna þróun; eitt var á alþjóðlegri ráðstefnu Evrópusamtaka frjálshyggjustúdenta (ESFL) í Björgvin 18. október um kröfu franska hagfræðingsins Thomasar Pikettys um tekjujöfnun; eitt var á ráðstefnu Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands 31. október um skýringar á fjandskap bresku Verkamannaflokksstjórnarinnar í garð Íslendinga; eitt var 27. nóvember í Institute of Economic Affairs í Lundúnum um, hvers vegna Ísland hefði í fjármálakreppunni 2007–2008 verið skilið eftir úti í kuldanum.

Corbett Grainger

Almenna bókafélagið hélt ásamt RNH móttöku 21. ágúst 2014 í tilefni þess, að út var komið greinasafn um tekjudreifingu og skatta, sem þeir Ragnar Árnason prófessor og Birgir Þór Runólfsson dósent ritstýrðu, en þeir eru báðir í rannsóknaráði RNH. Málstofa var síðan um tekjudreifingu og skatta 24. október 2014, þar sem prófessor Corbett Grainger reifaði helstu röksemdir gegn auðlindaskatti og fyrir myndun einkanýtingarréttinda á auðlindum, prófessor Ragnar Árnason benti á skekkjur í mælingum á tekjudreifingu og prófessor Hannes H. Gissurarson gagnrýndi kröfu Thomasar Pikettys um alþjóðlega endurdreifingu tekna.

Tara Smith

Almenna bókafélagið gaf 30. október 2014 út bók Matts Ridleys, Heimur batnandi fer (The Rational Optimist), í íslenskri þýðingu, og af því tilefni kom Ridley til Íslands og hélt erindi á málstofu RNH. Prófessor Þráinn Eggertsson ræddi um helstu hugmyndir Ridleys, og Birgir Þór Runólfsson dósent lýsti einu dæmi um það, hvernig leysa má samnýtingarvandann um auðlindir, en það er kvótakerfið íslenska. RNH studdi alþjóðlega ráðstefnu Evrópusamtaka frjálshyggjustúdenta í Reykjavík 15. nóvember 2014, en þar talaði Birgir Þór Runólfsson um helstu stofnanir og reglur íslenska þjóðveldisisins og Hannes H. Gissurarson um kenningar Pikettys um fjármagn og tekjudreifingu á 21. öld. RNH hélt áfram að kynna hugmyndir Ayns Rands, eins helsta talsmanns frjálsræðisskipulagsins á tuttugustu öld: Prófessor Tara Smith hélt erindi 24. nóvember 2014 um siðferðikenningu Rands, einkum hugmyndina um peninga sem frelsisauka.

Málstofan 14. janúar. Ljósm. Árni Sæberg.

Fyrirlestraröð RNH og AECR hélt áfram árið 2015. Dr. Guðni Jóhannesson sagnfræðingur og Hannes H. Gissurarson prófessor töluðu á málstofu RNH 14. janúar 2015 um ný gögn um íslenska bankahrunið. Hannes flutti einnig erindi á nokkrum ráðstefnum á öndverðu árinu: 9. apríl talaði hann á morgunverðarfundi hugveitunnar Ratio í Stokkhólmi um samskipti Íslendinga og Svía, ekki síst í bankahruninu; 11. apríl rifjaði hann á árlegri ráðstefnu Evrópusamtaka frjálshyggjustúdenta í Berlín upp kynni sín af þeim Friedrich A. von Hayek, Karli Popper og Milton Friedman; 21. apríl lýsti hann á ráðstefnu Viðskiptafræðistofnunar Háskóla Íslands sölu eigna hinna föllnu íslensku banka 2008–2014, meðal annars sölu FIH banka í Danmörku; 30. apríl gagnrýndi hann í Verslunarháskólanum í Tallinn í Eistlandi kenningar Thomasar Pikettys.

Ragnar Árnason 3. október 2015.

RNH studdi alþjóðlega ráðstefnu Evrópusamtaka frjálshyggjustúdenta í Reykjavík 3. október 2015, en þar talaði Ragnar Árnason prófessor um hagfræðilegu rökin fyrir eignarrétti. RNH stóð ásamt félagsvísindasviði og hagfræðideild Háskóla Íslands að ráðstefnu 8. október 2015 um umhverfisvernd og auðlindanýtingu til heiðurs Rögnvaldi Hannessyni prófessor. Þar töluðu auk Rögnvalds prófessor Bengt Kriström frá Umeå-háskóla Svíþjóð og Julian Morris frá Reason Foundation í Bandaríkjunum. Tilefni ráðstefnunnar var útkoma bókarinnar Ecofundamentalism eftir Rögnvald. Hannes H. Gissurarson flutti fyrirlestur um „Liberty in Iceland, 930–2015“ á ráðstefnu Evrópusamtaka frjálshyggjustúdenta í Sofíu í Búlgaríu 17. október 2015. Ragnar Árnason og Hannes H. Gissurarson fluttu báðir erindi í Þjóðarspeglinum 30. október 2015, Ragnar um hagkvæma og sjálfbæra skuldastöðu þjóðarbúsins, Hannes um tilraunir frá 1518 til 1868 til að veðsetja Ísland, selja eða rýma.

Áheyrendur á fyrirlestri Browders 20. nóvember 2015.

Hannes H. Gissurarson flutti fyrirlestur á fundi RNH og Stofnunar stjórnmála og stjórnsýslu í Háskóla Íslands 5. nóvember 2015 um „Sköpunargleði í stað sníkjulífs: Siðferðilega vörn Ayns Rands fyrir kapítalismanum“. RNH studdi fund Politica, félags stjórnmálafræðinema, 12. nóvember 2015 um „Valdatíð Davíðs“, en þar voru framsögumenn Hannes H. Gissurarson prófessor, Ögmundur Jónasson, fyrrverandi ráðherra, og dr. Vilhjálmur Egilsson, rektor Háskólans á Bifröst og fyrrverandi alþingismaður. Var fundurinn tekinn upp og settur á Youtube og fluttur á sjónvarpsstöðinni ÍNN. Bandaríski fjárfestirinn Bill Browder flutti erindi 20. nóvember 2015 um „Rússland Pútíns“ á vegum RNH og Alþjóðamálastofnunar Háskóla Íslands. Af því tilefni gaf Almenna bókafélagið út metsölubók Browders, Eftirlýstur (Red Notice), þar sem höfundur lýsir tilraunum Pútíns til að berja niður andóf í Rússlandi og sölsa undir sig og klíku sína auð landsins.

Auk þeirra rita, sem þegar hafa verið nefnd, Heimur batnandi fer eftir Matt Ridley, Tekjudreifing og skattar eftir Ragnar Árnason og fleiri, og Eftirlýstur eftir Bill Browder, hefur Almenna bókafélagið í samstarfi við RNH gefið út nokkur frumsamin rit um íslensk þjóðmál: Icesave-samningarnir — Afleikur aldarinnar? eftir Sigurð Má Jónsson 2011; Búsáhaldabyltingin — Sjálfsprottin eða skipulögð? eftir Stefán Gunnar Sveinsson sagnfræðing 2013; og Andersen-skjölin — Rannsóknir eða ofsóknir? eftir Eggert Skúlason blaðamann 2015. Er útgáfa þeirra þáttur í samstarfsverkefninu „Evrópa, Ísland og framtíð kapítalismans“.

Comments Off

Skáldsögur Ayns Rands

RNH styður Aynd Rand-verkefni Almenna bókafélagsins, AB. Í nóvember 2011 gaf AB út skáldsöguna The Fountainhead (1943) eftir Rand, en hún nefndist í íslenskri þýðingu Þorsteins Siglaugssonar heimspekings Uppsprettan. Áður hafði bókin komið út á íslensku 1990, en var fyrir löngu uppseld. Hún hefur eins og Undirstaðan selst í mörgum milljónum eintaka um heim allan. Gerð var kvikmynd eftir sögunni 1949, og lék Gary Cooper aðalhlutverkið, arkitektinn Howard Roark, sem lætur hvorki auðjöfra né almenningsálit buga sig. Hina frægu ræðu Roarks fyrir rétti, þar sem hann ver rétt einstaklingsins gegn ríki, auðjöfrum og almenningsáliti, má sjá hér. Dr. Tom Palmer frá Cato-stofnuninni í Washington-borg fylgdi bókinni úr hlaði með fyrirlestri í Þjóðmenningarhúsinu 28. nóvember 2011, en síðan var haldinn sérstakur frelsiskvöldverður í Þingholti undir stjórn Gísla Haukssonar, formanns stjórnar RNH.

Í október 2012 gaf Almenna bókafélagið út skáldsöguna Atlas Shrugged (1957) eftir Ayn Rand. Elín Guðmundsdóttir þýddi bókina, sem nefnist Undirstaðan á íslensku. Áður hafði Ólafur Teitur Guðnason þýtt hluta bókarinnar, og er nokkuð stuðst við þá þýðingu með leyfi hans. Stefið í Undirstöðunni er: Hvað gerist, ef allir skapandi menn landsins gera verkfall, Atlas — jötunninn, sem ber uppi jörðina — ypptir öxlum, undirstaðan brestur? Hver er munurinn á sköpun og sníkjulífi? Hver er John Galt? Jafnframt er þetta saga af sambandi Dagnýjar Taggarts, sem rekur járnbrautarfyrirtæki fjölskyldu sinnar, og ýmissa tilkomumikilla einstaklinga, hins argentínska auðmannssonar Franciscos d’Anconia, stáljöfursins Hanks Reardens, sem er kvæntur maður, og hins dularfulla Johns Galts. Margar aðrar söguhetjur eru í bókinni, til dæmis sjóræninginn Ragnar Danneskjöld, sem skilgreinir sig sem andstæðu goðsagnaverunnar Hróa Hattar. Undirstaðan hefur verið metsölubók um heim allan áratugum saman, selst í mörgum milljóna eintaka, og er ekkert lát á. Þegar hefur verið vitnað til viðvarana Rands í umræðum um hagstjórn á Íslandi, eins og sést hér.

Bandaríski heimspekiprófessorinn Douglas Rasmussen, sem er sérfræðingur í verkum Ayns Rands, fylgdi Undirstöðunni úr hlaði.  Fyrirlestur Rasmussens var í Þjóðmenningarhúsinu föstudaginn 26. október kl. 17–18 og móttaka í boði Almenna bókafélagsins á eftir. Fundurinn var öllum opinn og aðgangur ókeypis. Var fyrirlestur Rasmussens einn þátturinn í fyrirlestraröð, sem RNH skipuleggur í samstarfi við AECR, Evrópusamtök íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu, Ísland og framtíð kapítalismans“. Einnig sagði Ásgeir Jóhannesson, lögfræðingur og heimspekingur, nokkur orð við þetta tækifæri, og tónlistarmenn fluttu klassísk tónverk fyrir píanó, en Rand hafði dálæti á klassískri tónlist.

Almenna bókafélagið gaf út þriðju skáldsögu Ayns Rands á íslensku 4. nóvember 2013, We the Living (1936), sem nefnist Kíra Argúnova í íslensku þýðingunni. Hún birtist sem framhaldssaga í Morgunblaðinu 1949, og er þýðandi ókunnur. Rand sækir efnið í reynslu sína af fyrstu árum kommúnistastjórnarinnar í Rússlandi, en aðalsöguhetjan, hugrökk og sjálfstæð ung stúlka, Kíra Argúnova, telur að sér þrengt og ákveður að flýja land. Frosti Logason útvarpsmaður bjó söguna til prentunar, en Ásgeir Jóhannesson, heimspekingur og lögfræðingur, bætti við eftirskrift um Ayn Rand, ævi hennar og verk. Dr. Yaron Brook, forstöðumaður Ayn Rand-stofnunarinnar í Bandaríkjunum, fylgdi bókinni úr hlaði með fyrirlestri um Rand og hugmyndir hennar. Voru útkoma bókarinnar og fyrirlestur dr. Brooks þættir í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, um „Evrópu fórnarlambanna“.

Bandaríski heimspekiprófessorinn Tara Smith talaði 14. nóvember 2014 um Rand og kenningar hennar á málstofu RNH, ekki síst um eðli og hlutverk peninga í frjálsum samskiptum einstaklinga. Prófessor Hannes H. Gissurarson flutti fyrirlestur 5. nóvember 2015 um „Sköpunargleði í stað sníkjulífs: Siðferðileg vörn Ayns Rands fyrir kapítalismanum“. Ætlunin er síðar meir að koma út þýðingum á tveimur öðrum verkum Rands. Ríkisútvarpið hefur nokkrum sinnum flutt eftir Rand leikritið Aðfaranótt sautjánda janúar í þýðingu Magnúsar Ásgeirssonar, skálds og eins fremsta ljóðaþýðanda Íslendinga. Elín Guðmundsdóttir hefur þýtt Sálm (Anthem), eins konar hrollvekju um framtíðarskipulag eða staðleysufælu (dystopia) Rands.

Ayn Rand, sem fæddist og ólst upp í Rússlandi, en haslaði sér síðan völl í Hollywood, þar sem hún samdi handrit fyrir kvikmyndaver, er einn sérkennilegasti og sjálfstæðasti heimspekingur og rithöfundur Bandaríkjanna á tuttugustu öld. Til eru nokkur sjónvarpsviðtöl við hana. Mike Wallace tók eitt árið 1959, Johnny Carson annað 1967 og Phil Donahue enn annað 1979. Rand er langáhrifamesti kvenheimspekingur allra tíma.

Kápur íslensku þýðinganna þriggja á skáldsögum Rands eru skreyttar málverkum eftir hina frægu pólsku listakonu Tamara de Lempicka. Prófessor Hannes Hólmsteinn Gissurarson, sem hefur yfirumsjón með Ayn Rand-verkefni AB, svaraði í ágúst 2012 nokkrum spurningum um það í hinu vinstri sinnaða blaði Grapevine, sem kemur út á ensku í Reykjavík:

Comments Off

Evrópa fórnarlambanna

„Evrópa fórnarlambanna: Kommúnisminn í sögulegu ljósi“ er röð fyrirlestra, útgáfuverka og viðburða, sem RNH hefur skipulagt frá 2012 ásamt ACRE, Evrópusamtökum íhalds- og umbótamanna (áður AECR). Fyrsti viðburðurinn var 27.  febrúar 2012, þegar danski sagnfræðiprófessorinn Bent Jensen talaði um kommúnista á Norðurlöndum og tengsl þeirra við ráðamenn í Moskvu. Dr. Guðni Jóhannesson, forseti Sögufélagsins, var fundarstjóri. Annar viðburðurinn var, þegar danski sagnfræðiprófessorinn Niels Erik Rosenfeldt hélt opinberan fyrirlestur í sameiginlegu boði RNH og Varðbergs í Háskóla Íslands mánudaginn 10. september 2012 um leynistarfsemi Kominterns, alþjóðasambands kommúnista, sem starfaði 1919–1943 og kommúnistaflokkur Íslands var aðili að. Rosenfeldt er viðurkenndur alþjóðlegur sérfræðingur um þetta mál, og nýlega kom út tveggja binda verk hans á ensku um það. Björn Bjarnason, fyrrv. dómsmálaráðherra, var fundarstjóri.

Einn stærsti liðurinn í þessu verkefni var alþjóðleg ráðstefna í Háskóla Íslands laugardaginn 22. september 2012. Fyrirlesarar voru Stéphane Courtois, ritstjóri og einn aðalhöfundur Svartbókar kommúnismans, dr. Roman Joch, ráðgjafi forsætisráðherra Tékklands í utanríkismálum, Oystein Sorensen, prófessor í Háskólanum í Osló og sérfræðingur um alræðisstefnur, dr. Hannes H. Gissurarson, prófessor í stjórnmálafræði í Háskóla Íslands, og Anna Funder, höfundur bókarinnar Stasiland. Nánar má fræðast um fyrirlesarana hér. Fundarstjórar voru Egill Helgason sjónvarpsmaður, Jakob F. Ásgeirsson, stjórnmálafræðingur og rithöfundur, og Ragnhildur Kolka bókmenntafræðingur. Stéphane Courtois kom fram í Silfri Egils, sem skoða má  hér, og Anna Funder í Kiljunni, sem skoða má hér.

Fyrir og eftir ráðstefnuna komu einstakir fyrirlesarar á henni sérstaklega fram. Prófessor Øystein Sørensen hélt erindi um „Alræðishugarfar Anders Breiviks“ á vegum RNH og Varðbergs föstudaginn 21. september 2012 kl. 12–13 á Háskólatorgi, HT-102, í Háskóla Íslands. Björn Bjarnason, fyrrv. dómsmálaráðherra, var fundarstjóri. Anna Funder sagði frá nýútkominni skáldsögu sinni, All That I Am, sem hlotið hefur mikið lof og fjölda verðlauna, á fundi Stofnunar Vigdísar Finnbogadóttur í erlendum tungumálum í Háskóla Íslands mánudaginn 24. september 2012 kl. 12–13 í stofu O-201 í Odda í Háskóla Íslands. Martin Regal, prófessor í ensku, var fundarstjóri.

Sjötti viðburður í samstarfsverkefninu var, að Hannes H. Gissurarson hélt uppi vörnum fyrir kínverska rithöfundinn Jung Chang, sem skrifaði ásamt Jon Halliday fræga ævisögu Maós formanns, á fundi Konfúsíusarstofnunarinnar í Háskóla Íslands föstudaginn 2. nóvember 2012 kl. 12–13, í stofu 207 í aðalbyggingu Háskólans. Forstöðumaður Konfúsíusarstofnunar, Magnús Björnsson, var fundarstjóri. Hér má sjá, hvað helst þótti fréttnæmt í bók Hannesar um Íslenska kommúnista 1918–1998. Hér eru svör hans við gagnrýni Péturs Tyrfingssonar og hér við gagnrýni Árna Björnssonar.

Sjöundi viðburður í verkefninu var þátttaka Hannesar H. Gissurarsonar í málstofu í Varsjá 14.–15. maí 2013 um þjóðarmorð og minninguna um þau. Málstofuna hélt Evrópuvettvangur minningu og samvisku, PEMC, í samstarfi við þrjár stofnanir, safnið um uppreisnina í Varsjá 1944, MPW, Rannsóknarstofnun um alræðisstjórnir í Prag, USTR, og Þjóðminningarstofnun Póllands, IPN.

Davíð Oddsson tekur við merki af eistneska fánanum úr hendi dr. Marts Nutts. Ljósm. Ómar Óskarsson.

Næsti viðburður og hinn áttundi í röðinni var 23. ágúst 1013, en Evrópuþingið hefur gert þann dag að sérstökum minningardegi um fórnarlömb alræðisstefnunnar, nasisma og kommúnista, því að 23. ágúst 1939 gerðu Hitler og Stalín griðasáttmála sinn, sem hleypti af stað heimsstyrjöldinni síðari. Föstudaginn 23. apríl 1013 kl. 16 var sérstök myndasýning um „Heimskommúnismann og Ísland“ opnuð í Þjóðarbókhlöðunni, og voru myndirnar valdar úr bók Hannesar H. Gissurarsonar, Íslenskum kommúnistum 1918–1998. Í tengslum við opnun sýningarinnar fluttu dr. Mart Nutt, sagnfræðingur og þingmaður á eistneska þinginu, og dr. Pawel Ukielski, forstöðumaður safnsins um uppreisnina í Varsjá 1944, erindi um lönd sín undir oki kommúnisma og nasisma. Hannes H. Gissurarson stjórnaði fundinum, sem Þjóðarbókhlaðan, Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands og Varðberg, samtök um vestræna samvinnu og alþjóðastjórnmál, stóðu að ásamt RNH.

Illugi Gunnarsson og Andreja Zver. Ljósm.: Ólafur Engilbertsson.

Myndasýningunni lauk mánudaginn 16. september 2013, og við það tækifæri flutti sagnfræðingurinn dr. Andreja Zver frá Slóveníu erindi um það, hvers vegna við mættum ekki gleyma fórnarlömbum alræðisstefnunnar í Evrópu. Fundarstjóri var Illugi Gunnarsson, mennta- og menningarmálaráðherra. Þjóðarbókhlaðan, Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands og Varðberg, samtök um vestræna samvinnu og alþjóðastjórnmál, stóðu að fundinum ásamt RNH. Á honum afhenti Hannes H. Gissurarson handritadeild Landsbókasafnsins afrit af skjölum þeim í söfnum í Moskvu, sem dr. Arnór Hannibalsson prófessor hafði fundið, en þegar heilsa Arnórs brast, lét hann Hannes fá þessi skjöl til að vinna úr. Arnór lést í árslok 2012, og var þessi fundur haldinn til minningar um hann.

Tíundi viðburðurinn í þessu samstarfsverkefni var, þegar Dr. Yaron Brook, forstöðumaður Ayn Rand-stofnunarinnar í Kaliforníu, fylgdi 1. nóvember 2013 úr hlaði skáldsögu Ayns Rands, Kíru Argúnovu, sem er sótt í reynslu höfundar af kúgun kommúnista í Rússlandi á fyrstu stjórnarárum þeirra. Almenna bókafélagið gaf bókina út.

Hannes H. Gissurarson lýsti samstarfsverkefninu um „Evrópu fórnarlambanna“ á fundi Evrópuvettvangs minningar og samvisku, Platform of European Memory and Conscience, PEMC, í Haag 12. nóvember 2013. Við sama tækifæri gerðist RNH aðili að Evrópuvettvangnum, en hafði áður starfað með honum. Tólfti viðburðurinn var þátttaka Hannesar í ráðstefnu í Prag 12.–13. júní 2014 um arfleifð alræðisstefnunnar og hinn 13. þátttaka hans í málstofu í Prag 29. júlí 2014 um réttlæti handa fórnarlömbum alræðisstefnunnar.

Ingibjörg Steinunn Sverrisdóttir landsbókavörður tekur við bókagjöfinni 23. ágúst 2014. Ljósm.: Ólafur Engilbertsson.

Hannes H. Gissurarson flutti fyrirlestur á 28. norræna sagnfræðingamótinu í Joensuu í Finnlandi 16. ágúst 2013 um tvær örlagasögur, sem fléttuðust saman á öld alræðisstefnunnar: Voru þær um þýskan nasista, sem varð kommúnisti, og þýska gyðingakonu, sem varð Íslendingur. Var fyrirlesturinn 14. viðburðurinn í samstarfsverkefninu með ACRE. Hinn 23. ágúst 2014, á minningardegi fórnarlamba alræðisstefnunnar, gaf RNH Þjóðarbókhlöðunni ýmsar bækur í tengslum við samstarfsverkefnið, þar á meðal tveggja binda skýrslu rannsóknarnefndar í Eistlandi á framferði kommúnista og nasista allt frá hernámi Eistlands sumarið 1940 og tveggja binda verk Bents Jensens um Danmörku í kalda stríðinu. Hannes hélt erindi á ársfundi Evrópuvettvangs minningar og samvisku, Platform of European Memory and Conscience, í Brüssel 4.–5. nóvember 2014 um samstarfsverkefnið „Evrópu fórnarlambanna“ og fyrirhugaða endurútgáfu ýmissa rita, sem gefin voru út á Íslandi í baráttunni við alræðisstefnurnar. Í samstarfsverkefninu „Evrópu fórnarlambanna“ var 17. viðburðurinn fyrirlestur, sem Hannes H. Gissurarson hélt í Tartu í Eistlandi 28. apríl 2015 um íslensku kommúnistahreyfinguna. Hann hélt annan fyrirlestur svipaðs efnis í eistneska þinginu í Tallinn 29. apríl.

Árið 2015 voru þrír næstu viðburðir í samstarfsverkefninu endurútgáfa rita, sem komu á sínum tíma út gegn alræðisstefnu, og voru þau nú gefin út jafnt á Netinu og í takmörkuðu upplagi á pappír: Greinar um kommúnisma eftir Bertrand Russell 17. júní 2015, Konur í þrælakistum Stalíns eftir Elinor Lipper og Aino Kuusinen 19. júní 2015 og Úr álögum (Out of the Night) eftir Jan Valtin (Richard Krebs) 23. ágúst 2015, á minningardegi fórnarlamba alræðisstefnunnar í Evrópu. RNH starfar með Almenna bókafélaginu, AB, að þessari endurútgáfu rita um alræðisstefnuna. Í samstarfsverkefninu var 22. viðburðurinn þátttaka Hannesar H. Gissurarsonar og erindi á ársfundi Evrópuvettvangs minningar og samvisku, Platform of European Memory and Conscience, í Wroclaw í Póllandi 18.–19. nóvember 2015. Næst gerðist það tvennt, að bandaríski fjárfestirinn Bill Browder flutti fyrirlestur 20. nóvember í hátíðasal Háskóla Íslands um Rússland Pútíns, jafnframt því sem Almenna bókafélagið gaf út bók hans, Eftirlýstur (Red Notice), en hún er um framferði rússneskra stjórnvalda. Grein eftir Hannes H. Gissurarson í Vísbendingu, 33. árg. 33. tbl., „Hvers virði var Rússagullið?“ var næsti viðburður, en þar komst höfundur að þeirri niðurstöðu, að fjárhagslegur stuðningur Kremlverja við hreyfingu íslenskra kommúnista og vinstri sósíalista tímabilið 1955–1970 hefði numið um 3 milljónum Bandaríkjadala að núvirði. Frumsamda bókin Barnið sem varð að harðstjóra eftir Boga Arason blaðamann, sem Almenna bókafélagið gaf út haustið 2015, var 27. viðburðurinn í verkefninu, en hún er um nokkra grimmustu alræðisherra tuttugustu aldar.

Endurútgáfa rita um alræðisstefnu hélt áfram árið 2016. Leyniræðan um Stalín eftir Níkíta Khrústsjov kom út 25. febrúar ásamt Erfðaskrá Leníns, þar sem Stalín var harðlega gagnrýndur. Í formála benti Hannes H. Gissurarson á, hversu mikilvæg þessi skjöl voru á sínum tíma í baráttunni gegn hinum öflugu og fjársterku íslensku kommúnistum. Afhjúpanirnar í Moskvu voru þeim alvarlegt áfall. Dagana 28.–30. júní sótti Hannes ráðstefnu Evrópuvettvangs um minningu og samvisku í Viljandi í Eistlandi, en þar var umræðuefnið alræði, nauðungarflutningar og brottflutningar. Sagði Hannes í fyrirlestri þar frá tveimur þýskum útlögum á Íslandi fyrir seinna stríð, en örlög þeirra fléttuðust margvíslega saman. El campesino – Bóndinn eftir Valentín González með aðstoð Juliáns Gorkins kom út 17. júlí 2016, þegar 80 ár voru liðin frá upphafi spænska borgarastríðsins.

Kelam.

Þess var minnst 26. ágúst 2016, að aldarfjórðungur var liðinn frá því, að Ísland varð fyrst ríkja til að viðurkenna Eystrasaltsríkin. Af því tilefni endurútgaf Almenna bókafélagið með stuðningi RNH tvær bækur, Örlaganótt yfir Eystrasaltslöndum eftir prófessor Ants Oras, sem kom út í þýðingu Sigurðar Einarssonar í Holti 1955, og Eistland. Smáþjóð undir oki erlends valds eftir Andres Küng, sem kom út í þýðingu Davíðs Oddssonar 1973. Í útgáfuhófi, sem haldið var þennan dag kl. 17–19 á Litlatorgi í Háskóla Íslands á vegum AB og ræðismanna Eystrasaltsríkjanna þriggja á Íslandi, fluttu Davíð Oddsson, sem var forsætisráðherra, þegar Eystrasaltslöndin voru viðurkennd, og Tunne Kelam, Evrópuþingmaður frá Eistlandi og einn af leiðtogum sjálfstæðisbaráttu Eistlands, ávörp. Var útgáfuhófið 33. viðburður verkefnisins.

Hannes H. Gissurarson sótti ársfund Evrópuvettvangs minningar og samvisku í Kænugarði (Kiev) í Úkraínu 24.–25. nóvember 2016 og sagði þar frá helstu áföngum í verkefninu. Fundargestir sátu kvöldverð menntamálaráðherra Úkraínu og minningarsamkomu um fórnarlömb hungursneyðarinnar í Úkraínu í boði forseta landsins. Hinn 25. desember 2016, þegar aldarfjórðungur var liðinn frá endalokum Ráðstjórnarríkjanna, kom út bókin Þjónusta, þrælkun, flótti eftir Aatami Kuortti, sem sat í þrælabúðum Stalíns, en slapp til Finnlands 1930. Bók hans kom fyrst út á íslensku haustið 1938, á sama tíma og Gerska æfintýrið eftir Halldór Kiljan Laxness.

Koestler

Hinn 7. nóvember 2017 voru hundrað ár liðin frá byltingu bolsévíka í Rússlandi, og AB gaf þá út í samstarfi við RNH þrjú rit, Ráðstjórnarríkin: Goðsagnir og veruleiki eftir ensk-ungverska rithöfundinn Arthur Koestler (frá 1945), Ég kaus frelsið eftir úkraínska flóttamanninn Víktor Kravtsjenko (frá 1950) og Nytsamur sakleysingi eftir norska sjómanninn Otto Larsen (frá 1956), en hann hafði verið sendur saklaus í þrælabúðir Stalíns. Hannes H. Gissurarson skrifaði formála allra bókanna og rifjaði meðal annars upp, að rit Koestlers varð eitt aðaldeiluefnið fyrir bæjarstjórnarkosningar í Reykjavík 1946. 38. viðburðurinn í samstarfsverkefninu var, að Hannes sótti ársfund Evrópuvettvangs minningar og samvisku í Vilnius í Litáen 28.–30. nóvember. 39. viðburðurinn var, að hugveitan New Direction í Brüssel birti skýrslu eftir Hannes, Voices of the Victims: Towards a Historiography of Anti-Communist Literature , þar sem hann ræddi um sögulegt eðli kommúnismans og bókmenntaverk um hann, þar á meðal fangabúðasögur, skáldsögur, sagnfræðirit og sjálfsævisögur.

Snemma árs 2018 átti 40. viðburðurinn sér stað, þegar ACRE í Brüssel birti rit eftir Hannes H. Gissurarson, Totalitarianism in Europe: Three Case Studies, Alræði í Evrópu: Þrjár rannsóknir. Kaflarnir þrír voru um Elinor Lipper, sem var um skeið áhrifamikið vitni gegn kommúnismanum, örlög tveggja Þjóðverja á Íslandi, sem fléttuðust saman, nasista, sem varð kommúnisti, og gyðingakonu, sem varð Íslendingur, og ævi og störf Halldórs K. Laxness, en hann var lengi einn harðskeyttasti stalínisti á Íslandi. Rætt var um ritið á málstofu í Reykjavík 26. apríl 2018, og var dr. Dalibor Rohac, sérfræðingur AEI (American Enterprise Institute) í Evrópumálum, umsegjandi. Ásamt RNH og AB stóð Stofnun stjórnsýslufræða og stjórnmála í Háskóla Íslands að málstofunni, og var Bessí Jóhannsdóttir sagnfræðingur fundarstjóri. 41. viðburðurinn í samstarfsverkefninu var, þegar Hannes H. Gissurarson hélt tölu á alþjóðlegri ráðstefnu í Tallinn í Eistlandi 23. ágúst 2018, á minningardegi fórnarlamba alræðisstefnunnar, og stóð Stofnun sögulegra minninga í Eistlandi að ráðstefnunni. Hannes sótti einnig alþjóðlega ráðstefnu um kommúnisma í Ljubljana, „Skuggahlið tunglsins,“ 13.–14. nóvember 2018 og flutti þar erindi. Hann sótti síðan ársfund Evrópuvettvangs minningar og samvisku í Bled 15. nóvember.

Gunnar Gunnarsson flytur ræðu sína 1954. Ljósm. Ól. K. M.

Á hundrað ára fullveldisafmæli Íslands 1. desember 2018 átti 44. viðburðurinn sér stað, þegar bókin Til varnar vestrænni menningu: Ræður sex rithöfunda 1950–1958  var gefin út, en í henni var safnað saman ræðum sex íslenskra rithöfunda gegn alræðisstefnunni. Höfundar eru Tómas Guðmundsson, Gunnar Gunnarsson, Kristmann Guðmundsson, Guðmundur G. Hagalín, Sigurður Einarsson í Holti og Davíð Stefánsson frá Fagraskógi. Hlutu þeir óspart ámæli frá íslenskum þjónum hins austræna trölls, eins og rakið er í formála dr. Hannesar H. Gissurarsonar prófessors og í skýringum aftanmáls.

Á sjötíu ára afmæli Atlantshafsbandalagsins 4. apríl 2019 kom út greinasafnið Framtíð smáþjóðanna: Erindi á Norðurlöndum 1946–1948 eftir norska skáldið Arnulf Øverland, og voru tvær greinanna fyrirlestrar, sem hann flutti á Íslandi fyrir fullu húsi í maí 1948, þar sem hann hvatti Íslendinga til að ganga til varnarsamstarfs við aðrar vestrænar þjóðir gegn hinu austræna trölli, sem skók þá vopn sín ákaflega. Siguðu íslenskir kommúnistar sínum ritfærustu mönnum á Øverland, Jóhannesi úr Kötlum, Halldóri Kiljan Laxness, Sverri Kristjánssyni og Jónasi Haralz (en þeir Kiljan og Jónas áttu eftir að skipta um skoðun). Var þetta 45. viðburðurinn í samstarfsverkefninu. Hinn 17. maí 2019 skiptust prófessorarnir Stefán Snævarr og Hannes H. Gissurarson á skoðunum um alræðishugtakið á fundi RNH og Stofnunar stjórnsýslufræða og stjórnmála í Háskóla Íslands, og var Ólafur Þ. Harðarson fundarstjóri. Voru þá viðburðirnir orðnir 46 samtals í samstarfsverkefninu.

Hannes H. Gissurarson sótti ársfund Platform of European Memory and Conscience í Vilnius í Litáen 15.–17. maí 2024, en samhliða ársfundinum var haldin ráðstefna um glæpi alræðisstefnunnar.

RNH nýtur ekki aðeins stuðnings ACRE við að setja verk gegn alræðisstefnunni á Netið, heldur líka Atlas Network. Ætlunin er, að ýmsir fyrirlestrar í þessu samstarfsverkefni komi á prent á bók, og hafa þeir Jensen, Rosenfeldt, Courtois, Sørensen og Ukielski þegar sent þá til RNH, en beðið er eftir öðrum. Áfram er unnið að því að gera Svartbók kommúnismans aðgengilega á Netinu, og er stefnt að því að opna vefsíðu með henni og öðrum bókum um alræðisstefnu nasista og kommúnista. Meðal þeirra bóka, sem ætlunin er að endurútgefa á Netinu á næstu árum, eru Guðinn sem brást eftir Arthur Koestler, André Gide og fleiri, Myrkur um miðjan dag eftir Arthur Koestler og Konur í einræðisklóm eftir Margarete Buber-Neumann. Sumar þessara bóka verða einnig endurútgefnar á pappír.

Comments Off

Grænn kapítalismi

Prófessor Ragnar Árnason flytur erindi á fiskveiðaráðstefnunni. Ásta Möller er fundarstjóri. Ljósm.: Haraldur Guðjónsson.

Einn mikilvægasti þátturinn í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, undir heitinu „Evrópa, Ísland og framtíð kapítalismans“, er leitin að hagkvæmum leikreglum um nýtingu náttúruauðlinda og umhverfisvernd. Hvernig má stuðla að „grænum kapítalisma“?

Fyrsti viðburðurinn í þessu verkefni var fyrirlestur dr. Matts Ridleys, eins kunnasta vísindarithöfundar Breta, 27. ágúst 2012 um hinn mikla sköpunar- og endurnýjunarmátt skipulags frjálsra viðskipta. Annar mikilvægur viðburður árið 2012 í þessu verkefni var alþjóðleg ráðstefna 6. október 2012, Fiskveiðar: Sjálfbærar og arðbærar, sem RNH stóð að í Háskóla Íslands. Fyrirlesarar og umsegjendur voru Árni Mathiesen, forstöðumaður fiskveiðideildar FAO, dr. Gunnar Haraldsson, sérfræðingur hjá OECD, Michael Arbuckle, sérfræðingur hjá Alþjóðabankanum, dr. Þráinn Eggertsson, prófessor í hagfræði í Háskóla Íslands, dr. Ragnar Árnason, prófessor í auðlindahagfræði í Háskóla Íslands, dr. Rögnvaldur Hannesson, prófessor í fiskihagfræði í Viðskipaháskólanum í Björgvin, dr. Ásgeir Jónsson hagfræðingur, dr. Birgir Þór Runólfsson, dósent í hagfræði í Háskóla Íslands, Helgi Áss Grétarsson, dósent í lögfræði í Háskóla Íslands, og dr. Michael De Alessi, Reason Foundation, Kaliforníu. Brian Carney, ritstjóri leiðarasíðu Wall Street Journal Europe, reifaði niðurstöður. Nánar segir frá fyrirlesurum hér.

Guðrún Lárusdóttir og maður hennar, Ágúst Sigurðsson, á fiskveiðaráðstefnunni. Ljósm.: Haraldur Guðjónsson.

Erindin á ráðstefnunni verða væntanlega gefin út á bók á vegum RNH og AECR. Næsti viðburður tengdur þessum þætti var fyrirlestur prófessors Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar prófessors á málstofu félagsvísindasviðs Háskóla Íslands 26. október 2012 um, hvað stjórnmálahagfræðin hefði að segja um peningalykt. Þar greindi hann mengun eins og lyktina, sem lagði af síldarbræðslum í íslenskum sjávarþorpum, í ljósi kenninga A. C. Pigous og R. H. Coases og benti á hugsanleg úrræði.

Prófessor Hannes H. Gissurarson stjórnar sérstöku rannsóknarverkefni í Háskóla Íslands um „Umhverfisvernd, eignaréttindi og auðlindanýtingu“ í samstarfi við Instituto Millenium í Rio de Janeiro í Brasilíu. RNH hélt málstofu ásamt bandarísku hugveitunni Reason Foundation í Rio de Janeiro 19. júní 2012 í tengslum við hina alþjóðlegu umhverfisráðstefnu Rio+20, og töluðu þar Hannes H. Gissurarson og Julian Morris. Nokkrir Íslendingar sóttu móttöku í tengslum við málstofuna á þjóðhátíðardaginn, 17. júní, þ. á m. Árni Mathiesen frá FAO.

Prófessor Hannes H. Gissurarson sótti ráðstefnu Mont Pelerin-samtakanna á Galapagos-eyjum 22.–29. júní 2013 um frelsi og þróunarkenningu Darwins. Hann var þar fundarstjóri á málstofu um frjálshyggju og kenningu Darwins. Þátttaka hans í ráðstefnunni var liður í rannsóknarverkefninu um grænan kapítalisma.

Frá v. í fyrstu röð: Kristján Loftsson, Ralph Townsend, Hannes H. Gissurarson, Daði M. Kristófersson, Gunnar Haraldsson. Ljósm.: Ómar Óskarsson.

RNH hélt alþjóðlega ráðstefnu í samstarfi við Félagsvísindasvið Háskóla Íslands 14. október 2013 í minningu Árna Vilhjálmssonar prófessors, eins helsta frumkvöðuls Íslendinga á sviði sjávarútvegs á tuttugustu öld. Ráðstefnan bar yfirskriftina „Kvótakerfi og veiðigjöld“. Einn kunnasti fiskihagfræðingur heims, Ralph Townsend, prófessor í fiskihagfræði í Maine-háskóla, flutti aðalfyrirlesturinn. Aðrir fyrirlesarar voru prófessorarnir Ragnar Árnason og Hannes H. Gissurarson í Háskóla Íslands og dr. Gunnar Haraldsson, forstöðumaður Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands. Við sama tækifæri gaf Hvalur hf. Háskólanum brjóstmynd af Árna, sem Gerður Gunnarsdóttir myndhöggvari hafði gert.

Um miðjan október 2014 gaf Almenna bókafélagið út metsölubók Matts Ridleys, Heimur batnandi fer (The Rational Optimist), en þar ræðir hann um margvíslegan umhverfisvanda okkar daga og hugsanlegar lausnir. Þýðandi var Elín Guðmundsdóttir, en Hannes H. Gissurarson ritstýrði bókinni. Þráinn Eggertsson prófessor segir um bókina: „Matt Ridley, rithöfundur, vísindamaður og fyrrum ritstjóri hjá tímaritinu Economist, hefur í þessari bók endurraðað hugmyndum frá Adam Smith og Charles Darwin til að útskýra hvers vegna mannfólkið hefur náð lengra en önnur dýr á jörðinni. Hvernig sérhæfing og skipti milli óskyldra aðila samnýtir þekkingu milljóna manna og skapar gæði, svo sem bifreiðar, tölvur og lyf, sem enginn einn okkar gæti fundið upp og búið til. Ridley fjallar einnig um dómsdagsáráttu mannskepnunnar og tískustrauma í heimsendaspám, sem áður tengdust hefðbundnum trúarbrögðum en nú einnig raunvísindum. Höfundurinn leitar víða fanga, er afburðasnjall stílisti með ríkt skopskyn og ótrúlega fróður um þróun lífsins á jörðinni, mannkynssögu og nýjar rannsóknir í félags- og raunvísindum.“

Gísli Hauksson og Matt Ridley með nýju bókina. Ljósm. FOK.

RNH hélt ásamt Samtökum skattgreiðenda málstofu 24. október 2014 um auðlindaskatt og auðlegðarskatt. Skýrði prófessor Corbett Grainger frá Háskólanum í Wisconsin, hvers vegna kerfi framseljanlegra, varanlegra og einstaklingsbundinna aflakvóta væri heppilegra til að leysa samnýtingarvandann í fiskveiðum en auðlindaskattur. Prófessor Ragnar Árnason og prófessor Hannes H. Gissurarson skýrðu, hvers vegna auðlegðarskattur styddist oft við hæpnar mælingar á og kenningar um tekjudreifingu. Almenna bókafélagið hélt ásamt RNH og fjármálafyrirtækinu Gamma málstofu 30. október, þar sem Matt Ridley fór yfir nokkur helstu atriðin í bók sinni, Heimur batnandi fer. Þráinn Eggertsson hagfræðiprófessor velti fyrir sér ýmsum hliðum á hinu nýja upplýsingaskipulagi, sem er að spretta upp, og Birgir Þór Runólfsson hagfræðidósent lagði út af einu dæmi Ridleys í bók hans um skipulag, þar sem sjálfbærni og arðbærni færu saman, kvótakerfið í fiskveiðum. Skýrði Birgir Þór út, hvers vegna handhafar kvótanna sjái sér hag í, að fiskistofnarnir verði sterkir til langs tíma litið, jafnframt því sem þeir geti einbeitt sér að því að veiða á hverri vertíð með sem lægstum tilkostnaði.

Rögnvaldur flytur fyrirlestur sinn 2015.

RNH hélt ásamt félagsvísindasviði Háskóla Íslands ráðstefnu til heiðurs Rögnvaldi Hannessyni prófessor 8. október 2015. Rögnvaldur er einn kunnasti auðlindahagfræðingur heims og birti nýlega bók gegn öfgaumhverfisstefnu, Ecofundamentalism. Dr. Daði Már Kristófersson, forseti félagsvísindasviðs, og prófessor Tór Einarsson kynntu Rögnvald, sem flutti síðan fyrirlestur um boðskap sinn í bókinni. Þeir Julian Morris frá Reason Foundation og Bengt Kriström frá Háskólanum í Umeå brugðust við fyrirlestri Rögnvalds. Um kvöldið bauð Illugi Gunnarsson menntamálaráðherra í kvöldverð í Ráðherrabústaðnum til heiðurs Rögnvaldi. Í árslok 2015 gaf Háskólaútgáfan út bók eftir prófessor Hannes H. Gissurarson, The Icelandic Fisheries: Sustainable and Profitable, þar sem hann lýsti kvótakerfinu í íslenskum sjávarútvegi og leiddi rök að því, að úthluta hefði átt kvótum eftir aflareynslu í upphafi, eins og gert var, og leyfa síðan frjáls viðskipti með þá. Bókin er aðgengileg á Netinu. Árið 2016 birti Hannes ritdóm í Journal of Economics Library um bók Rögnvalds.

Gary Libecap flytur fyrirlestur sinn 2016.

Árið 2016 flutti prófessor Hannes H. Gissurarson nokkur erindi um hagkvæma og réttláta skipan fiskveiða með sérstöku tilliti til kvótakerfisins íslenska: í Lima hjá Fiskifélagi Perú 21. janúar, í atvinnumálaráðuneyti Perú 26. janúar og á málstofu IEA í Flórens á Ítalíu 8. september. RNH tók þátt í ráðstefnu með hagfræðideild Háskóla Íslands og fleiri aðilum 29. ágúst 2016 um upphaflega úthlutun aflaheimilda, aflareynslu og uppboð. Prófessor Gary Libecap, einn virtasti auðlindahagfræðingur heims, og prófessor Ragnar Árnason fluttu fyrirlestra. Töldu þeir báðir úthlutun eftir aflareynslu eðlilega og sáu ýmis tormerki á uppboðum frá fræðilegu sjónarmiði séð. Í pallborðsumræðum á eftir fyrirlestrum þeirra tók prófessor Charles Plott, sem er víðkunnur sérfræðingur í uppboðum, undir sjónarmið þeirra Libecaps og Ragnars. Auk hans tóku þátt í umræðunum dr. Tryggvi Þór Herbertsson, fyrrverandi alþingismaður, stjórnmálafræðiprófessorinn Hannes H. Gissurarson og lögfræðidósentinn Helgi Áss Grétarsson. Plott taldi óþarfa að bjóða upp aflaheimildir, þar eð þegar væri virkur markaður til um þær. Hannes benti á, að eini rétturinn, sem aðrir en handhafar kvóta hefðu verið sviptir við úthlutun þeirra og lokun miðanna, hefði verið réttur til að gera út án nokkurs hagnaðar, eins og ljóst væri af líkani H. Scotts Gordons af fiskveiðum við opinn aðgang.

Almenna bókafélagið gaf 23. október 2017 út bók eftir sænska sagnfræðinginn Framfarir: Tíu ástæður til að taka framtíðinni fagnandi, og kynnti höfundur hana sama dag í Háskóla Íslands. Norberg benti á, að heilsufar hefði batnað stórkostlega, jafnframt því sem dregið hefði úr ofbeldi og stríðum fækkað. Nýmæli í vísindum og tækni gerðu mönnum líka kleift að bæta umhverfið og verjast hamförum. Var Þorbjörn Þórðarson umsegjandi.

Árið 2017 kom út hjá hugveitunni New Direction í Brüssel rit eftir prófessor Hannes H. Gissurarson um grænan kapítalisma, Green Capitalism: How to Protect the Environment by Defining Private Property Rights. Þar eru meðal annars kaflar um hrakspár, mengun, regnskóga, laxveiðiár, beitarréttindi til fjalla, aflaheimildir á Íslandsmiðum og nýtingu fíla, nashyrninga og hvala. Kynnti höfundur hana á alþjóðlegri ráðstefnu í Brüssel 24. maí 2018, en meðal annarra fyrirlesara var hinn heimskunni heimspekingur Roger Scruton.

Comments Off

Prófessor Bent Jensen: Fylgdu línunni frá Moskvu

Bent Jensen á Íslandi. Ljósm. Sigurgeir Sigurðsson.

Prófessor Bent Jensen, einn helsti sérfræðingur Norðurlanda um kommúnisma, flutti erindi um norræna kommúnista á fundi Alþjóðamálastofnunar Háskóla Íslands og Almenna bókafélagsins í Háskóla Íslands 27. febrúar 2012. Fyrirlestur Jensens var liður í samstarfsverkefni RNH og AECR, Evrópusamtaka íhaldsmanna og umbótasinna, undir yfirskriftinni „Evrópa fórnarlambanna: Glæpir kommúnismans í sögulegu ljósi“. Jafnt í Danmörku og á Íslandi hafa orðið heitar umræður um sögulegt eðli og gildi kommúnismans. Voru kommúnistar á Norðurlöndum erindrekar erlends valds eða þjóðlegir verkalýðssinnar? Hvernig voru tengsl þeirra við ráðamenn í Moskvu? Jensen kvað gögn sýna, að danski kommúnistaflokkurinn hefði síður en svo verið þjóðlegur verkalýðsflokkur. Hann hefði jafnan fylgt línunni frá Moskvu. Hið sama mætti segja um aðra norræna kommúnistaflokka. Morgunblaðið ræddi við Jensen 4. mars, og einnig talaði Egill Helgason við hann, og var það viðtal flutt í Sjónvarpinu 11. mars. Fyrirlestur Jensens er aðgengilegur hér á Youtube.

Úr viðtalinu við Morgunblaðið.

 

Comments Off